Benut jou vryheid om ’n verskil te maak!

Dit is tyd vir die kerkraadsvergadering in die plaas­like gemeente. Die predikant droom.

Alles is gereed. Dit is 19:00. Die lede van die vergadering sit en wag. Dan stop ’n blink swart mo­tor voor die kerkgebou. Die deur gaan oop en die nuut aangewese “Kommissaris Politiek” klim uit. Na die afgelope verkiesing is besluit dat daar op elke kerk­raads­vergadering ’n verteenwoordiger van die plaaslike owerheid teenwoordig moet wees. Sy trek haar rooi werkersoorpak reg, sit haar rooi baret op haar kop en stap die gebou binne …

Die predikant skrik papnat gesweet wakker.

Alhoewel hierdie droom vergesog klink, is dit min of meer hoe sake in die eerste gemeentes aan die Kaap verloop het. Die goewerneur en die politieke raad is op elke kerkraad deur ’n Kommissaris Politiek verteen­woordig.

Hierdie gebruik, dat die staat op plaaslike kerkrade verteenwoordig word, het om en by in 1575 in Nederland ontstaan en was aanvanklik bedoel om as ’n buf­fer tussen die Remonstrante en Kontra-Remonstrante op kerkrade te dien.

Met die vestiging van die eerste gemeentes aan die Kaap, is die gebruik voortgesit en is daar vir elke gemeente ’n Kommissaris Politiek aangewys. Dit was hulle taak om die besluite van die goewerneur aan die kerkraad oor te dra, om die besluite van die kerkraad vir goedkeuring aan die politieke raad voor te lê en om seker te maak dat daar nie opstand teen die regering gestook word nie.

Die name van verkose kerkraadslede moes ook vir goedkeuring aan die staat voorgelê word. Gemeentes was vasgevang in die ystergreep van die staat.

Wanneer so teruggeblaai word deur die geskiedenis, is dit duidelik dat die vryheid wat gemeentes het in die tyd waarin ons leef, nie vanselfsprekend is nie. Dis ’n voor­reg en ’n geleentheid wat met verantwoordelikheid gebruik moet word om ’n verskil in die plaaslike omge­wing te maak. Die uitdagings en geleenthede is legio.

Na sy nagmerrie raak die predikant weer aan die slaap. Hy droom steeds van die kerkraadsvergadering.

Voordat die vergadering moet begin, stop ’n verval­le en onpadwaardige minibus-taxi voor die kerkgebou. Die passasiers: 20 laerskoolkinders op pad huis toe. Die bestuurder, sonder die nodige lisensies en per­mitte. Hy droom hoe kerkraadslede naderstaan en begin planne maak om die taxi reg te maak, ander reël alternatiewe veilige vervoer vir die kinders, terwyl daar seker gemaak word dat die bestuurder die nodige opleiding kry om die taxi te bestuur.

Hy word wakker. Dit is nie net ’n droom nie. Hy is innig dankbaar dat dit voor die vorige vergadering reg­tig gebeur het. Die gemeente maak so op ’n praktie­se manier ’n verskil in die samelewing!

▶ Prof Johan van der Merwe doseer kerkgeskiedenis aan die Universiteit van Pretoria.