Neels Jackson

Neels Jackson was voorheen kerksake-verslaggewer van Beeld. Sedert 2014 is hy redakteur van Kerkbode.

Die rou-pad is ’n lang pad

ROU VRUGTE
Deur Gerda Whitehorn
Self uitgegee in 2017


Daar is min traumas wat ’n mens so hard tref soos die skielike, te vroeë dood van ’n naby geliefde.

Dit het met Gerda Whitehorn as dogtertjie gebeur toe haar pa dood is, en sy het gesien hoe haar ma daardeur worstel. Toe tref dit haar as jong ma met kinders toe háár man verongeluk, en sy self daardeur moes gaan.

Rou vrugte is haar “reisjoernaal van die rou-pad”. Dit is ’n dun boek van net 100 bladsye, maar dit vertel ’n diep, eerlike verhaal van pyn, van lesse, van situasies hanteer, en van deursettingsvermoë.

Wat duidelik is, is dat daar nie kitsantwoorde is oor hoe ’n mens so ’n krisis moet hanteer nie. Hierdie boek wil ook nie so ’n kitsantwoord gee nie.

Pleks daarvan getuig die skrywer se verhaal van deur-leefdheid. ’n Mens voel haar verslaentheid, maar deel ook in die humor. Daar is duidelik tye van moedeloosheid, maar ook tye van moed skep in haar verhaal.

Haar reis neem ’n mens na die geestelike vrae en worstelinge, maar ook na die heel praktiese dinge, soos die koop van die begrafnisrok waarin sy ingeboelie is. Dit vertel van die ervarings en gebeure van die dae direk na die dood, maar ook van die maande en jare daarna. Die verhaal van haar Spaanse dansklasse as “reaksie op die skuinshou van die dood” is skreeusnaaks.

Uiteindelik verskyn die boek meer as 30 jaar na haar man se dood. Miskien dra dit by tot die rypheid waarmee dit alles vertel word.

Hoe ook al, daar is in Rou vrugte ’n diep menslikheid en wysheid wat waarskynlik waardevol sal wees vir elkeen wat ’n soortgelyke pad moet stap.

▶ Die boek is beskikbaar by Whitehorn self by gerda@whitehorn.co.za

Ladies Arise gee twaalfde kanse

Kitiwe Zwane sê sy is gelukkig. En haar breë glimlag beaam dit. Maar dit was nie altyd so nie.

Sy het in Newcastle in KwaZulu-Natal grootgeword, maar later Gauteng toe gekom. Dis daar waar haar lewe ’n slegte koers ingeslaan het.

“I was a streetgoer,” sê sy. “A sex worker.” Boonop was sy aan dwelms verslaaf. Dit is toe dat sy uitgekom het by Ladies Arise, ’n projek van die Pretoriase middestadsbediening PEN wat vroue soos Kitiwe help.

Aanvanklik, sê Sonnika Gillespie, die programbestuurder van Ladies Arise, was hulle visie net om prostitute te help “om hulle identiteit in Christus te herstel”. Toe kom hulle agter daar is ook ander vroue op straat: hawelose vroue, vroue wat van dwelms afhanklik is, mishandelde vroue.

Dit is vroue wat vasgevang is en bly teruggaan na destruktiewe lewenswyses toe, sê Sonnika.

Ladies Arise is gebaseer in wat vroeër die kerksaal van die NG gemeente Arcadia was, skuins oorkant die straat van die Uniegebou se tuine in Pretoria. Daarvandaan gaan hulle uit, maak kontak met vroue op straat, en nooi hulle: “Kom kuier vir ons.”

Volgens Sonnika kom al meer, omdat hulle wil loskom uit die lewenswyses waarin hulle vasgevang is. Soms kom hulle daar aan, geslaan deur mans.

Dan begin Sonnika en haar kollegas om vir die vroue om te gee. Om verhoudings te bou. Om ’n lang pad met die vroue te stap.

Op die saal se verhoog is ’n krisiskamer met vyf beddens waar vroue tydelik kan bly, maar, sê Sonnika duidelik, hulle is nie ’n skuiling nie.

Die wêreld sou sê die maatstaf vir sukses met sulke werk is dat so ’n vrou blyplek en ’n werk het. Sonnika-hulle meet sukses egter in klein treetjies. Sy vertel van ’n vrou wat skaam en in haarself gekeer was. Dit was ’n sukses toe dié vrou opgehou het om haar duim te suig. Dis sukses as ’n vrou gereeld kom kuier. Of as dié wat op straat geleef het, begin om gereeld self te stort sonder dat iemand vir haar hoef te sê om dit te doen.

Dit is ’n sukses as ’n vrou self begin toon sy het ’n honger na die Woord.

Dis ’n pad wat baie geduld verg, sê Sonnika. Hulle is al besteel deur vroue wat hulle wou help. Sy moes al vir party vroue tweede en derde kanse gee. Sesde en sewende kanse. Twaalfde kanse. En dan dink sy: Hoeveel kanse het die Here vir ons gegee?

Sonnika het gesê sy het al geleer dat daar vroue is wat ’n verhouding met die Here het terwyl hulle vasgevang is op straat, vasgevang in dwelms, prostitusie, armoede. ’n Mens help daardie vroue nie deur bloot vir hulle te sê hulle moet die Here aanneem nie. Hulle het praktiese hulp nodig.

Party dink hulle is self niks werd nie. ’n Mens moet hulle help om negatiewe denkpatrone te verander.

Vra ’n mens vir Kitiwe wat Ladies Arise vir haar beteken het, antwoord sy in basiese terme. Hulle het haar goed behandel. Sy was altyd welkom. Sy het kans gekry om te praat. Uiteindelik het hulle haar gehelp om ’n werk te kry by PEN se herwinningsentrum. Sy hou van haar werk.

Sy skakel ook in by die Arcadia Faith Community, ’n bediening van die NG gemeente Pretoria in die Arcadia-kerkgebou. Noem ’n mens ds Francois du Toit se naam, glimlag sy breed. Sy hou van haar dominee.

“Street life traumatized my brain,” sê Kitiwe. Maar by Ladies Arise het sy weer geleer hoe om saam met ander mense te leef. “They were very patient with me.”

Ladies Arise het tans genoeg vrywilligers wat help, sê Sonnika. Hulle het finansies en kos nodig. En iemand wat hulle kan help met beligting vir die krisiskamer. Skakel met haar by sonnika@pen.co.za

Seniors moet sinvol bly lewe

Op 76 is dr Petrus Moolman besig om te leer om die tjello te speel. Die lewe moet ’n lied bly. Maar hy glo ook dat die kerk baie kan doen om ouer lidmate te help om tot die einde sinvol te bly leef. NEELS JACKSON het met hom gesels.


Musiek, het dr Petrus Mooman gelees, help om die brein te ontwikkel. En as ’n mens vroeër ’n instrument bespeel het, is dit beter om nou ’n tweede instument by te leer. Daarom leer hy nou tjello speel.

In sy jong dae het hy viool gespeel, maar die blad­lees is anders met die tjello. Dis vir hom ’n lekker uitdaging. Boonop het die gemeente se orrelis gesê hy moet mik daarna om by vanjaar se Kerssangdiens “Stille Nag” te speel. Sulke uitdagings help om die verstand jonk te hou. Dit help om die lewe sinvol te maak. Daardeur word die lewe ’n lied.

Tot onlangs toe was dit ds Petrus Moolman, maar op 4 Mei het die Noordwes-Universiteit ’n doktorsgraad aan hom toegeken. Dit span die kroon op die navorsing wat hy die afgelope paar jaar gedoen het oor ’n omvattende seniorvolwassenebedie­ning. Ook dié navorsing en die bediening waaroor dit gaan, maak sy lewe op pad na 80 toe sinvol.

Dr Petrus Moolman met die tjello wat hy nou besig is om te bemeester. Foto: Neels Jackson

Dis ’n lang woord – seniorvolwassenebediening – maar daarmee wil hy onder meer sê dat dit nie net ’n bediening áán senior lidmate is nie, maar ook ’n bediening déúr senior lidmate.

Moolman vertel dat hy as pastorale hulp by die gemeente Ligkruis in Middelburg, Mpumalanga, verantwoordelik was vir die bediening aan senior lidmate. Dit is toe dat hy begin lees het oor die gerontologie, die studie van ouer word.

Dis ook daar dat hy te doen gekry het met mense wat na hulle aftrede “ophou lewe”. Hulle het geen visie gehad vir die lewe vorentoe nie. Daar was net geen sinvolle rede waarvoor hule geleef het nie.

Dít het die prikkel geword wat uiteindelik sou lei tot sy eie verwerwing van ’n doktorsgraad op die ouderdom van 76. Hy wou weet hoe kan die kerk mense begelei om betekenisvol te bly lewe tot die einde. Hoe kan hulle sinvol lewe te midde van die uitdagings wat die ouderdom meebring, die
swakker word en siek word.

Braak veld

Vir die NG Kerk is daar ’n groot en braak veld om te ontgin as dit kom by die bediening van senior lidmate. Die kerk verstaan nie goed genoeg nie dat mense nou langer leef, dat daar meer ouer mense in die kerk is en dat baie gemeentes nou gryser word. Jare gelede, sê Moolman, is daar al by ’n algemene sinode gerapporteer dat die aantal lidmate ouer as 65 nou meer is as die dooplidmate.

En tog gebeur daar op baie plekke so min as dit kom by die bediening van senior lidmate. ’n Gemeente sal tipies ’n dominee kry om die ouer lidmate te bedien. Die dominee sal huisbesoek doen, Bybelstudie hou, en dan sal daar dalk ’n ete een maal per jaar wees om die senior lidmate te bederf. Maar dis al.

Moolman onthou ’n uitspraak wat prof Daniël Louw, praktiese teoloog van Stellenbosch, eenmaal hieroor gemaak het. Die kerk, het hy gesê, probeer te veel om ouer mense se tyd te vul, pleks daarvan om hulle te help om betekenisvol te leef.

In die gemeente Overkruin waar hy nou betrokke is by die seniorbediening, is die gedagte om ’n omvattende bediening vir en deur senior lidmate te vestig, sê Moolman. Hy is versigtig om dit ’n model te noem. ’n Model is iets wat net so op ander plekke toegepas kan word. Hy praat eerder van ’n benadering wat telkens in verskillende kontekste gevolg kan word op maniere wat by daardie konteks pas.

Wie is die ouderdomsgroep op wie dié bediening gerig is?

