Marius Nel

So, waar of wat ís die koninkryk?

In Lukas 4:43 verklaar Jesus, nadat die inwoners van Kapernaum Hom wou verhinder om hulle dorp te verlaat, dat Hy ook na ander dorpe moes gaan om die koninkryk van God daar te verkondig. Die insident laat die vraag ontstaan wat die koms van die koninkryk van God in ’n dorp in die praktyk sou beteken?

Die Griekse woord basileia kan verstaan word dat dit of op ’n gebied dui waaroor ’n koning heers, of die aksie van om te heers. Die vraag is dus of Jesus ’n kon­krete dorp, stad, streek of selfs die hele wêreld, wou kom verower sodat God direk daaroor heers. Dat daar met ander woorde ’n verskil is in hoe God in dié gebied sou heers as oor die res van die wêreld in die hede.

Indien dit die geval is, ontstaan die vraag wat gebeur met diegene in die gebied wat nie sy koningsheerskappy aanvaar nie? Indien basileia slegs op die heerskappy van God dui, en dus waar God deur mense as Koning erken word, is die vraag weer hoe ons dit sal herken? Waar kan ons sien en aanvaar dat God regeer, en wie bepaal dit?

Die vrae is nie nuwe vrae nie. Reeds in Lukas 17:20 vra die Fariseërs aan Jesus wanneer kom die koninkryk van God?

Jesus antwoord hulle deur daarop te wys dat dit vir hulle moeilik sal wees om die koninkryk van God uit te wys, want in Hom is dit reeds teenwoordig, en hulle het dit nie herken nie.

Ander uitsprake van Jesus dui op die geheimsinnige aard van die teenwoordigheid van die koninkryk van God (Luk 8:10). So beklemtoon Jesus in die gelykenisse van die mosterdsaadjie (Luk 13:18-19) en suurdeeg (Luk 13:20-21) dat die teenwoordigheid van die koninkryk in die wêreld enersyds maklik is om mis te kyk en andersyds dat die effek daarvan reeds enorm is.

Die paradoksale wyse waarop die koninkryk van God in die hede teenwoordig is, moet ons waarsku daar­teen om te gou alles wat ons doen as “koninkryks­werk” te tipeer. Of om sekere terreine van die samelewing, selfs die kerk, tot die koninkryk van God te verklaar. Dit gebeur immers net te maklik dat ons ons eie wêreldbeeld gelykstel met die koninkryk van God, eerder as met dié van Jesus.

Om na die koninkryk van God te verwys mag dus nie ’n manier wees om ander te manipuleer om met ons sienswyse saam te stem nie. Dit moet ons eerder bedag maak om raak te sien waar God op ’n vreemde, dikwels paradoksale wyse, in die wêreld werksaam is.

▶ Prof Marius Nel doseer Nuwe Testament aan die Universiteit Stellenbosch.

Christene keer die wêreld om

Die inbreek van God se koninkryk in die wêreld deur die lewe, dood en opstanding van Jesus het verreikende gevolge gehad vir sy volgelinge.

Só was veral Psalm 110:1 (“Die Here het vir my heer die koning gesê: “Kom sit aan my regterhand, en Ek sal jou vyande aan jou onderwerp”) deurslaggewend vir die vroeë Christene se verstaan van wie Jesus was.

Geen ander Psalm word meermale in die Nuwe Testament aangehaal nie (Matt 22:44, 26:64; Mark 12:36; 14:62; Luk 20:42-20:43; Hand 2:34-35, 7:55-56; Rom 8:34; 1 Kor 15:25; Kol 3:1; Ef 1:20; Heb 1:13; 8:1 en 1 Pet 3:18-22).

Al die geskrifte waarin dit voorkom, is dit eens dat dit die gebeure rondom Jesus verklaar as dat God aan Hom ’n ongekende verhewe ereposisie gegee het. In die Romeinse wêreld waarin aanvaar is dat Caesar die Here is, het Psalm 110 vir hulle bevestig dat Christus regeer.

Die aanklagte teen die Christene in Handelinge 17:6-7 dat hulle die wêreld in opstand bring en handel teen die bevele van die keiser deur te sê dat daar ’n ander koning is, naamlik Jesus, is dus inderdaad waar.

Die bedreiging wat die koninkryk van God vir die Romeinse Ryk ingehou het, was egter nie dat dit die Romeinse Ryk militêr wou verower om so die mag daarvan te bekom nie. Dit wou die hele begronding daarvan – om met mag en geweld te regeer – omverwerp.

