Reformasie: 500 jaar later

Ek hoor getuienisse van oor die hele NG Kerk van die talle vieringe en herdenkingsgeleent­hede van die 16de eeuse reformasie. Ek hoor van preekreekse oor die solas, herbevestigende preke oor die voorrang van genade, die heerskappy van Chris­tus, die gawe van geloof, die gesag van die Bybel, en die eer van God as ons enigste mandaat. Ek aanvaar dat in baie gevalle die motief van dié herdenkings is om ou waarhede asook die identiteit van die kerk te her­bevestig.

Maar ek hoor ook getuienisse van baie gevalle waar die duidelike bedoeling van die ad fonte-oproepe (te­rug na die bronne) is om nuwe denke aan te moedig oor die toekoms van die kerk. Die manier waarop ons tans die effek en impak van die Westerse kultuur op ons verstaan van die evangelie ondersoek, is beslis ’n voorbeeld en teken van die ware gees van die Reforma­sie. Die po­gings om die inhoud van ons geloof te deko­lo­niseer, is ook so ’n poging, om ontslae te raak van al die baadjies wat oor die eeue vir die evangelie aangetrek is.

Daar was oor die afgelope dekades ’n sterk klemver­skui­wing in ons verlossingsteologie van persoonlike verlossing en vroomheid na geregtigheid en menslike florering. Die bevrydende krag van verlossing word vandag beslis nie meer net verstaan as die poort na die hemel nie, maar ook as ’n nuwe manier van leef met mekaar.

Op baie maniere het ons verbeelding vir hierdie wê­reld baie gebaat by ons hernude verstaan dat Christus ons roep om nou reeds sy koninkryk in ontvangs te neem met ’n lewe van geregtigheid, vrede, vergifnis en liefde. Ons het geleer dat gelowiges ’n groot verant­woor­delikheid het om teen magsmisbruik en ongereg­tigheid te stry. Ons Algemene Sinode het vervolgens in 2011 besluit om die Belydenis van Belhar deel te maak van ons belydenisgrondslag. Daarmee is uit­druk­­king gegee aan ons oortuiging dat die kerk sonder vrees moet getuig teen alle magte van onreg­ver­digbare verdeeldheid, onreg en liefdeloosheid.

Maar in hierdie reformasie-tyd moet ons evalueer wat die impak is van al hierdie verskuiwings in be­klem­toning op die lewe van die kerk. Ons moet deeglik kennis neem van onder meer Wolfgang Huber, bis­kop van die Duitse Evangeliese Kerk, se denke oor die self-sekularisering van die kerk (Kirche in der Zeitenwende: Gesellschaftlicher Wandel und Erneuerung der Kirche).

Hy meen dat die kerk deur sy eie aksies, woorde en besluite bygedra het tot die sukses van die huidige pro­ses van sekularisering. Vir Huber is die sterkste aan­dui­ding hiervan die kerk se besluit om morele uitda­gings sy hooftema te maak. Die ontmoeting met die Heilige en ervaring van die transendente het ’n sekon­dêre tema geword. Met die meervoudige aanbod van mo­rele oriëntasies in die wêreld, kyk mense nie meer net na die kerk vir morele leiding nie.

Max Weber (The sociology of religion en The Protestant ethic and the spirit of capitalism) het natuurlik al heelwat vroeër gesê intellektueles neig om op rasionele ma­niere na betekenis in die werklikheid te soek. Ra­sio­­nalisme onderdruk die geloof in die bo-natuurlike en eindig met ’n ontnugterde wêreld. Dit wat beskou is as misterieus word op rasionale maniere verduidelik, sό dat die wêreld agtergelaat word sonder misterie, geheime en gode. Rasionalisme laat geen ruimte vir die transendente om binne die teenswoordige wêreld te opereer nie.

Voeg by hierdie belangrike skrywers se werk die reu­se-bydrae van Charles Taylor (A secular age), waar­in hy die metafoor gebruik van die sportstadion waar­van die dak stadig toegaan sonder dat die skare dit ag­ter­kom. Hulle is so gefokus op die spel met sy reëls wat voor hulle afspeel, dat hulle nie agterkom dat hulle alles daarbuite begin uitsluit nie. Uiteindelik eindig geseku­la­riseerde mense sό, met ’n geslote wêreldbeeld.

Ons sal in ons nadenke oor die betekenis van die Reformasie moet vra tot watter mate die rasionele aard van ons tradisie ons geloof in Christus oor die eeue beïnvloed het. Die missionale beweging se nuwe taal van deelname aan God en aan sy beweging in die wê­reld, resoneer met die taal van die evangelie. Maar ons sal moet teruggaan na die wortels van ons beweging en weer leer praat oor die koningskap van Christus en die krag van die bevryding wat Hy gebring het. Ons sal moet teruggaan na die betekenis daarvan om jou te bekeer tot Christus.

Dit moet immers ook beteken dat jy jou bekeer tot ’n lewe met Hom as Koning, tot die ontvang van die koninkryk, nou, maar ook in die ewigheid. Dit moet beteken dat ons nou reeds die koninkryk sien kom in geregtigheid, eenheid en liefde, alles tekens van die ewi­ge koninkryk waarin ons eendag ten volle gaan deel.

Dalk is ons gebrek aan ’n helder evangelisasiestrate­gie, tekenend van ’n verlammende onsekerheid oor die betekenis van bekering, bevryding, gehoorsaamheid, dissipelskap, die koninkryk hier en nou, die hemel op aarde en die opstanding uit die dood. Met ’n onsekerheid hieroor sal geen kerk groei nie.

In die Wêreldraad van Kerke het die “evangelicals” en die “ecumenicals” mekaar as bondgenote gevind met ’n merkwaardige helderheid. Ons kan beslis hier­by leer en weer reformeer.

Ds Nelis Janse van Rensburg is voorsitter van die Algemene Sinodale Moderamen.