Moolman sê hulle werk nie met ouderdomme nie, maar eerder met lewensfases. Een mens kan op 60 nog jonk en energiek wees, terwyl ’n ander op dieselfde ouderdom al oud kan wees. Daarom is ouderdom nie ’n goeie norm om te gebruik nie.

Vier groepe

Hy onderskei wel vier groepe mense aan wie die bediening vir seniors wil aandag gee.

Die eerste is, verrassend dalk, diegene wat nog nie afgetree het nie. Dié mense wat op pad is na aftrede binne die volgende klompie jare. Dit is belangrik om met hierdie mense te werk om hulle te help om vir aftrede te beplan. Ja, sê hy, mense beplan finansieel vir aftrede, maar dis dikwels ook al. Daar is soveel meer waaroor daar gedink moet word.

’n Mens moet byvoorbeeld nie net vra waarmee gaan jy jouself besig hou ná aftrede nie, maar hoe gaan jy betekenisvol besig bly na aftrede. En as dit gaan oor “betekenisvol”, dan is dit betekenisvol vir jouself, betekenisvol vir ander en betekenisvol vir God.

Hierdie groep is die moeilikste om te bereik, omdat hulle so besig is, sê Moolman, maar onlangs het hulle op ’n Saterdagoggend ’n seminaar gehou om te praat oor naderende aftrede en daar was meer as 150 mense.

Aan die ander kant van die spektrum is daar diegene wat bed- en huisgebonde is.  Hulle word besoek. Maar dit is nie net die dominee se werk nie. In ’n groot gemeente soos Overkruin sou dit ’n onbegonne taak wees dat die dominee alleen almal moet besoek.

Dit is een van die punte waar die seniorbediening ’n bediening deur seniors aan seniors word. Daar is ’n groep seniors wat spesifiek uitreik na huis- en bedgebonde mense. Hulle het opleiding gekry daarvoor. En met die kerkraad se toestemming, kan hulle selfs vir sulke mense nagmaal bedien.

’n Groep vroue sit saam en brei in ’n sitkamer. Vir hulle is dit nie net ’n stokperdjie nie, maar ook ’n diensprojek. Foto verskaf

Tussen diégene wat nog op pad is na aftrede toe en dié wat huis- en bedgebonde is, is daar nog twee ander groepe: dié wat nog ekonomies aktief is, en dié wat nog sosiaal aktief is. Dit is in albei gevalle gewoonlik mense met tyd én geld én energie.

Maar dit is nie mense sonder probleme nie.

Moolman sê as deel van sy werk vir die doktorsgraad het hy kwalitatiewe navorsing gedoen onder meelewende lidmate. Hy het saam met 11 ouer lidmate deur hulle lewensverhale gewerk. In 11 uit die 11 gevalle was daar ’n saak wat die persoon met niemand anders gedeel het nie. Daar was dinge soos skuldgevoelens en onverwerkte pyn oor die een of ander verlies.

Hy het hulle begelei om deur die struikelblokke te werk na ’n visie vir die toekoms toe.

Die benadering wat hy vir die kerk voorstel, sê Moolman, moet omvattend en holisties wees. Dit moet die volle mens help om vrede te maak met die verlede, om vrede te maak met die nou en om te droom oor die toekoms.

Steungroepe

’n Belangrike sleutel daartoe is om kennis te versprei, en dit kan in groot inligtingsgroepe gedoen word.

Hy noem ’n voorbeeld waarvan hy self ervaring het. Sy vrou het in 2007 Alzheimer se siekte gekry. Sy is in 2013 oorlede en jare lank moes hy haar oppas en versorg. 

Dit is iets wat met al meer mense gebeur. Iemand wat ouer word se geheue word al swakker en vir die lewensmaat word dit ’n krisis om iemand met demensie op te pas en te versorg. Daarom het hulle in die gemeente ’n seminaar gehou oor die huweliksmaat as versorger van iemand met demensie. Die reaksie was oorweldigend.

As uitvloeisel van die seminaar het hulle ’n steungroep op die been gebring van sewe mense wat hulle reeds in die situasie bevind dat hulle vir hulle lewensmaats met demensie moet sorg. Dié groep help mekaar. Dis ’n bediening deur bejaardes aan bejaardes.

As daar tussen hierdie mense ’n behoefte daarvoor ontstaan, kan hy as dominee individuele berading doen.

Daar is verskeie temas waarom sulke steungroepe gevorm kan word. Daar kan ’n steungroep wees van wewenaars en/of weduwees, ’n steungroep vir die ouers van kinders wat emigreer, ’n  herstel-steungroep vir ouer mense wat gerehabiliteer is van substansafhanklikheid, ’n steungroep vir pas-afgetredenes wat die verliese beleef wat met aftrede gepaard gaan, en geestelike steungroepe.

’n Ander saak wat meermale voorkom, is dat mense sukkel om in hulle huwelik by aftrede aan te pas. Skielik is twee mense baie meer tyd saam as wat voorheen die geval was. Dit kan lei tot konflik en huweliksprobleme. Ook dit is ’n saak waarin ouer lidmate mekaar kan ondersteun.

Moolman sê daar is heelwat mans wat by aftrede kom wat nou nog nie vrede gemaak het met die bosoorlog van hulle jeug nie. Dis nog ’n saak wat  ’n omvattende seniorvolwassenebediening se aandag verdien. Hy beplan ’n seminaar oor die bosoorlog en emosionele verwonding.

Belangegroepe

Maar dan kan ’n seniorvolwassenebediening ook belangegroepe vestig. Dit is groepe wat mense om ’n gedeelde belangstelling bymekaar bring.

Sulke groepe moet volgens die behoeftes in die betrokke gemeenskap gevestig word. In dié verband dink hy aan boekklubs, musiekklubs, groepe met ’n gedeelde belangstelling in enigiets van digkuns, naaldwerk of kook tot tuinmaak, rekenaars en reis.

’n Groot deel van ouer mense se probleem is eensaamheid, sê Moolman. Belangegroepe is geleenthede waar ouer lidmate sosiaal kan verkeer.

Dis ook geleentheide om talente uit te leef. Soos hy die tjello leer speel kan ouer lidmate hulle talente op verskillende terreine uitleef.

Daarby is dit geleentheide om vaardighede aan te leer. In Middelburg, vertel Moolman, het hulle ’n suksesvolle groep gehad om ouer lidmate te help om rekenaarvaardig te word.

Nog ’n aspek van so ’n omvattende seniorbediening is dienslewering. Diégene wat huis- en bedgebonde mense besoek, is maar een voorbeeld daarvan. Hy lei hulle op om dit te doen en selfs om nagmaal aan sulke mense te bedien.

Maar daar kan ook afgetrede lidmate wees wat ander kan help met vervoer, of mense wat handig is
en ander kan help om byvoorbeeld ’n dooie gloeilamp te vervang of ander klein instandhoudingstakies te
verrig.

Bejaardes kan ook vrugbaar betrokke raak by sending- of barmhartigheidswerk waardeur die gemeente uitreik na die wêreld om hulle. Dit is maniere om baie sinvol te bly leef tot die einde.

Moolman sê hy het sy doktorale studie nie net vir homself gedoen nie. Hy wil graag die breër kerk daardeur help. Hy wil graag die kennis deel, daarom is ander gemeentes wat so ’n omvattende seniorvolwassene-bediening wil vestig, welkom om by hom te kom aanklop.

“Dit is my bediening tot ek doodgaan,” sê hy.

▶ Moolman kan by lafras@mweb.co.za bereik word.

Weltevreden wou gee, toe kry hulle meer

Ons het gedink ons gaan ander mense seën met ons gawes, toe kom ons baie meer geseënd terug as hulle!”

Só gesels Saret Britz, gemeentebestuurder van die NG gemeente Weltevreden in die Hoëveldsinode, oor hulle gemeente se onlangse besoek aan Mawayela. Dit is ’n klein gemeenskappie 60 km noord van Manjacaze in Mosambiek.

Dit is nou al jare dat daar jaarliks mense van Weltevreden daarheen gaan. Dit vorm deel van die werk van die Mozaic Upliftment Network, ’n interdenominasionele netwerk van gemeentes in Suid-Afrika en Mosambiek wat saamwerk om die lewenskwaliteit van mense in Mosambiek te verbeter.

Saret vertel ’n groep van 34 mense uit Weltevreden (van 9 tot 78 jaar oud) het ’n besoek van 10 dae aan Mawayela gebring. Daar is ’n paar gemeentetjies, klein soos huiskerke, in die gemeenskap.

’n Sikloon het vroeër baie strukturele skade in die omgewing aangerig, en daarom was een van die groot take vir die week om ’n nuwe kerkie daar te gaan bou.

Langs die kerkie het hulle ook ’n groot klimraam vir die kinders opgerig. Die ervaring is dat so iets die kinders lok, en later kom die ouers dan ook kerk toe.

Hulle het ook ’n ou geboutjie opgeknap en ingerig as ’n stoor vir kasjoeneute. Daar het hulle rakke ingesit, diefwering en traliehekke aangebring en vir beligting in die stoor gesorg. Dit is alles deel van ’n po-ging om die bestaansboerdery ’n bietjie uit te bou en die neute na buite te bemark sodat daar geld van buite in die gemeenskap kan invloei.

Terwyl daar met die gemeenskap saamgewerk is met dié soort bouwerk, was daar ook heelwat ander interaksie met die mense van Mawayela. Daar is saamgewerk om ’n boorgat te sink en ’n kasjoeneut­kwekery te vestig. Daar was aktiwiteite van die vroue- en kinderbediening.

Lidmate van Weltevreden en inwoners van Mawayela in Mosambiek werk saam om vir hulle ’n nuwe kerkie op te rig.

Een dag was gemeenskapsdag. Toe het hulle almal die oggend saam met ’n plaaslike gesin deurgebring en tipiese dagtake saam met hulle verrig. Hulle het die lande geskoffel, water aangedra, help kos maak.

Dit was ’n kruiskulturele ervaring maar ook een waar daar vriendskapsbande gebou is deur diensle­wering.

Saret vertel dat sy by een vrou in haar huis gekom het, toe staan daar net ’n bed. Sy vra toe vir die vrou wat sy nodig het. Wat kan hulle vir haar saambring as hulle weer kom? Maar die vrou sê hulle hoef vir haar niks saam te bring nie. Sy het alles wat sy wil hê.

“Dit laat ’n mens nederig voel,” sê Saret.

Hulle het in die oë gekyk van mense wat ’n ander taal praat wat hulle nie verstaan nie. Maar daar het hulle die liefde vir mekaar gesien, begrip vir mekaar as mense.

