Geseënd is die vredemakers

Hierdie is 'n opiniestuk.
Die skrywer se standpunte weerspieël nie noodwendig dié van Kerkbode nie.

Die Bloedriviergelofte (1838) is onlangs getoonset. Voortrekkers, Bloedrivier, God. Dit is moeilik om daarna te luister en te vergeet dat juis hierdie trio in diens gestel is van Afrikanernasionalisme, veral indien die gelofte beskou word as ’n verbondsluiting tussen God en (’n uitverkore) Afrikanervolk. Hernude belangstelling in die gelofte vra egter ook na verdere teologiese besinning oor die gelofte, veral in die oploop tot ’n nasionale verkiesing in Mei.

So kom ons lees dan die gelofte. Dit val onmiddellik op dat daarin geen verwysing na Jesus Christus is nie. Dalk sou ons moes vra of hierdie Geloftegod dieselfde God as die (Ou- en Nuwe-Testamentiese) Verbondsgod is. Is die drie-enige God waarin ons ons geloof bely, na wie se beeld ons (almal) geskep is, dieselfde God as die gelofte se God? Die gelofte beroep ditself op “die heilige God van die hemel en die aarde” en berus op die veronderstelling dat hierdie God, aan wie die Voortrekkers hulle gelofte rig, ’n God is wat die kant van die Afrikaners (sal) kies.

In ons belydenisskrifte word die kerk inderdaad as die gemeenskap van (uit)verkorenes beskryf. God se verbond kom egter tot stand in Christus wat verkies word; en dit is deur Christus wat ons deel het aan die verbond. Nie óns wat op eie inisiatief ’n verbond met God sluit of in stand hou nie, of ons Afrikanerskap of volkstrots wat ons red nie, maar ons wat in Christus ingesluit is. Die party wat belowe is God. Ons beloftes kom nie eerste nie, maar tweede, want dit is God se beloftes aan ons – in Christus, die Beloofde – wat ons beloftes aan mekaar en aan God onderskraag. In die verbondsverhouding is dit God wat belowe; in die gelofteverhouding is dit die Voortrekkers. Hieroor het ons geloofstradisie ditself egter duidelik uitgespreek: Godsbeloftes – nie mensebeloftes nie – is die diepste bron van ons troos.

(En is dit nie júis Christus wat ons aanbeveel om géén geloftes af te lê nie – Matteus 5:33-37?)

Laat ons verder lees. Die ganse gelofte berus op ’n enkele woord: “as”. Die Voortrekkers se belofte aan God, wat nie net hulleself bind nie maar ook hulle nageslagte – diegene met geen sê in hierdie transaksie nie – is volledig voorwaardelik. Die terme waaraan God moet voldoen binne hierdie onderhandeling is tweeledig: God moet die Voortrekkers beskerm en hulle vyand aan hulle oorlewer. God se beloning vir God se kantkiesery is die viering van Gelofte­dag. Die prys is egter hoog: ’n (Ander) groep mense moet “oorgegee” word in die hand van die Voortrekkers. Hiermee word die beloofde heil ingebed in ’n logika van geweld – en Afrikanertrots se Afrikanergod se Afrikanerheil.

Dit is skrikwekkend om te dink dat hiérdie God – die God van Jesus Christus, wie se voormoeders Rut die Moa­biet, Batseba die egbreker, en Ragab die prostituut insluit – sou instem tot hiérdie gelofte se voorwaardes en terme. Dit is dieselfde Christus wat in sy eerste preek reeds die evangelie aan armes verkondig (en direk daarna verdryf en amper vermoor word). Kan dit dieselfde God wees? Indien die goeie nuus van die evangelie slegs vir die heil, welwese en florering van sommige mense kan wees – en terselfdertyd ook as regverdiging vir weerwraak gebruik kan word – is dit tog geen goeie nuus hoegenaamd nie. Dan is die verlos­sing waarvan die gelofte praat géén troos vir enigeen, insluitend diegene wat voordeel daaruit trek, nie. Juis dit – self-liefde of self-handhawing – word dan wat Martin Luther as sonde beskryf: ’n dodelike ingekeerdheid op onsself.

Dit sou in hierdie dae maklik wees om terug te trek in nouer verbande van bloed en groep (Hervormingsdaggetuie­nis). As ons dit doen moet ons dan maar eerlik wees daaroor dat ons geen probleem het met ’n kantkiesende God nie. Solank God die Voortrekkers kies, soos by die gelofte – en solank God nie die armes en veronregtes kies, soos by die Belharbelydenis, nie – is ons tevrede met ’n kant­kiesende God. Solank God diskrimineer in óns guns, kan ons Geloftedag bly vier. Maar daarvoor moet ons nóg snoei aan die evangelie, en nóg voormoeders van Jesus uitsny uit die evangeliese verlossingsverhaal: vroue soos Hanna en Maria, wat bely dat God aan die kant van die veronregtes is. Uiteindelik moet ons die persoon en werk van Jesus Christus sélf ook uitsny – soos wat die gelofte inderdaad doen.

Die heilsverhaal waaraan ons deel het, is genadiglik soveel ryker as die gelofte. Dit bied ’n veel dieper troos wanneer die toekoms vir ons duister lyk en ons vanuit ons vrese wil gryp na waarborge dat God ons sal bewaar en red. Indien die kerk regeer word deur die Vredevors behoort ons ons te beywer vir vrede, nie volkstrots nie; en versoe­ning, nie volksheimwee nie. Hiérdie Christus seën nie geloftemakers nie, maar vredemakers.

Geseënd is die vredemakers, want hulle sal kinders van God genoem word (Matt 5:9).

Dr Nadia Marais doseer Sistematiese Teologie aan die Universiteit Stellenbosch.