Die wyse waarop dit sou gebeur het egter belangrike implikasies vir hoe Christene hulle geloof moet uitleef in die politieke sfeer.

Eerstens moet onthou word dat Christus en Caesar nie teen mekaar op dieselfde slagveld veg soos gewone opponente nie. Jesus is immers die hemelse, verhewe Here, terwyl Caesar en moderne maghebbers maar tydelike, aardse regeerders is. Hulle veg dus nie in dieselfde liga nie! Daarom kan Christene nie vir Christus veg deur aardse opponente dood te maak of te verneder nie.

Tweedens kom Jesus se koninkryk nie met geweldpleging nie, maar juis deur ’n bereidwilligheid om te dien en te sterf. Dit is die radikale aspek daarvan. Om geweld met geweld te beveg vermeerder net die geweld.

Christene keer egter die wêreld, en die natuurlike werkswyse daarvan, om. Hulle soek geleenthede om te dien eerder as om te domineer.

Prof Marius Nel doseer Nuwe Testament aan die Universiteit Stellenbosch.

Die koninkryk kom in twee stappe

In die Nuwe Testament word die koms van die koninkryk van God die eerste keer deur Johannes die Doper bekend gemaak (Matt 3:1-2). Terwyl Johannes die weg vir die koms van die koninkryk voorberei het, is Jesus die een deur wie se woorde en dade die koninkryk van God aanbreek.

Die koms daarvan geskied egter op ’n vreemde, paradoksale wyse. Die verwagting onder die Jode in die tyd van Jesus was dat die koninkryk van God op ’n apokaliptiese wyse sou aanbreek. Apokalipties dui op ’n wêreldbeskouing dat God nie net in die geskiedenis sal ingryp om onreg aan te spreek nie, maar dat Hy eerder sal ingryp om die loop van die geskiedenis self tot ’n einde te bring. So sal ’n nuwe era aanbreek wat ’n radikale breuk verteenwoordig met die huidige, sondige, era. In die nuwe era sal God die ganse skepping herstel.

Volgens die Nuwe Testament is dit egter nie wat met die koms van Jesus gebeur het nie. Die ou era het nie volledig tot ’n einde gekom nie. Trouens, die wêreldgeskiedenis, en die onreg wat dit kenmerk, het oënskynlik ongestoord voortgegaan.

Tog het iets van die nuwe era wel ingebreek in die oue. In die sin is die koninkryk van God sowel ’n teenwoordige as ’n toekomstige werklikheid. So is daar uitsprake van Jesus wat daarop dui dat die koninkryk, naby gekom het (Matt 3:2), terwyl ander weer vir die dissipels oproep om vir die koms daarvan te bid (Matt 6:10).

Anders as die Joodse verwagting dat die Messias in een stap die koninkryk van God sou vestig, getuig die Nuwe Testament dus daarvan dat dit in twee stappe sal geskied. Die eerste stap, wat dit inlei, is die eerste koms van Jesus. Die tweede, wat dit finaal vestig, is die wederkoms van Jesus.

Die implikasie van die twee-stap-vervulling van God se belofte om sy koninkryk te vestig is dat Christene sedert die eerste koms van Jesus in ’n tussentyd leef wat gekenmerk word deur die spanningsveld wat ontstaan het tussen die gedeeltelike vervulling van God se beloftes en die volle realisering daarvan.

In die tussentyd kan Christene enersyds die fout maak om òf te dink niks het met die koms van Christus verander nie òf andersyds te glo dat hulle, of die kerk, reeds die volle realisering daarvan is.

Prof Marius Nel doseer Nuwe Testament aan die Universiteit Stellenbosch.

Die koninkryk gaan oor mense en die aarde

Daar bestaan by Nuwe-Testamentici min twyfel daaroor dat die verkondiging van die koninkryk van God ’n wesenlike element van sowel Jesus as die vroeë kerk se verkondiging was.

Daar bestaan egter nie ’n soortgelyke konsensus oor wat presies met dié frase bedoel word nie. Dui dit op ’n fisiese koninkryk soos dié van Dawid wat in ’n spesifieke land of tydvak gelokaliseer kan word? Of is dit eerder ’n innerlike ingesteldheid wat die opperge­sag van God erken sonder dat dit konkreet vorm aanneem in ’n bepaalde plek of instelling?

Dit is moeilik om die vrae klinkklaar te beantwoord. Jesus self praat naamlik op ’n kriptiese en beeld­ryke manier oor die koninkryk van God sonder om die detail daarvan uiteen te sit.