Die mense van Weltevreden het ’n hele paar keer onder mekaar gepraat oor wat so ’n besoek aan hulle doen. Dis moeilik om dit in woorde uit te druk, sê Saret, maar jy kom nie dieselfde mens terug as wat jy gegaan het nie.

Só werk Tshwane se kerke oor grense saam

Hulle breek verkeerde persepsies van mekaar af, bou verhoudings en pak oor kerkgrense heen verskillende uitreikprojekte saam aan.

So gesels ds Johan Janse van Rensburg van Kerk-in-Suid (soos die NG gemeente Wierdapark-Suid haarself nou noem) oor die samewerking tussen kerke in die groter Pretoria onder die vaandel van One Tshwane.

Self het hy onlangs gepreek by Lewende Woord, ’n charismatiese kerk in hulle omgewing, terwyl pastoor Wouter van der Merwe van Lewende Woord by Kerk-in-Suid gepreek het. Ander leiers van die twee gemeentes het saam aan dié oor-en-weer-kuier deelgeneem.

Sulke kanselruilings oor kerkgrense het nou al ’n jaarlikse instelling in Mei geword vir deelnemende kerke wat almal een reeks deurwerk. Vanjaar is die tema One Love. Verlede jaar was dit “One Life”, en twee jaar terug “One church, one city, one God”.

Janse van Rensburg sê in die charismatiese kerke is daar verkeerde persepsies van die NG Kerk, net soos daar in die NG Kerk verkeerde persepsies oor charismatiese kerke is. Hierdie soort kontak help om daardie persepsies reg te stel.

In die suidelike streek van Tshwane kom gemeenteleiers ook maandeliks bymekaar om saam ontbyt te eet en na ’n spreker te luister. Hulle noem hulleself Love Pretoria South. In ander dele van die stad is daar soortgelyke streke.

Janse van Rensburg sê as hulle so saamkom is daar mense van die Gereformeerde Kerke, die Hervormde Kerk, die AGS se Doxa Deo-gemeentes, en charismatiese kerke soos Lewende Woord. Hulle het selfs al ’n Katolieke priester gehad wat kom inloer het.

Dit alles het daartoe gelei dat die kerke al meer gesamentlike uitreikprojekte aanpak. Verlede jaar het Kerk-in-Suid byvoorbeeld saam met kerksondermure en Lewende Woord deelgeneem aan die Goeie Nuus Kersboom.

Daardeur het die gemeentes emmers vol kos ingesamel wat later na behoeftige gemeenskappe toe
versprei is.

Einde Junie beplan Kerk-in-Suid om saam met Lewende Woord te werk aan ’n uitreikprojek Mosam-biek toe.

Janse van Rensburg sê in Mei verlede jaar het 164 gemeentes van verskillende kerke in Gauteng deelgeneem aan die “One Life”-reeks. Onder hulle tel verskeie NG gemeentes.

▶ One Tshwane se webwerf is www.onetshwane.co.za, waar meer besonderhede beskikbaar is.

Die kerk moet verstaan wie God is …

Dr Lourens Bosman is sedert begin Februarie die algemene bestuurder in die kantoor van die Algemene Sinode. Hy behartig die praktiese bestuur van die kantoor, maar sy hooftaak is om missionale kerkwees in die NG Kerk te bevorder. Neels Jackson het met hom daaroor gesels.


Die Algemene Sinodale Moderamen het besluit dat missionale kerkwees die hoofsaak moet wees waarop die NG Kerk nou moet fokus.

Maar waarvan praat hulle as hulle van “missionale kerkwees” praat? Dr Lourens Bosman hoor dié vraag dikwels.

Dr Lourens Bosman is sedert begin Februarie die algemene bestuurder in die kantoor van die Algemene Sinode. Hy behartig die praktiese bestuur van die kantoor, maar sy hooftaak is om missionale kerkwees in die NG Kerk te bevorder. Neels Jackson het met hom daaroor gesels.

Hy meen die groot gevaar met dié term is dat dit n leë gonswoord word wat deur almal gebruik word sonder dat daar n helder verstaan is van wat daarmee bedoel word.

Hy verstaan hoekom daar onduidelikheid daaroor is. Dis omdat dit die kerk se bestaan so diep raak. Dit is nie n klein verandering waarvan daar gepraat word nie. Dit gaan hier oor n diep kultuurverandering.

Daar is diepgewortelde gewoontes wat moet ver-ander. Dit raak die liturgie van die eredienste, hoe ons ons kinders grootmaak, hoe ons die Bybel lees, hoe ons betrokke is by die wêreld om ons. Dit gaan oor die manier waarop die kerk in hierdie wêreld leef.

Terwyl die herfsson skuins deur een van die vensters van sy kantoor val, val Lourens homself in die rede: “Ek wens dit was onnodig om te praat van n ‘missionale kerk’,” sê hy. “Om te praat van n missio­nale kerk’, is soos om te praat van n ‘vroulike ma’. Dis onnodig om te sê: n ‘vroulike ma’. n Ma is tog per definisie vroulik. Net so is die kerk per definisie ge-stuur.”

As ons verstaan het wie God is, en waarvoor God ons roep, sou dit nie nodig wees om n term soos “missionale kerk” te gebruik nie.

God roep ons nie net om hemel toe te gaan nie, sê Lourens. God roep ons om kerk te wees in die wêreld.

Hy verduidelik dat daar vier groot bewegings is: God roep ons; God versamel ons; God vorm ons; en God stuur ons.

Om dít te verstaan, is dit in die eerste plek belangrik om te verstaan wie God is.

Lourens sê hy hoor soms mense sê dat die kerk in die eerste plek daar is tot eer van God.

Ja, maar dan moet ons mooi verstaan dat dit nie net n geval is van God is in die hemel en Hy word verheerlik deur die lofliedere wat ons sing nie.

Hierdie wêreld is God se wêreld. En as hy dit in een sin moet sê, sal hy dit só formuleer, sê Lourens: “Die liefdevolle, sturende, besorgde, reddende God word verheerlik as sy kerk lyk soos God lyk.”

Die rits byvoeglike naamwoorde – liefdevol, stu-rend, besorg, reddend – wat hy gebruik om God te beskryf, sê reeds hoe die kerk moet lyk: liefdevol, ge­stuur, besorg, reddend.

’n Ander manier om dit te sê, is om te sê God lyk soos Jesus. “Om God te verstaan, moet jy Jesus verstaan,” sê Lourens. As Jesus sê: “Soos die Vader My gestuur het, so stuur Ek julle,” dan moet ons gaan kyk wat Jesus doen.

En wat doen Jesus? Hy gee Homself prys. Hy gaan oor grense. Hy maak gesond. Hy verlos. Dít is wat die kerk ook moet doen.

Dié soort eienskappe is eintlik per definisie deel van die kerk, maar ongelukkig het iets mettertyd verlore gegaan, sodat die kerk al meer na binne gekeer geraak het, ingestel op homself, op instandhouding, selfversorging, selfhandhawing en oorlewing.

Wat herwin moet word, is n heropneem van die gestuurde roeping van die kerk.

Maar waarom dan die nuwe woord “missionaal” en nie die gevestigde woord “missionêr” nie?

Die probleem is dat die woord “missionêr” lank só gebruik is dat dit dui op n projek van die gemeente wat doer ver gebeur en waarby n klein groepie entoesiaste betrokke was. Met “missionaal” wil die kerk sê dat God se roeping iets holisties is. Dit raak elke lidmaat. Dit gaan oor n manier van leef.

En waar trek die NG Kerk hiermee?

Op verskillende plekke, sê Lourens.

Hy dink die kerk het baie gegroei op die vlak van bewusmaking. Daarom dat hy al meer die versoek van gemeentes se kant af hoor dat die breër kerk hulle moet help met die hoe.

Op sinodale vlak, sê Lourens, is daar n sterk momentum van leiers wat gemeentes wil help. Want dit is waar missionale kerkwees moet gebeur, in gemeentes. Die Algemene Sinode se rol is ondersteunend. Kerkwees gebeur in gemeentes.

Lourens is vol lof vir die predikante van die NG Kerk. Die NG Kerk het uitnemende predikante, sê hy. Hulle is goeie teoloë. En die predikante wat betrokke is by sinodale werk, help om n poel van kennis te skep waaruit gemeentes uiteindelik kan put.

Hy is opgewonde oor n projek waarmee hulle besig is om n proseshandleiding vir gemeentes op te stel.

Maar omdat dit gaan oor n kultuurverandering wat in die kerk moet kom, weet hy dit gaan nie gou gebeur nie. Daarom, sê Lourens, moet die leiers wat die kerk op dié koers help lei, taai wees.

Dis nie ’n siekte om gay te wees nie

Verskille in seksuele en genderoriëntasie behoort deel te wees van ’n normale verskeidenheid in die oë van sielkundiges.

Dit blyk uit riglyne wat die Sielkundevereniging van Suid-Afrika, die oudste en mees verteenwoordigende vakvereniging van sielkundiges in die land, onlangs uitgereik het vir wanneer sielkundiges werk met gay, lesbiese en ander seksueel- en gender-diverse mense.

Prof Juan Nel, navosingsprofessor aan Unisa en gewese president van die vereniging, sê hulle aanvaar dat seksuele diversiteit (byvoorbeeld die voorkoms van homoseksualiteit) nie patologie behels nie. Dit is nie ’n siekte om gay te wees nie.

Die riglyne is gebaseer op die “mees op-datum navorsing en ons mees in-diepte huidige verstaan, globaal en plaaslik”, konstateer die riglyndokument. Dit sluit aan by die werk van sielkunde-organisasies in lande soos die VSA, Brittanje en Australië.

Nel sê die riglyne is primêr vir sielkundiges bedoel, maar ander velde, soos die mediese wetenskap, neem reeds kennis daarvan. Hy meen daar is ook ’n groot stuk relevansie vir die kerk daarin om kennis te neem van hoe die sielkunde dink.

Onderliggend aan die riglyne vir sielkundiges is ’n posisie wat die Sielkundevereniging reeds in dié verband in 2013 ingeneem het: om geen skade te doen nie. Dié benadering is ook vervat in wetgewing vir mense in die gesondheidsprofessies.

Volgens Nel resoneer dié benadering met dié gedeelte in Romeine 13 wat oor die liefde handel. Vers 10 sê byvoorbeeld: “Die liefde doen die naaste geen kwaad aan nie. Daarom is die liefde die volle uitvoering van die wet.”

Nel sê die sielkunde se benadering is om vir mense ’n veilige plek te bied waarbinne hulle hulle eie identiteit kan vind. As iemand aanvaarding en liefde beleef, is dit ’n bevestiging van hulle menswees.

