Mindfulness – om met twee vlerke te vlieg

Die woord “mindfulness” het in die laaste tyd ’n gons­woord geword. Maar wat behels dit? En hoe pas dit in by die Christelike godsdiens? IMMANUEL VAN TONDER het hierdie bydrae daaroor voltooi op die dag voordat sy huis afgebrand het.


Watter gedagtes kom by jou op as jy die woord “mindfulness” hoor?

Hoe vóél jy op hierdie oomblik ter­wyl jy hier lees?

Beleef jy nou enige sensasies van jou liggaam en sintuie?

As jy sopas met deernis waargeneem het wat by jou na vore gekom het, was jy “mindful”.

Die probleem is dat mense ongelukkig groot dele van hul lewe onbewus en sonder deernis lewe. Hierdie “bewustelose” lewenswyse word ’n patroon van lewe wat veroorsaak dat die diepte en die rykdom van die lewe by ons verbygaan. Ons besef nie hoe ons ongesonde denkpatrone en emosies baie swaarkry vir onsself, ander en die wêreld veroorsaak nie. Wanneer ons wel soms van ongesonde patrone bewus raak, gebruik baie mense teen-produktiewe metodes soos afbre­ken­de selfveroordeling om dit te probeer regmaak. Dit vererger meestal net die situasie!

Die woord mindfulness word deur sommige vertaal as bewustheid of aandagtigheid. Om volbewus in die hede teenwoordig te wees is egter net een helfte van die definisie. Sonder ’n spesifieke ingesteldheid van deernis (kindness) in die huidige moment is dit nie mindfulness nie. Sommige van die jongste literatuur gebruik selfs die woord “kindfulness” om daardeur die twee kernelemente van mindfulness te verwoord.

Jesus se liefdevolle inkarnasie (sy teenwoordigheid as mens op aarde) is ’n uitstekende voorbeeld van mind­fulness. Let op die twee elemente wat nog altyd oor God in die Ou Testament duidelik voorop staan: teenwoordigheid en liefde. God is liefdevol teenwoordig. Dit is ons wat soms sonder deernis afwesig is.

Die praktyke van mindfulness is daarop gemik om hierdie twee komponente naamlik teenwoordigheid en deernis in te oefen sodat nuwe bane in die brein gevorm kan word. Ons ou denkpaadjies in die brein is oor jare uitgetrap. Neuroloë wys egter daarop dat ons nuwe breinpaaie kan vorm as ons die nuwe paadjies oor en oor begin uittrap. Dit is presies wat tydens meditasie gebeur: Ons oefen oor en oor om in die hede teenwoor­dig te wees terwyl ons die waardes van deernis, geduld, vertroue, nie-veroordeling, dankbaarheid en vryge­wig­heid integreer.

Die meeste mense weet en streef daarna om teenwoordig en vol deernis te wees, maar ons kry dit nie reg nie. Ek het dit in myself en baie ander mense waar­geneem dat ure se gesels, lees, preke en kursusse min werklike langdurige effek gebring het. Wanneer mense egter daagliks die nuwe bane inoefen deur for­mele meditasie en informele daaglikse gebeure vind feno­menale transformasie plaas.

Een van die diepste rykdomme van mindfulness is dat die proses ons nooi om anders met die swaar en uitdagende van die lewe om te gaan. Ons oefen in medi­tasie om met deernis ondersoekend na die swaar­kry toe te beweeg, nie weg daarvan af nie.

Hierdie nuuskierige ondersoekende ingesteldheid teenoor depressie, woede, angs en pyn veroorsaak dat jy dit eerlik in die oë kan kyk, maar dat dit nie jou iden­titeit bepaal nie! Daar kom ’n vryheid, spasie en af­stand wat ons help om meer vaardig te reageer. In die Christelike konteks sien ons dit ook so duidelik dat die kruis die kernmetafoor is. Deur die kruis kom die opstanding en die lewe!

Die oorspronklike stroom van mindfulness in die Weste is deur prof Jon Kabat-Zinn van Massachusetts Institute of Technology (MIT) begin. Hy het in die laat sewentigerjare mindfulness-tegnieke toegepas op pa­siënte met onhoudbare pyn en terminale siektes. Sy MBSR (Mindfulness Based Stress Relief) -proses het fenomenale resultate getoon.

Alhoewel sy oorspronklike denke deur Oosterse praktyke beïnvloed is, is later besef dat die Christelike kontemplatiewe stroom deur die eeue groot ooreenkomste met die dieper waardes van mindfulness het. Die boek, The sacrament of the present moment, deur Jean-Pierre de Caussade (17e eeu) lê onder andere klem op die rykdom van die huidige moment en hoe God se liefde alles omvou.

Die afgelope jare het die gewildheid van mindfulness baie gegroei. Een van die grootste redes is dat neuroloë, psigiaters en sielkundiges beduidend meer studies met positiewe resultate gepubliseer het. Een van die verrassende ontdekkings van die navorsing is dat die fisiese effekte van mindfulness-oefeninge in die strukture en funksionering van die brein waargeneem kan word.

Tans word mindfulness as vakgebied wêreldwyd by die mees bekende universiteite aangebied en nagevors. Die Universiteit Stellenbosch se mediese fakulteit bied ’n intensiewe nagraadse tweejaarkursus hieroor aan. Mindfulness-programme word wêreldwyd in sko­le, hospitale, sportsoorte, besighede en baie ander gebie­de geïmplementeer.

Die uitnodiging is dus om met twee vlerke deur die lewe te vlieg: volbewuste teenwoordigheid, en deernis. Jy het die kapasiteit om nog meer teenwoordig te leef by die Teenwoordige en deur sy liefde omvou te word. Die gevolg is dat jy jouself, ander en die wêreld met liefde kan omvou. Sprei jou vlerke en vlieg!

Ds Immanuel van Tonder is ’n leraar by Lynnwood-gemeente en voorsitter van die Sentrum vir Spirituali­teit. Hy het pas die tweejaarkursus in mindfulness by die Universiteit Stellenbosch voltooi.