Jesus bring nuwe perspektiewe op gender

Dr Nina Müller van Velden het onlangs haar doktorsgraad suksesvol by die Fakulteit Teologie aan die Universiteit Stellenbosch (US) verwerf. Die titel van haar ­proefskrif is: “When the lines are blurred: A gender-critical reading of the narratives of John 12:1-8 and John 13:1-17.” JACOBIE M HELENA het met haar daaroor gesels.


“Die radikale optrede van Jesus in sy eer­ste-eeuse konteks kan binne ons ge­loofs­gemeenskappe ons eie persepsies van gender en dit wat ons as vanselfsprekend aanvaar uit­daag en ons uitnooi om te droom oor ’n ander werk­likheid,” sê Nina.

Die manier waarmee Jesus met die karakters in die Johannes-evangelie omgegaan het, spesifiek met die fo­kus op die gender-dinamika in die verhale, het haar ge­motiveer om oor die temas van voete-was en maaltye in die Evangelie van Johannes navorsing te doen.

Oor die genderdubbelsinnigheid in Johannes, sê Nina: “Ons sien in Johannes 12 hoe Maria, ’n ongetrou­de vrou, Jesus se voete met baie duur olie salf en met haar hare afdroog. Jesus het hierdie gebaar met oor­drewe gemaklikheid ontvang. Dié toneel sou in die an­tieke konteks as ’n baie erotiese toneel beskou word en tog het Jesus dit tot só ’n mate aanvaar dat hy vir Judas gekonfronteer het toe Judas teenkanting daaroor gebied het.

“In Johannes 13, sien ons weer hoe Jesus, met die was van sy dissipels se voete, die gendergrense oorskry deur die gestalte van ’n slaaf aan te neem. Dié gebaar was ten diepste ’n oorskryding van die norme van die tyd aangesien slawe as genderloos gesien is en gebruik­lik seksueel uitgebuit is. Dit was vir my baie interessant om te ontdek dat Jesus nie net die oorskryding van bepaalde gendergrense toelaat nie, maar dat Hy dit ook sélf uitbeeld.

“Verder in Johannes 13 Jesus vir sy dissipels dat hulle ook soos Hy moet doen. Uit ’n genderhoek be­skou, sê Jesus basies vir hulle dat hulle die strukture en die rolle, waarbinne hulle as manlike Joodse persone leef, by die spreekwoordelike venster moet uitgooi. Jesus sê hiermee vir hulle in sy koninkryk werk dinge totaal en al anders.

“Interessant genoeg neem Jesus met dubbelsinnigheid genderrolle aan, laat dit toe en reageer daarop vanuit sy eie posisie van manlike gesag in sy konteks. Maar hierdie mag en aansien wat Hy teenoor sy vriende en sy dissipels het, wend Hy op lewegewende maniere aan. Jesus, as eerste-eeuse rabbi, klim nie noodwendig uit die sisteem nie, maar Hy gebruik die mag wat die sis­teem vir Hom gee, op maniere wat vir mense ruimte gee.”

Dié ontdekking van Jesus se optrede het vir Nina ’n waardevolle les geleer. “Dit was vir my ’n treffende oomblik toe ek besef dat ’n mens altyd met sisteme van mag, wat baie deur genderpatrone beïnvloed word, te doen gaan hê. Maar bínne hierdie sisteme is daar ander maniere om goed te doen. Dit hóéf nie op ’n ma­nier te wees wat mense uitsluit nie, maar dit kan júis op maniere wees wat mense insluit. Ons sien baie keer Jesus se optrede as totaal en al anders, maar ons kyk graag mis dat Jesus ook byvoorbeeld die bestaande patriargale sisteem gebruik het om sy roeping op aarde uit te leef. Dít kan ons bemoedig dat ons nie eers strukture en sisteme heeltemal hoef af te breek om ’n verskil te maak nie, maar dat ons binne afbrekende sis­teme steeds lewegewende verandering kan bewerkstellig.”

Nina is opgewonde oor dié lewegewende rol van insluiting en verandering wat die NG Kerk rakende gender-geregtigheid in Suid-Afrika kan speel.

“Ons as NG Kerk het ’n baie waardevolle rol te speel in ’n stukkende land waar die misbruik van genderverhoudinge en gendermag aan die orde van die dag is. Ons het die geleentheid om dit te verander eerder as om dit in stand te hou met ons teologiese nadenke soos wat ek beleef dit meestal nog die geval is. Verandering sal beteken dat ons veilige teologiese ruimtes moet skep waar ons mekaar kan hoor en steeds oor kwessies kan verskil. Éérder as wat ons maar net ’n Bybelse sousie oor die opinies wat ons reeds het gooi, kan Bybelverhale soos Johannes 12 en 13 ons tot nuwe insigte lei,” sê Nina.

Nina vertel van die opgewondenheid wat sy by lidmate ervaar het wanneer sy met hulle oor haar navor­singsprojek gepraat het.

“Ek het agtergekom mense is regtig geïnteresseerd om die Bybel op ánder maniere te lees en te hoor. Ek sal graag wil hê dat my navorsing tot huidige gesprekke van gender, seksualiteit en die Bybel in die kerk moet bydra en die geleentheid vir lidmate bied om dieper te reflekteer oor hoe bekende verhale soos Johannes 12 en 13 in ons eie konteks nuwe betekenis kan kry. Wanneer ’n mens die geleentheid kry om te besef watter radikale verskil daar in die uitleef van gender in die antieke tyd en vandag se konteks is, word daar nuwe moontlikhede geopenbaar van hóé radikaal Jesus óók oor gendergrense opgetree het,” sê Nina opgewonde.