Hy meen ook dat geloof  ’n belangrike helende rol te speel het. Sy advies aan kerke is om maniere te vind om seksuele minderhede in te sluit. “Werk saam met hulle eerder as teen hulle,” sê hy.

Die gevoel van verwerping wat minderhede soms kry, en die internalisering van ’n klomp negatiewe ge­voelens daarmee saam, doen egter skade. Ook die kerk doen skade deur uitsluiting.

Oor die gedagte dat onderskeid getref word tussen iemand se seksuele oriëntasie en gedrag, sodat die oriëntasie aanvaarbaar kan wees maar die gedrag nie, gebruik Nel woorde soos “ondoenbaar” en “onmenslik”. So ’n benadering doen skade en dit maak siek.

Dít, sê Nel, is nie net sy eie siening nie. Dit is die perspektief van die sielkunde.

Solank jy sê “Ek aanvaar jou maar jy mag nie ’n gay verhouding handhaaf nie,” is die aanvaarding voorwaardelik, sê Nel. Daar is ’n implisiete verwerping in.

Die in- of uitsluiting deur die kerk is een van die mees sentrale temas waarmee baie gay mense worstel, veral vroeg in hulle soeke na hul eie identiteit. Dan gebeur dit dikwels dat mense die kerk verwerp omdat hulle voel dat die kerk hulle verwerp.

Oor die NG Kerk se 2016-besluite teen gay verhoudinge, sê Nel bloot uit sy ervaring met mense meen hy dat die sinodebesluite “ongetwyfeld” baie mense geweld aan gedoen het.

Fresh Expressions: Begin by jou passie

Dr Michael Moynagh is ’n Anglikaanse priester. Hy is ook die hoofnavorser van Fresh Expressions by die Universiteit van Oxford. Dr Barry Tolmay, moderator van die NG Kerk in KwaZulu-Natal, het hom genooi om Suid-Afrika te besoek. NEELS JACKSON het by die NG Kerk Constantiakruin na Moynagh gaan luister.


Michael Moynagh se silwerwit hare moet ’n teken van wysheid en ervaring wees, want as hy begin gesels, kry ’n mens glad nie die indruk van oud nie. Inteendeel. Daar straal ’n energie, ’n lewenslus uit sy aanbieding.

Reeds met sy eerste stelling laat hy die gehoor regop sit: “Ons moet erken dat elke gemeente nood­wendig eksklusief is.”
Dis onverwags. Dit voel of dit indruis teen alles wat ’n mens al oor missionale kerkwees gehoor het. Maar as hy verduidelik wat hy bedoel, maak dit skielik sin.

Sodra ’n mens besluit het dat jy op ’n spesifieke tyd, en plek bymekaar kom, sodra jy op ’n spesifieke agenda en styl van byeenkoms besluit het, dan sluit jy allerlei soorte mense uit, verduidelik hy.

As jy Sondagoggende saamkom, is daar mense wat nie dan daar kan wees nie. Uit sy Britse agtergrond vertel hy van ’n groep sakemanne wat weekliks byeenkom vir ’n gesprek oor die Bybel. Net daar naby, sê Moy­nagh, is ’n gemeenskap van immigrante uit Ban­gla­desj. Daardie Bangladesji-vroue sal nooit tuis voel in daardie sakemanne se byeenkoms nie. Dit waaroor die sakemanne gesels, raak hulle eenvoudig nie.

Maar mense wat hulle Bybel lees, kan nooit tevrede wees om eksklusief te wees nie, verklaar Moynagh. Jesus was die mees inklusiewe Persoon ooit.

Die enigste manier om die probleem van eksklusiwiteit te oorkom, is deur nog ’n gemeenskap te vestig wat op ’n tyd en plek saamkom, in ’n styl en met ’n agen­da wat daardie mense pas. Fresh Expressions gaan daaroor om sulke geloofsgemeenskappe te vorm vir mense wat nog nie deur die evangelie bereik is nie.

Dan vertel hy die storie van een van die sowat 2 000 Fresh Expressions, die nuwe vorme van kerkwees, in die Verenigde Koninkryk.

’n Paar gelowiges het in ’n spesifieke gemeenskap geadverteer dat mense wat lus is om te roei, op ’n bepaalde tyd op ’n spesifieke plek by ’n plaaslike dam saam­kom. Hulle het kano’s georganiseer, ’n groepie mense bymekaargekry en begin om saam te roei.

Op dié manier het hulle ’n klein gemeen­skappie gevorm en verhoudings gebou. As hulle bymekaar was, sou hulle ’n kort sto­rie­tjie met ’n geloofstrekking vertel. Dan sou hulle mense wat belang stel, nooi na ’n pizza-aand waar hulle dan verder oor gods­diens en die geloof kan gesels.

Aan die hart van hierdie manier van uitreik, lê vrygewigheid en gasvryheid, sê Moy­nagh.

Hy raai mense aan om by ’n passie in hul­le eie lewe te begin, en vertel van nog ’n Fresh Expression.

Daar was twee vroue wat daarvan gehou het om te kook. Hulle besluit toe om tieners in die omgewing te nooi na gratis kookklasse. Maar natuurlik, as daar kos gekook is, moet dit geëet word. So was daar met elke kookklas ook ’n ete.

Daar sou hulle op ’n bloot natuurlike manier oor geloof begin praat. Hulle sou byvoorbeeld kon aanslui­ting vind by ’n brood wat hulle gebak het, en iets sê oor Jesus, wat die brood vir die lewe is. Of hulle sou kon vra of die tieners omgee as hulle bid voor hulle eet.

Mettertyd het van die tieners begin vrae vra oor ­hierdie “God-stuff”. En die byeenkomste het al meer van ’n geestelike kleur gekry. En so het nog ’n vars uitdrukking van kerk tot stand gekom.

Moynagh sê die Nuwe Testament het huisgemeentes ge­ken, maar daar was ook geleenthede dat al die ge­lo­wi­ges saamgekom het. Net so moet hierdie vars uit­druk­kings van kerkwees met die groter kerk verbind word.

Dit beteken nie dat ’n Fresh Expression ’n soort trap­pie na “regte kerk” toe is nie. Dit ís reeds kerk waar hulle is.
Dié kerklikheid is een van vier eienskappe van Fresh Expressions wat Moynagh onderskei. ’n Tweede is dat dit missionaal is. Dit is gerig op mense buite die kerk. Derdens is Fresh Expressions kontekstueel. Dit wil mense liefhê op ’n manier wat by hulle konteks pas. Vierdens is Fresh Expressions daarop gemik om men­se te lei om dissipels te word.
Fresh Expressions is nie beter of slegter as ander vorme van kerk nie, beklemtoon Moynagh. Nuwe en ou vorms van kerkwees het albei ’n rol te speel. “Ons moet ’n én-én-kerk wees,” sê hy.

In die Verenigde Koninkryk het hulle omtrent 200 mense opgelei om sulke vars uitdrukkings van kerkwees te begin, sê Moynagh. Maar daar is reeds omtrent 2 000 sulke nuwe geloofsgemeenskappe. Dit beteken net sowat 10% is deur opgeleide mense begin. Die res is deur gewone dominees en lidmate begin – en in meer as die helfte van die gevalle was dit lidmate, nie do­minees nie.

Jy kan met enige groep werk, sê Moynagh. Ja, daar is maniere van doen waaroor hy raad gee. Byvoorbeeld om nie veroordelend te wees nie, maar verwel­ko­mend. Hoe om ’n gesprek oor ’n Bybelverhaal te voer.

Maar in wese is dit maklik. Jy werk met jou passie. En jy laat die Gees jou lei.

Herwinning – daar is nou ’n stelsel wat werk

In Pretoria is daar ’n stelsel ontwikkel waarin lidmate, gemeentes en ’n middestadbediening vennote is om herwinning van huishoudelike afval ’n maklike en skoon proses te maak. Ds Fouché de Wet van die NG gemeente Suidoos-Pretoria (ook bekend as Stellastraat) het vir NEELS JACKSON gewys hoe dit werk.


Die hele proses van herwinning van huishoudelike afval begin in die kombuis. In Fouché se pastorie staan daar drie houers netjies langs mekaar. Die eerste is vir blikkies en bottels, die tweede vir alle soorte plastiek, en die derde vir papier en karton.

Ander nie-herwinbare afval, waaronder nat afval soos oorskietkos, gaan na die gewone vullisblik waar­van die inhoud uiteindelik deur die munisipale diens as vullis verwyder word.

Die klein bietjie dissipline om die afval in die kombuis te sorteer, is van die min dinge wat van ’n gewone huis­bewoner verwag word om die stelsel te laat werk. En dis belangrik dat die stelsel maklik moet wees. As dit vir die huisbewoner te moeilik raak, misluk dit nog voor dit begin het.

Fouché sê die meeste mense dink dis ’n goeie ding om te herwin. As dit nie te moeilik is nie, sal die mees­te mense dit doen.

David Khoza verf die planke aan die kant van ’n herwinningshouer met kreosoot om dit te beskerm. Hy was vroeër werkloos, maar help nou onder meer om die herwinningshouers te maak.

Nie almal bring dit by hulle geloof uit nie, maar volgens Fouché is dit deel van ’n gelowige se Christelike verantwoordelikheid om met sorg met God se skepping te werk. Mense is immers afhanklik van die skepping. ’n Mens moet in vennootskap met die omgewing lewe – ter wille van die omgewing self, ter wille van ander mense en ter wille van jouself.

Verantwoordelike omgang met die skepping is ook ’n saak van geregtigheid, sê Fouché. Dit is tipies arm mense wat om rommelhope woon. Mense met geld se rommel word weggery. Hulle kry afstand van hulle afval. Maar die arm mense wat naby die rommelhope bly, kan dit nie doen nie. En dis nie reg nie.

Die mikpunt deur die gemeente se betrokkenheid by herwinning, is onder meer om mense se vullisvoetspoor te verklein, om mense meer sensitief te maak vir ander se leefomgewing.

Die boodskap van verantwoordelik lewe ter wille van die omgewing en ter wille van ander mense word ge­reeld en op verskillende maniere in die gemeente oorgedra. Van die kansel af, in die afkondigings, maar ook deur ’n eenbladsypamflet wat teen die yskas kan hang. Dit verduidelik waarom daar herwin word, wat herwin kan word en hoe ’n mens te werk moet gaan.

So word daar gevra dat blikkies en bakkies waarin daar kos of drinkgoed was, uitgespoel word voor dit vir herwinning gebring word. Dít, verduidelik Fouché, word gedoen ter wille van higiëne, maar ook uit re­spek vir mense wat verder met die materiaal moet werk. Houers wat nie uitgespoel word nie, lok bye en vlieë, wat allerlei gevare inhou vir mense wat die afval verder moet hanteer.