Die presiese uitdrukking “die koninkryk van God” kom ook nie in die Ou Testament voor nie. Die naaste formulering daarin is in 1 Kronieke 28:5 wat van “die koningskap van die Here” praat.

Ondanks die afwesigheid van die presiese term “koninkryk van God” in die Ou Testament verwoord dit volgens Karl Kuhn egter spesifiek Israel se wêreldbeeld en is dit daarom nodig om laasgenoemde te verstaan ten einde Jesus se verwysing na die koninkryk van God te kan begryp.

Volgens Israel se wêreldbeeld is God die koning van Israel asook die heerser oor die ganse heelal. Die belydenis van God se heerskappy oor alles word helder verwoord in Psalms 93, 95 – 99.

Ten tye van die Nuwe Testament was nóg die toestand van die skepping nóg die posisie van Israel egter in lyn met God se wil. So beskryf Genesis 1–11 die ver­val van die skepping terwyl die herhalende patroon van die ongehoorsaamheid van Israel in die narratie­we gedeeltes vertel word. Nie eens die ballingskappe van Israel en Juda kon die patroon deurbreek nie.

Ondanks die toedrag van sake het daar ’n groeiende hoop in Israel se profetiese tradisie (vgl Jer 31:1-14) posgevat dat God self sou ingryp om sowel die skepping as Israel met sy wil te belyn. Volgens Esegiël 36:33-38 sou Israel in ’n Eden omskep word en die volk self in mense met ’n nuwe hart en gees (Eseg 36:25-30). As dit sou gebeur sou die koninkryk van God aanbreek.

Dit is dan ook die hoop wat Jesus in sy woorde en dade aanspreek. Om in die boodskap van Jesus te glo vereis daarom van die kerk om op sowel die vernuwing van mense as die aarde te fokus.

▶ Prof Marius Nel doseer Nuwe Testament aan die Universiteit Stellenbosch.

‘Die koninkryk van God het naby gekom’

In die Evangelie volgens Matteus is die eerste verkondiging van Johannes die Doper (3:2), Jesus (4:17) en die dissipels (10:6) telkens dieselfde: Men­se moet hulleself bekeer want “die koninkryk van God het naby gekom”.

Soos in die ander Evangelies is die uitdrukkings “koninkryk van God” (3 keer), en die wisselvorm “ko­ninkryk van die hemele” wat Matteus meer dikwels ge­bruik (34 keer), van sleutelbelang vir Matteus.

Só gebruik hy verwysings na Jesus se verkondiging van die goeie nuus oor die koninkryk in 4:23 en 9:35 om sy versamelings van Jesus se woorde (Matteus 5 – 7) en dade (Matteus 8 – 9) aan mekaar te verbind. Al­les wat Jesus gesê en gedoen het staan dus vir Matteus in verband met die koninkryk van God.

Presies wat Jesus met die uitdrukking “koninkryk van God/die hemele” bedoel het, is egter onseker. Alhoewel die gedagte van God se heerskappy wel in die Ou Testament voorkom, kom die vaste uitdrukking “koninkryk van God” nie daarin voor nie. Dit wil ook voorkom asof Jesus se hoorders dit meestal nie korrek verstaan het nie.

Talle van Jesus se gelykenisse het byvoorbeeld ten doel om te verhelder wat Hy daarmee bedoel het (bv 18:23-35). Die korrekte reaksie op die koms van die koninkryk van God was belangrik, want nie almal wat Jesus aangeroep het as Here sou outomaties toegang daartoe verkry nie (7:21). Verder het die verkondiging daarvan ’n heftige teenreaksie van die Satan en sy koninkryk ontlok (12:26).

Om as Christen te lewe vra daarom dat gelowiges duidelikheid verkry oor die aard en die spelreëls van Jesus se koninkryk.

Belangrike vrae wat beantwoord moet word, is of God se koninkryk teenwoordig of toekomstig is, of dit net na God se heerskappy verwys en of dit ook ’n gebied in die hede veronderstel waaroor God regeer en wat die verhouding tussen die kerk en die koninkryk van God is.

Wat duidelik is, is dat Jesus se koninkryk ’n vreemde stel waardes veronderstel het wat dié van die wêreld op hulle kop gekeer het. So was die belangrikste mense in God se koninkryk diegene wat bereid was om hulleself soos kinders te verneder (8:1-4) en is die vernames of eerstes, laaste daarin (20:1-16).

Dit is dan ook dié vreemde waardes van die koninkryk van God wat ons in die volgende paar rubrieke gaan verken.

▶ Prof Marius Nel doseer Nuwe Testament aan die Universiteit Stellenbosch.