Geseënd is die vreemdelinge

Dit is onmoontlik om teen hierdie tyd nog onbewus te wees van die drama wat ontvou op Amerika se grense: families wat geskei word, vlugtelinge wat sonder regsverhoor gedeporteer word, kinders wat van hul ouers weggeneem word en apart aangehou word.

Nie net in Amerika nie, maar ook elders: talle mense wat vlug van oorlog, hongersnood, geweld, ellende. Ons kan ook aan ons eie ontvangs van vreemdelinge dink in hiérdie land: die haat vir vreemdelinge vanaf sekere lande – dikwels van elders in Afrika – wat tot uitdrukking kom in onverdraagsaamheid, vrees, geweld, haatspraak. Dan sê ons maklik: Hulle is anders as ons. Dit is nie óns mense nie. Hulle hoort nie hier nie.

Telkens is dit kinders wat vlug, en aangrypende foto’s van vlugtelingkinders – soos die driejarige Alayn Kurdi wat uitspoel op ’n strand in Turkye; of die vyfjarige Oman Daqneesh wat verdwaas in ’n ambulans sit – wat ons daaraan herinner dat vlug­telingskap ’n onmoontlike keuse vra. Alayn se familie het uit Sirië gevlug; Oman se familie het in Sirië gebly. Nie een van hierdie kinders het die geweld ontsnap nie.

Die Bybel vertel talle verhale van vreemdelinge. Die uitverkorenes is dikwels presies hierdie vreemdelinge: vreemdelinge in Egipte, vreemdelinge in Babilon, vreemdelinge in hul eie land. Talle Bybelse karakters is ook sélf vlugtelinge: Abraham en Sara, Hagar en Ismael, Rebekka en Isak, Jakob en Esau, Moses, Naomi en Orpa en Rut, Dawid, Elia, Nehemia, Esra, Ester, Jeremia, Esegiël, Daniël. Ons vind in verskeie verhale die vermaning om vreemdelinge gasvry te ontvang en te behandel.

Jesus is sélf ook ’n vlugtelingkind. Wanneer Jesus se lewe in gevaar is, vlug Josef en Maria met die kind Jesus na Egipte. Daar, in die land waar Israel vreemdelinge was, vind hierdie vreemdelingfamilie skuiling van Herodus. Die vlug na Egipte moes gelowiges deur die eeue se verbeelding aangegryp het, want talle apo­kriewe boeke vertel verhale van Jesus se kindertyd in Egipte. Dalk sou ons in ons tyd kon sê dat Jesus op die Egiptiese grens nie van sy ouers geskei is nie, en dat hy nie in ’n hok of ’n aanhoudingsentrum saam met ander kinders geplaas is nie.

Dit is dalk dan ook besonder aangrypend dat Jesus as grootmens, wanneer sy volgelinge die kindertjies wil wegstuur, sy eie dissipels teëgaan: “Laat die kin­der­tjies na My toe kom.” En daarmee saam die waarskuwing, asof daar nog altyd die moontlikheid sou kon bestaan dat die dissipels hierdie woorde sou misverstaan: “En verhinder hulle nie.” Herodus, soos die Farao, sal selfs kinders se lewe neem uit vrees vir die toekoms. Jesus bevestig daarteenoor die kosbaarheid van ’n kinderlewe. En Jesus word ’n grootmens omdat Hy sélf as vlugtelingkind ook veilig gehou is.

In die bekende ikoon Christ of Maryknoll (2002), geskryf deur die Katolieke priester Robert Lenz, word Jesus as vreemdeling uitgebeeld. Dit is die verwonde Christus wat ons in hierdie ikoon teëkom; ’n Christus wat die kruisigingswonde dra. Lenz wys daarop dat die ikoon egter wel nie duidelik maak aan watter kant van die draad Christus – of ons, diegene wat na die ikoon kyk – is nie. Is dit Christus wat in ’n kamp aan­gehou word, of is dit ons? Kyk Christus úit, of kyk Christus ín?

Dit is moeilik om die Christus wat ons in die Evangelies teëkom elders as ín die kamp, sáám met die gevangenes, te sien.

Trouens, Jesus beskryf Homself as ’n vreemdeling (Matt 25:35), en herinner die dissipels daaraan dat die kerk vreemdelinge behoort te ontvang. Hierdie is tog die refrein van die Evangelies, weer en weer, oor en oor: Diegene wat niemand wil hê nie, hulle is álmal welkom by God. triomfeer troos inderdaad.

Die goeie nuus van die evangelie is egter nie nét vír vreemdelinge nie. Die goeie nuus is in wése ook vreemd. In die bekende preekreekse van Willie Jonker en Flip Theron sou daar telkens beroep gedoen word op hierdie vreemdheid: Vreemde gemeenskap (1979), Vreemde geregtigheid (1983), Vreemde bevryding (1989). “Vreemd”, het Flip Theron later verduidelik, is met opset in hierdie titels gebruik, as ’n herinnering daaraan dat God se genade nuwe toekomsmoontlikhede bly skep. Die evangelie is vreemd omdat dit nie noodwendig binne ons bane, reëls en ordes bly nie. Dit kleur nie binne die lyne in nie.

Dan is dit dikwels die “weirdos”, die “misfits”, die “poets”, wat ons daaraan moet herinner dat dit okay is om vreemd te wees. Dalk moet ons die vreemdheid ín ons, en tússen ons, koester; sodat ons nie vir ’n enkele oomblik sal kan ophou om gasvryheid in te oefen nie. Dalk sal ons dan al minder skrik vir mense wat anders aantrek of eet of glo as ons. Dalk kry ons dit dan ook uiteindelik reg om mense op grense te ontvang vir die gawe wat hulle is.

Geseënd is die vreemdelinge.

Dr Nadia Marais doseer Sistematiese Teologie aan die Universiteit Stellenbosch.