Die volgende stap vir ’n lidmaat is om die materiaal kerk toe te bring en daar in die verskillende houers vir herwinning te gooi.

Dit is nog ’n punt waar herwinningsprojekte soms skeefloop. As die houers waarin mense hulle afval gooi, nie gereeld leeggemaak word nie, ontaard dit in ’n onooglike gemors wat organisasies liewer laat halt roep met herwinning. Mense gooi ook enige afval in enige houer of sommer langs die houers.

By Stellastraat het hulle eers groot plastiekasblikke gebruik waarin mense die verskillende soorte rommel kon gooi. Maar dié houers het te gou vol geword en dan het mense die afval langs die houers gelaat.

Die antwoord op dié probleem was dat Fouché (wat as ingenieur opgelei is voordat hy dominee geword het) ’n stel houers ontwerp het waarin mense hulle rom­mel by die kerk kom gooi.

Die netjiese herwinningstasie langs Stellastraat se parkeerterrein. Die geel asblik links is vir elektroniese afval. Dit is baie minder as die ander afval. Pen se Volitionsentrum hanteer nie sulke afval nie, maar die gemeente ry dit self elke paar maande weg na ’n instansie wat sulke afval hanteer.

Fouché verduidelik dat ’n suikersak van 1 kubieke meter die hart van die ontwerp is, omdat dit die soort sak is wat algemeen in die herwinningsbedryf gebruik word. “Dit is die swart asbliksak van die herwinningsbedryf,” sê hy. Dit kos R50, hou ses maande en is koste-effektief.

Fouché se ontwerp het ’n raamwerk van metaal waar­binne die suikersakke aan hake gehang word. Aan die een kant van die raamwerk is ’n deurtjie wat kan oopswaai, sodat ’n swaar sak vol rommel nie uit die raamwerk opgelig hoef te word nie, maar uitge­sleep kan word.

As die sak in die raamwerk hang, is die bokant groot oop sodat mense maklik hulle afval daarin kan gooi. Maar omdat dit oop is, het die raamwerk ook ’n dakkie om die reën uit te hou. By dit alles word die raamwerk afgewerk met planke uit ou palette, sodat die houers self uiteindelik baie netjies vertoon.

Fouché sê daar is al sowat 30 van dié houers gemaak. Benewens Stellastraat is daar enkele ander gemeentes wat dit gebruik, kleuterskole in die middestad gebruik dit, die middestadbediening Pen se projekte maak gebruik daarvan en daar is ’n woonstelblok in Sunnyside wat dit ook al benut.

’n Ketelmaker wat sy werk verloor het maak die metaalraamwerk van die houers. Iemand anders wat werkloos was, saag die planke, sit dit vas en verf dit met kreosoot sodat dit sal hou. Met die materiaal en arbeidskoste ingereken, kos die houers R2 500 elk.

Stellastraat se ses houers kos die gemeente dus R15 000. Maar met ’n weeklikse inkomste van R100 tot R300 uit die herwinde materiaal, sal die opbrengs uit die herwinning die kapitaaluitleg kort voor lank betaal. Die hele gedagte is dat so ’n projek ’n gemeente uiteindelik niks kos nie.

Stephanie Kachelhoffer van die Volition Centre by ’n houer waarin karton gepak word vir herwinning.

Wanneer Fouché sy drie kombuishouers se herwinbare afval kerk toe bring, wag daar ’n laaste bietjie sorteerwerk, want by Stellastraat is daar nou ses houers. Daar is byvoorbeeld twee verskillende houers vir verskillende soorte plastiek. Daarby is daar ook een houer vir karton en ’n ander houer vir papier.

Fouché verduidelik dat verskillende soorte papier verskillende pryse behaal. Karton is byvoorbeeld baie minder werd as wit papier. As ’n mens alles in een bondel verkoop, word jy vir alles die prys van karton betaal. As jy die wit papier afsonderlik kan aanbied, kry jy heelwat meer daarvoor.

Die ander twee houers is vir glas en vir blikkies.

Eva Makhubela help om die verskillende soorte plastiek te sorteer.

Stellastraat se herwinningspunt was vroeër teen die heining aan die straat se kant, maar dit het nie goed gewerk nie. Daar was mense wat hulle goed sommer oor die heining gegooi het en dan het dit sleg gelyk. Nou is dit dieper in die kerkterrein, mense moet inry om daarby uit te kom, en dit bly netjies.

Die hele herwinningsprojek geskied in vennootskap met Volition, Pen se herwinningsentrum in Sunnyside. Hulle kom weekliks, haal die sakke met rommel uit en hang leë sakke op.

Stephanie Kachelhoffer, bestuurder van Volition, sê sy het ’n span met twee bakkies en sleepwaens wat die herwinbare afval gereeld by punte soos Stellastraat gaan haal. Dit kan weekliks of twee maal per week gebeur afhangende van hoeveel afval daar is.

Dan het sy werklose mense in diens geneem wat die afval verder sorteer. Net die verskillende soorte plas­tiek is al ’n lang lys. Daar is die harde deurskynende plastiek waarvan party koel­drankbottels gemaak word, en die gekleurde plas­tiek van ander koel­drank­bottels. Die dik plastiek van die koel­drankbottels se doppies is weer ’n ander soort. Plas­tiek­sakke is weer iets anders. En so gaan dit voort.

Wanneer die afval in hulle ver­skillende soorte gesorteer is, word dit gehaal deur die instansies wat dit verwerk. Telkens word daar per gewig daar­voor betaal.

Die herwinning, as ’n verantwoordelike omgang met God se skepping, is opsigself ’n belangrike doel. By Pen vorm dit egter ook deel van ’n holisitiese werk met mense. In die herwinningsproses word daar op verskillende punte werk geskep. Daardeur help Pen werklose mense om van die straat af te kom, om hulle selfrespek te herwin, ’n inkomste te verdien en weer die lewe in die oë te kan kyk.

Drie houers vir verskillende soorte herwinbare afval in die kombuis. Links is glas en blikkies, in die middel plastiek, en regs papier en karton.

Sulke mense word ook op verskillende ander ma­nie­re ondersteun. Dit wissel van ’n plek om te stort, tot maatskaplike hulp, mediese hulp en geestelike ondersteuning.

Die opbrengs van die herwinning betaal mense se salarisse, sê Stephanie, en as daar geld oor is, neem sy nog iemand in diens, of die geld gaan na Pen se ander projekte toe.

Fouché noem dit ’n holistiese program waardeur Pen daarin slaag om arm mense van die straat af te haal, hulle van dwelms af te kry en hulle emosioneel te help heel word.

Dit alles beteken dat die lidmaat wat die bietjie moei­te doen om sy of haar plastiek, blikkies, papier en glas in afsonderlike houers in die kombuis te gooi, nie net besig is om verantwoordelike omgewingsorg te doen nie, maar ook om hawelose mense te help om ’n bietjie menswaardigheid te herwin. Dis ’n manier om sulke mense te help om iets van God se versorgende lief­de te ervaar.

Wat verder belangrik is, is dat dié hele stelsel nou gevestig is, dat ’n klomp groeipyne uitgestryk is en dat dit nou ’n model is wat elders gedupliseer kan word. Gemeentes in Pretoria kan inskakel by die stelsel waar­volgens Pen en ’n handvol gemeentes in die stad reeds saamwerk.

In ander sentrums kan soortgelyke samewerking tus­sen middestadbedienings en gemeentes begin word.

Enigiemand wat belang stel om meer van die hele proses te wete te kom, kan ds Fouché de Wet bel by 073 234 0156.

‘We are growing,’ sê Floyd

Ds Jannie Pelser se bediening Toekomsvenster bring die evangelie van God se liefde op praktiese maniere na mense toe. Een daarvan is deur studente op te lei in verskillende soorte vaardighede. Hy het vir NEELS JACKSON gaan wys waaroor dit gaan.


Munsieville is ’n swart woonbuurt by Krugersdorp. Dit is ’n wêreld wat vir baie witmense van die omgewing onbekend is, ’n wêreld van armoede en swaarkry en jongmense wat smag na iets beters.

Ds Jannie Pelser het jare gelede die kloof na Munsieville oorgesteek en vriende gemaak met Tembeni Joni, ’n jong man wat drama gebruik om vir ander jong­mense geleenthede te skep. Jannie het vir Tembe­ni ondersteun, deur hom jongmense van Munsieville leer ken en bewus geword van hulle drome en frustrasies.

Toe hy hoor van ’n stroom houtpalette wat hulle kon kry, het Jannie gedink aan moontlikhede om dit te gebruik om vir werklose jongmense vaardighede aan te leer. Hy het met Tembeni gaan gesels en vir hom gesê hy soek twee jong mans wat hulle so kan help. Tembeni het vir Oupa Rathebe (27) en Floyd Stoffel (29) gebring.

Jannie het ook met Frikkie Botha gaan gesels. Frikkie is ’n lidmaat van die NG gemeente Rant-en-Dal Prisma waaraan Jannie verbonde is. Hy was 10 jaar lank in die boubedryf, maar het begin afskaal. Hy het ook by die huis houtwerk gedoen. Frikkie het onder­neem om vir Oupa en Floyd te leer houtwerk doen.

Nog ’n vroeëre lidmaat van Rant-en-Dal Prisma, Hennie van Aswegen, het ’n ruimte op ’n hoewe naby Munsieville beskikbaar gestel waar hulle kon werk. Dit was aanvanklik weinig meer as ’n sementblad, maar intussen is ’n houtwerk-werkwinkel daar ingerig.

Oupa praat van die “rough furniture” wat hulle uit die hout van die palette maak. Dit wissel van tuinbanke tot doelgemaakte meubeltjies vir kleuterskole. Dis vir hom lekker om dit te doen. Hy leer nuwe vaardighede aan.

Hy voel hy is êrens heen op pad, sê Oupa. Hy weet nie presies waarheen nie, maar hy is seker hierdie pad gaan iewers heen lei. Met sy nuwe vaardighede kan hy dalk eendag ’n werk kry. Dalk kan hy sy eie besigheid begin.

En dis nie net houtwerkvaardighede wat hulle aanleer nie. Dis lewensvaardighede. Floyd vat dit eenvou­dig saam: “We are growing,” sê hy.

“In die lokasie,” sê Floyd, “werk die mense nie. Dit is nie ’n gesonde lewenstyl nie. Hierdie sal my lewe op ’n positiewe manier ver­ander.”

Hy vertel ook dat Moruti, soos hy na Jannie verwys, vir hom ’n Bybel gebring het en vir hulle vertel van die Bybel.

Om die naaldwerktafel. Van links is Bet­­sie Kruger, Ntakasi Manhique, Rina Schu­botz, Kgomotso Mosinki en Memory Dube.

Die lewens van Oupa en Floyd en die ander studente wat intussen bygekom het, is reeds baie verryk deur wat as ’n eenvoudige houtwerkprojek begin het. Maar dis nie net hulle s’n nie. Ook Frikkie vertel dat dit sy lewe meer sinvol maak. As ’n mens aftree en later net met jouself besig is, is dit nie sinvol nie, sê hy. Vir hom is dit lekker om te sien hoe sy studente vorder.

In Rant-en-Dal Prisma se kerksaal speel ’n soortgelyke verhaal hom af. Maar daar is dit Rina Schubotz en Betsie Kruger wat jong vroue leer om naaldwerk te doen. Sakke, klere, kussings, gordyne en nog meer.

Die 71-jarige Rina was ’n huishoudkundeonder­wyser wat later by die nasionale onderwysdepartement leerplanne en handboeke opgestel het. Dit was vir haar baie swaar om af te tree, vertel sy. Maar met haar betrokkenheid by hierdie jongmense voel dit vir haar “of die lewe teruggekeer het”.

Senior lidmate soos Rina, sê Jannie, sit met 30 of 40 jaar se ervaring. Dit sluit tegniese ervaring in, maar ook lewenservaring. Hulle het soveel om terug te ploeg in ander se lewe. Dit bring sin in hulle lewe. Hulle voel hulle lewe beteken iets en hulle entoesiasme is aansteeklik.

En vir naaldwerkstudente soos die 20-jarige Ntakasi Manhique beteken die naaldwerk ook baie. Sy hoef nie langer heeldag te sit en niks doen nie. Sy het reeds soveel vaardighede aangeleer dat sy oor Desember ’n klein besigheid kon bedryf waarin sy gordyne en klere vir mense kon regmaak.

Jannie voel oor die hele projek soos wat Floyd oor homself voel: “We are growing.”

As mense sien wat gebeur, koop hulle in. Hulle raak betrokke en dit groei. So het hy onlangs ’n jongmens geplaas by ’n kunsgalery waar hy gaan leer om rame vir kunswerke te maak.

En die drome is groot. Hulle wil hê dit moet teen einde vanjaar groei tot ’n funksionele opleidingsinstansie, ’n satellietsentrum van ’n groter instansie waar geakkrediteerde kursusse aangebied kan word. Meubelmakery. Tekstielwerk. Daar is ook reeds gesprekke aan die gang oor opleiding in bakkery.

By ’n skool in die omgewing het hulle ’n onbenutte seunskoshuis gekry wat hulle kan inrig vir hulle doel en die planne is besig om al duideliker vorm aan te neem.

Dis ’n geloofspad waarop Jannie, Toekomsvenster se medewerkers en hulle studente is. Maar dit is ’n reis waarop hulle reeds die eerste vrugte begin pluk.

Vers 5 wou nie weggaan nie

Van die ontstaan van die Oostelike Sinode af is daar klem daarop gelê dat die kerk ’n verskil in die wêreld moet maak, het ds Francois Retief, uitvoe­rende amptenaar van die Oostelike Sinode, tydens hulle voetsoolsinode in Pretoria gesê.

Hy het daarop gewys dat die sinode slagspreuke gehad het soos “Van oorlewing na impak” en “Met die Lig na die gemeenskap”.

Hy het ook beklemtoon dat dit ’n proses, ’n reis is.

Retief het gesê die benadering van missionale kerkwees berus op baie diep oortuigings. “Wat lê ten diepste in die hart van God?” het hy gevra en toe geantwoord: “Hy reik uit. Hy raak lewens aan. Hy gee geloof. Hy gee sy Seun. En dan sê Hy: ‘Gaan maak ’n verskil.’ “

Hy het aan die voetsoolsinode vertel hoedat hy dit op ’n dag besef het terwyl hy besig was om te werk aan ’n preek. Die teks was Paulus se loflied oor Jesus in Filipense 2:5-11.

Dis ’n lekker stukkie dogmatiek wat ’n mens mooi kan verduidelik, het hy gedink – dié gedeelte oor Jesus wat nie vasgeklou het aan sy goddelikheid nie, wat Homself verneder het deur soos ’n slaaf te word, en nog verder tot by die dood aan die kruis, voordat God Hom weer tot die hoogste eer verhef het.

Maar toe tref vers 5 hom: “Dieselfde gesindheid moet in julle wees wat daar ook in Christus Jesus was …”

Jesus het Homself weggegee, leeg gemaak, Homself verneder. En nou skryf Paulus dat gelowiges dieselfde moet doen.

Retief het gesê dis moeilik. Iets in hom het geprotesteer. Maar vers 5 wou nie weggaan nie.

Dit het by hom iets tuisgebring van waaroor missio­nale kerkwees gaan.

Lees ook Die doel is om die evangelie uit te dra en Tekste vir missionale kerkwees.

Die doel is om die evangelie uit te dra

Die Here se doel met sy kerk is om die evangelie uit te dra, nie om na binne gekeer te wees nie.

So het ds Dirkie van der Spuy (foto), moderator van die Oostelike Sinode, gesê op ’n voetsoolsinode by die NG gemeente Garsfontein in Pretoria. Die voetsool­si­no­des is streeksbyeenkomste van die Oostelike Sinode. Daar word geen besluite geneem nie, maar ge­sprek ge­voer oor temas wat gemeentes kan help. Onlangs is twee sulke voetsoolsinodes in verskillende dele van die si­no­de gehou om oor missionale kerkwees te praat.

Van der Spuy het gesê die kerk is daar om ’n verskil in die wêreld te maak, om lig vir die wêreld te wees.

“Ons oog is op mense wat nie in die kerk is nie en nog nie gered is nie. Ons wil voortdurend daaroor bly praat,” het hy gesê.

Na aanleiding van 1 Korintiërs 3 het Van der Spuy gesê Paulus skryf daar oor babas en oor geestelike volwassenheid. ’n Baba skree en word bedien. ’n Volwassene gaan slaap moeg omdat hy of sy hard ge­werk het deur die dag.

Dit is hoe lidmate volgens Paulus moet wees, het Van der Spuy gesê. “Jul­le moenie bedien wil word nie, jul­le moet bedien.”

Van der Spuy het gesê ’n mens kan nie ’n Christen word en dan agteroor in jou leunstoel in jou sitkamer gaan sit nie. Met ver­wy­sing na Matteus 25 het hy gesê Christene moet die armes help.

“Die Here wil jou aanspoor: ‘Ek het jou gered nie net vir die hemel nie. Ek het jou gered vir die aarde, om hier ’n verskil te maak,’” het Van der Spuy gesê.

Van der Spuy het ook die eerste gemeente in Handelinge 2 as ’n model voorgehou.

Hy het gewys daarop dat die gemeente vir mekaar omgegee het en ge­reeld saam geëet het. Verder het die Heilige Gees die leiding geneem. Die men­se het gebreek met hulle sonde en hulleself aan die Heilige Gees gegee. Daar was ook elke dag nuwe bekeerlinge omdat elke lidmaat ’n getuie was.

Daarby het Van der Spuy gewys op Jesus se woorde toe Hy gesê het: “Bekeer julle en glo die evangelie.” Daar is verlossing van sonde, het hy gesê.

Hy het ook verwys na Jesus se opdrag aan sy volgelinge om na die nasies te gaan, die evangelie te verkondig en dissipels te maak.

Van der Spuy het gesê die kerk se groot gebedsaak moet die redding van mense wees, die bekering van mense wat verlore is.

Lees ook Tekste vir missionale kerkwees en Vers 5 wou nie weg gaan nie.

Nico ontdek wonderlike kollegas langs die pad

Toe ds Nico Swart einde verlede jaar sy 30 dae Sabbatsverlof neem en nog ’n klompie dae ander verlof bysit, het hy met sy fiets van Pretoria af tot in Gordonsbaai gery, en toe die Pelgrimstog van Hoop van Kaappunt tot by Kaap Agulhas gaan stap. Hy het vir NEELS JACKSON vertel hoe dit gegaan het.


Nico Swart, 51-jarige predikant van die NG gemeente Skuilkrans in Pretoria, hou van avontuur. Hy het die Iron Man (3,8 km swem, 180 km fietsry en 42 km draf) nou al 12 keer voltooi. Maar hierdie slag, het hy besluit, moes dit nie net oor avontuur gaan nie. Dit moes ’n pelgrimstog wees. En dit was.

Een van die aspekte van die reis waaroor sy opge­won­denheid oorborrel, is die kollegas wat hy langs die pad ontmoet het en wat hom eindeloos verryk en geïn­spireer het.

In sy beplanning van die fietsrit het hy NG dominees langs die pad gebel, vertel van sy planne en gevra of hulle vir hom een nag se slaap­plek kan reël. En die reaksie was baie goed, vertel Nico. Baie was nie mense wat hy voor­af geken het nie. Hy het hul­­le letterlik eers ontmoet as hy by hulle aangekom het.

Maar hoe het hulle hom nie met gasvryheid oorlaai nie.

Nico vertel hy het 11 dae lank fiets gery. Alleen. Net hy en sy fiets en die absolute minimum bagasie. Op ’n tipiese dag sou hy teen halfses die oggend begin ry en na so 130 of 140 km teen middag­ete by sy oornagdorp aankom. Nie net is hy daar be­derf met lek­ker kos nie, maar hy het verskriklik lekker met die dominees gekuier. Binne ’n paar uur het vreemdelinge vriende geword.

Hy vertel hoe ds Manus Duminy van Victoria-Wes hom rondgewys het. Hy ken die dorp so goed, hy ken selfs die honde se name.

Op Beaufort-Wes het hy vir René Potgieter leer ken en iets van haar bediening gesien. Haar visie en volharding het ’n groot indruk op hom gemaak.

En op Laingsburg het hy met ds Mias Nortier ge­kuier. Hy is ’n jong dominee, maar hy het so ’n koninkryksvisie, sê Nico.

En so het dit van dorp tot dorp gegaan, van dominee tot dominee. Tot waar dr Jannie le Roux van Gordonsbaai hom ontvang het en vir hom ’n kers gegee het. Vir Nico was dié kontak met kollegas ’n inspirasie en ’n versterking.

Ook toe hy die Pelgrimstog van Hoop gestap het, was daar telkens mense wat sy pad gekruis het en ’n indruk op hom gemaak het. Soos Vishoek se Visvoete. Dis die gemeente se stapklub saam met wie hy gekuier het. Hy vertel hoe hulle die berge ken en die omge­wing versorg. “Dis my mense,” was sy gevoel.

Dr Danie Nel van Wynberg het saam met Nico oor Tafelberg gestap. By Danie het Nico die verhaal gehoor van Wynberg se soeke na eenheid. Dit het hom diep geraak en hulle het saam gebid.

Nico aan die stap op die strand tydens die Pelgrimstog van Hoop.

In Kaapstad het hy die Reformasiefees saam met die Lutherse kerk bygewoon. Die multikulturele diens was ook ’n hoogtepunt.

Dit was een van die geleenthede waar hy kontak gemaak het met ander kerke. Nog so een was op Genadendal waar die Morawiese Kerk, daardie voorlopers van die kerkhervorming van ’n halwe millennium gelede, hulle sendingwerk in Suid-Afrika begin het.

En op Volmoed naby Hermanus was daar prof John de Gruchy en die bejaarde maar steeds joviale aartsbiskop Desmond Tutu wat hom verwonder het aan Nico se kuite.

Naby Stellenbosch het hy by ds Marié Britz en haar man oorgebly. Hy vertel van haar video’s oor mense wat God in die stilte ontmoet het. Marié se woorde bly hom by: “Stilte is die poort na jou siel en die siel is die poort na God.”

Stilte was ’n belangrike deel van Nico se pelgrims­tog. Tydens sy staptog, vertel hy, het hy elke 5 km vir ’n rukkie gaan sit. “Jy val in die stilte in,” vertel hy. Dit het vir hom ’n geweldige stuk vrede gebring. Dit het gelei tot tevredenheid. Hy kon sien dat God ’n god van oorvloed is uit Wie genade op genade vloei.

Hy het hulpmiddels gebruik soos die app Pray as you go en die Keltiese gebedeboek, want hy wou God beleef in die stilte en die natuur. Terwyl hy getrap en gestap het, het hy elke dag die Onse Vader gesing, sommer so op sy eie wysie.

Naby Gansbaai, waar sy pa gebore is, het hy ook plekke gevind waar sy voorvaders gebly het. Op dié manier het Nico ook van sy eie wortels tydens die pelgrimstog ontdek.

As hy terugkyk op die hele ervaring, het hy op­nuut in kontak gekom met homself, met sy liefde vir avontuur, kontak gemaak met interessante men­se, weer na­by aan God gekom, in kontak gekom met die natuur.

By die einde van die pelgrimstog by Kaap Agulhas, het ds Franziska Andrag-Meyer van Suidpunt-ge­meen­te vir Nico ingewag. Daar het hulle saam Nkosi Sikelel’ iAfrika gesing, vertel hy, en vra: “Wat kan beter wees as ’n visie? Ek is hier om hoop te gee vir Afrika.”

Wat gaan die kerk doen?

Coligny in Noordwes het verlede jaar deur diep trauma gegaan met oproer wat dele van die dorp verwoes het. Vir ds Tewie Pieters van Coligny-Oos was dit die begin van ’n reis wat hom ’n baie ryker mens gemaak het. Hy het die storie vir Neels Jackson vertel.


Wat gaan die kerk doen?”

Dit was die vraag wat ds Tewie Pie­ters van Coligny-Oos tot stilstand geruk het nadat dié dorp einde April en begin Mei ver­lede jaar onder onrus en plundery deurgeloop het.

Dit was ’n chaotiese tyd. ’n Swart kind, Mathlomola Moshoeu, is dood. In die wit gemeenskap word gesê hy is betrap waar hy ’n boer se sonneblomme gesteel het. Hy is op ’n bakkie gelaai om hom polisie toe te neem, toe spring hy af en breek sy nek. In die swart ge­meenskap is gesê hy is deur die boere vermoor.

Mense uit die township Thlabologang en die plakkerbuurt Skotland het die dorp ingevaar, klippe gegooi, huise en winkels geplunder en afgebrand. Dae lank het dié chaos voortgeduur.

Daar was regse groepe wat opgeruk het Coligny toe. Tewie vertel dat hulle al hulle dae gehad het om dié groepe uit die dorp uit te hou. Intussen het hulle sagte teikens, soos die ouetehuis op die dorp beveilig. Daar was ’n gebedsgroep wat elke dag gebid het. “Ge­bed was ’n sleutelding,” merk Tewie op.

Maar verder het hulle gestaan en kyk hoe hulle dorp vernietig word. Die polisie was daar, maar dit het gelyk of hulle niks wou doen om die verwoesting te keer nie.

In een stadium, vertel Tewie, het hulle gestaan en kyk hoe ’n paar belhamels vragmotors aan die brand probeer steek. Hulle het probeer en probeer, maar kon dit nie laat vlam vat nie. Na ’n lang gesukkel het hulle dit tog reggekry. En toe gaan daar miljoene rande in vlamme op. Nie net in die koste van die vragmotors self nie, maar ook in die opbrengs van ’n vervoerbesigheid wat verlore was.

En te midde van alles kom vra mense vir Tewie: “Wat gaan die kerk doen?”

Ds Tewie Pieters in een van die huise wat tydens die oproer in Coligny verwoes is. Groot dele van die dorp se hoofstraat is so herstel dat ’n mens nie meer die tekens van verwoesting kan sien nie.

En hy het nie ’n antwoord gehad nie. Want terwyl sy agtergrond hom deur die jare presies voorberei het vir dié soort situasie, het dit aan die ander kant hom totaal onvoorbereid gelaat.

Dit was in 1985 dat Tewie Pieterse sy teologiese studie voltooi het en hy deur die kerk beroepbaar ge­stel is. Altesame 27 jaar lank was hy beroepbaar sonder dat hy beroep is. Deur dit alles het hy lief gebly vir die kerk, maar tog gevoel die kerk dink hy is nie goed genoeg nie.

In kerktaal was hy beroepafwagtend, maar hy kon nie die heeltyd op sy hande sit en wag nie. Daarom het hy begin boer. Twintig jaar lank het hy redelik groot geboer, vertel Tewie. Hy het 1 200 hektaar geplant. Tabak, sonneblom, mielies, soja, katoen, rissies.

Daarby het hy ook 27 jaar lank ’n mynboumaatskappy bedryf. Hulle het mynventilasie gedoen, tonnels geskiet, dakke versterk. Dit alles het vir Tewie ’n klomp vaardighede geleer, soos om te onderhandel, wat later op Coligny handig te pas sou kom.

Deur dit alles het hy by die kerk betrokke gebly. In ’n stadium het hy as ouderling op die Noordelike Sinode se sinodale diensraad gedien. Maar hy het swaar gekry met dominees, vertel hy.

Agt jaar lank het hy sonder betaling gewerk in gemeentes wat in die moeilikheid was. Hy het selfs in gemeentes van die Hervormde Kerk en die APK gehelp, maar meestal was dit NG gemeentes.

Hy sou Sondae preek en Vrydae huisbesoek doen.

Eerw Kenneth Gagane van die Episkopaalse kerk vertel van die kerke se samewerking in Coligny. Op die agtergrond is ds Tewie Pieters.

In Rustenburg se moedergemeente het hy begin werk toe dié gemeente baie swaar gekry het. Eers was dit as proponent, en toe, na ’n jaar, word hy ’n dominee. Maar toe die gemeente na drie jaar waarin hy hard gewerk het uiteindelik sterk genoeg is om te beroep, toe kies hulle iemand anders. En Tewie word weer ’n proponent.

Later het hy as brugpredikant in Coligny se moe­dergemeente gedien. Vrydae se huisbesoek het vir hom oor verhoudings gegaan. Hy het dit gesien as ’n geestelike reis waarop hy lidmate vergesel. Mense moes verstaan hoekom hulle in die kerk is, dat hulle werk het om te doen.

In 2010 het hy in Coligny-Oos begin preek. Weer sonder betaling, as tentmaker. En toe, in 2012, word hy beroep.

Tewie vertel dat sy agtergrond by militêre inligting tydens sy diensplig en daarna hom geleer het dat jy, as jy op ’n nuwe plek kom, verhoudinge smee om inlig­ting oor dié plek te kan insamel. Daarom het hy op Co­ligny vriende gemaak met konstabel Happy Masibi, die polisiekantoor se man vir gemeenskapsverhou­dinge.

By hom het hy gehoor dat daar baie probleme is onder die jeug op Coligny. Die konstabel wou ’n straatkerk vir jongmense begin. Tewie het hom gehelp met stoele vir sy kerk en ook daar gaan preek.

Hulle gemeente het ook die VGK-predikant se salaris betaal en Tewie het gaan help om die dominee se huis se dak te herstel. Daarby het die gemeente twee sendelinge in Mosambiek ondersteun.

Ten spyte van dié soort betrokkenheid in swart gemeenskappe, was Tewie in ’n sin heeltemal onvoorbereid toe die hel op Coligny losbars en mense vra: “Wat gaan die kerk doen?”

Dit was hulp op ’n afstand, sê Tewie. Van die moeilike goed soos versoening het hy niks gedoen nie. En die armoedeverligting wat hulle gedoen het, was net in die wit gemeenskap.

En sy eie gesindheid was nie reg nie. Sy eie ervaring in die mynbou en landbou was dat daar onbillike eise gestel word. Boonop is hy deur die jare 36 keer besteel. Dit het hom bevooroordeeld gemaak teenoor swart mense. Hy wou niks met hulle te doen hê nie. Om iets van sy eie gesindheid te weerspieël, vertel hy dat hy die begrafnis van die AWB-leier Eugene Terre’blanche bygewoon het.

Mentors

En toe kom die vraag van verskillende kante af: “Wat gaan die kerk doen?”

In hierdie tyd was daar twee mentors wat vir Tewie gehelp het.

Die een was Flip Buys, die leier van Solidariteit. Hy vertel hoe hy en Buys gesels het oor die pad vorentoe. Buys het vir hom gesê die politici het beheer verloor. Die kerk moet nou toetree. Hulle moet verhoudings bou en die kommunikasiekanale oopkry.

Ds Tewie Pieters kuier saam met twee van die jeugleiers in Thlabologang. Links sit Godwin Swartz en regs is Lebo Se­natla.

Die ander was biskop Paul Verryn van die Metodistekerk. Vir hom het Tewie ontmoet toe hy en ds Johan Brink, moderator van Sinode Goudland, midde in die krisis Lichtenburg toe is vir ’n vergadering. Verryn, met die groot geloofwaardigheid wat hy al sedert die struggle-jare in die swart gemeenskap opgebou het, het die vergadering gelei.

By dié vergadering het die premier van Noordwes die kerke gevra om te help. Hulle sou by mense se harte kon uitkom, het hy gesê.

Daar kies hulle toe ’n komitee van 40 mense uit Coligny en Thlabologang om versoening in die gemeenskap te fasiliteer. Die binnekring was die kerkleiers en saam met vennote is ’n reeks projekte aangepak wat ’n groot verandering bewerkstellig het.

Vir Tewie was dit die begin van ’n nuwe reis. Hy het baie broers en susters in Thlabologang ontdek wat hy nie geken het nie. “Watter ongelooflike Christene leef langs ons,” merk hy op, en voeg by: “Misdaad het vir my oogklappe opgesit.”

Saam het hierdie medegelowiges ’n span gevorm wat gehelp het om Coligny te verander. Hulle het tel­kens in kerke vergader. Dit is neutrale grond.

En ’n rits projekte het saam met ander vennote vorm aangeneem.

Nedbank het leierskapsopleiding van mense in Thlabologang kom doen en die kerkleiers het die proses op die spoor gesit.

Hulle het in die gemeenskap, onder meer by skoolhoofde, gaan vra wat die probleme is waarmee hulle sukkel. Een groot probleem was dat baie kinders nie geboortesertifikate het nie. Dit het gevolge soos dat daar nie subsidie vir sulke kinders is nie, dat voedselprogramme nie vir hulle voorsiening maak nie en dat daar nie maatskaplike toelaes vir hulle betaal word nie.

Daarna is reëlings getref dat die Departement van Binnelandse Sake sou kom om hiermee te help. Die skole sou intussen die nodige inligting oor die kinders bymekaar kry.

Nog ’n probleem was die gebrek aan water vir die mense van Skotland. Dit is ’n informele nedersetting waar mense gevestig is sonder dat daar infrastruktuur voorsien is. Daar is begin om water aan te ry en kort voor lank is daar 40 000 liter water per dag gelewer. Boonop is planne gemaak om met die hulp van Agri SA te boor vir meer water.

Mediese sorg was nog ’n kopseer, maar Verryn het met die Departement van Gesondheid gereël om ’n mobiele kliniek na die gemeenskap toe te bring.

Ander projekte het aan die gang gekom, nog ander word beplan en daar is drome van ’n nuwe toekoms op Coligny.

Familie

“Ons en 10 gemeentes in Thlabologang het familie geword,” verklaar Tewie. “Ons maak ’n verskil. Daar het rustigheid gekom.”

Daar was die tyd toe Coligny heel voor was met brand. Maar ’n paar maande later, toe ander dorpe brand, toe is daar geen insident op Coligny nie, sê Tewie.

Lebo Senatla en Godwin Swartz is jeugleiers uit Thlabologang wat saam met Tewie in die Vredesforum werk. Hulle is jonk, entoesiasties en vol planne om Coligny ’n beter en vreedsame plek vir al die inwoners te maak.

Vir hulle het Tewie ’n mentor en inspirasie geword. “Wow,” sê Godwin as ’n mens hom oor Tewie vra. “Hy speel so ’n groot rol.” En hulle vertel hoe hulle ’n by­een­koms vir Jeugdag gereël het en dat die spyseniers hulle in die steek gelaat het. Maar ds Tewie het hulle gehelp en die dag was ’n sukses.

Eerw Kenneth Gagane van die Episkopaalse Kerk vertel hoe kwaad hulle was vir die tsotsi’s wat die dorp verwoes het. En hoe lekker dit is om saam met ds Te­wie te werk vir vrede.

Masibi sê ds Tewie is ’n engel wat deur God gestuur is. Hy is ’n leier, nie ’n baas of ’n voorman of bestuurder nie. Hy het nie goeie woorde vir die politieke partye op die dorp nie, maar saam met diensknegte van God soos ds Tewie, bou hulle graag aan ’n gemeenskap waarin almal gelukkig kan saamleef.

Saam met sulke mense het ds Tewie Pieters nuwe antwoorde gevind op wat die kerk gaan doen. Waar hy in die verlede tevrede was met sending op ’n afstand, sê hy nou jy moet betrokke raak. “Jy moet daar wees waar klippe gegooi word.” Die uitdaging, sê hy, is om sy mense saam met hom te mobiliseer.

Waar staan die NG Kerk en GKSA nou met mekaar?

Die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika (GKSA) en die NG Kerk is susterskerke. Dié hegte verhouding het egter in die laaste paar jaar onder druk gekom. NEELS JACKSON neem bestek op na afloop van die jongste Algemene Sinode van die GKSA.


Formeel, op algemene sinodale vlak, is die verhoudinge tussen die NG Kerk en die GKSA op die oog af goed. Daar is ’n memorandum van samewerking wat deur die onlangse Algemene Sinode van die GKSA gehandhaaf is. Daarvolgens is same­wer­king op verskeie vlakke tussen die kerke moontlik. Dit maak onder meer voorsiening vir kanselruiling.

Maar dit beteken nie dat almal tevrede is daarmee nie. Twee sinodes tevore, in 2012, wou die GKSA se si­node nie die ooreenkoms met die NG Kerk goedkeur nie. Dit is egter in 2015 omgekeer en die ooreenkoms is bekragtig.

Tog is daar steeds in sommige geledere van die GKSA én in die NG Kerk vrae oor hierdie verhouding.

Die teenstand in die geledere van die GKSA moet verstaan word teen die agtergrond van die teologiese ver­skille binne hulle geledere – wat anders lê as die ver­skille in die geledere van die NG Kerk. In die ver­le­de is die kwessies wat spanning binne die GKSA ver­oor­saak, al getipeer as “wine, women and song”, ofte wel die gebruik van kelkies by die nagmaal, die toela­ting van vroue tot die ampte en die sing van ander lie­dere as Psalms en Skrifberymings.

Die saak van kelkies het van die sinodale agendas af verdwyn nadat dit by ’n vorige sinode aan kerkrade oor­gelaat is om daaroor te besluit.

Daar is reeds tevore besluit dat vroue diakens mag word (waaroor nie almal in die GKSA gelukkig is nie), maar die jongste sinode het gebly by die standpunt dat vroue nie predikante of ouderlinge mag wees nie.

Ds Cassie Aucamp, die mediawoordvoerder van die afgelope GKSA-sinode, sê sy indruk is dat die kloof in die GKSA oor die posisie van vroue, “smaller maar dieper” geword het. Waar dit vroeër dalk 45% van die sinode was wat vroue tot al die ampte wou toelaat, is dit nou net omtrent ’n derde. Dié minderheid voel egter al sterker oor hulle saak. Daar is reeds spra­ke van 18 gemeentes wat teen die staande besluite in vroue as ouderlinge bevestig. Die vraag, sê Aucamp, is hoe dit voortaan bestuur gaan word.

Wat die liedere betref, het die GKSA die laaste paar jaar baie nader aan die NG Kerk beweeg toe hulle naas Psalms en Skrifberymings, ook besluit het dat “Skrifge­troue liedere” gesing kan word. By die afgelope si­no­de is 130 sulke liedere uit die Liedboek van die Kerk goed­gekeur.

Ander besluite van die GKSA se onlangse sinode wat hulle nader aan die NG Kerk bring, is die be­sluit om aansoek te doen om waarnemerstatus by die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke (waarvan die NG Kerk lid is) en ’n besluit oor die belangrikheid van om­ge­wingsorg.

Maar daar is ook ander sake wat teologies konserwatiewe Gereformeerdes skepties laat voel oor die NG Kerk. ’n Beswaar teen die huidige ooreenkoms met die NG Kerk wat voor die GKSA se sinode gedien het (maar min steun gekry het), verwys ook na die NG Kerk se besluit van 2015 wat streeksinodes toelaat om hulle belydenisgrondslag uit te brei, en na aspekte van die NG Kerk se nagmaalsgebruik. Dit sluit in die toela­ting van kinders en besoekers tot die nagmaal in die eredienste van die NG Kerk. En dan was daar natuurlik wye ontsteltenis in die GKSA oor die NG Kerk se 2015-besluit oor verhoudinge tussen mense van die­self­de geslag.

Uit die NG Kerk was daar ook kommer oor die ban­de met die GKSA, hoof­saaklik omdat hulle amp­telike standpunt teen vroue in die leraarsamp be­leef word as ’n klap in die gesig vir die NG Kerk se vrou­like dominees. “Hoe kan ons kansels ruil as hul­le nie ons dominees op hul­le kansels wil toelaat nie,” is daar gevra.

Wat natuurlik in die prak­tyk gebeur, is dat baie van die samewerking tussen die twee kerkverbande op gemeentevlak gebeur. Dit is waar dominees genooi word om in ’n gemeente van die ander kerk te preek, waar gemeentes saam hemelvaartsdienste of Geloftedienste of ander eredienste hou.

Dan is dit dikwels so dat die standpunte van die plaaslike predikante en hulle kerkrade bepaal hoe hartlik die verhoudinge tussen hulle gaan wees. ’n Mens kan verwag dat die verhoudinge baie hartliker gaan wees tussen gemeentes waar die standpunte nader aan mekaar is, as byvoorbeeld tussen ’n NG gemeente met ’n vroulike predikant en ’n Gereformeerde gemeente wat dink die NG Kerk dwaal in sy liedere, in sy nagmaalviering en in sy toelating van vroue tot die ampte.

Intussen bly die band op Algemene Sinodale vlak behoue.

Aucamp sê ’n mens moet in gedagte hou “dat die grondslag van ons verhoudinge nie volkome ooreenstemming oor alle sake is nie, maar ons gemeenskaplike belydenis en ons historiese bande. So word dit ook in die Memorandum uitgespel.”

Dr Gustav Claassen, algemene sekretaris van die NG Kerk, sê ’n mens moet onthou die soeke na wysheid in die kerk is ’n korporatiewe poging. “Ons moet met mekaar praat om ons standpunte te toets.” Dit het die afgelope paar jaar onder meer gebeur deur diepgaande gesprekke oor Skrifbeskouing tussen verteenwoordigers van die twee kerke.

Kom deel in God se oorvloed

Toe ds Fay van Eeden ’n groentetuin op die sy­paadjie voor hulle pastorie aangelê het, het ’n bekommerde buurvrou na haar toe gekom om haar te waarsku. Die mense gaan jou groente steel, het sy gesê.

Maar dis presies wat sy wil hê moet gebeur. Mense moet kom pluk en dit gebruik. Dis juis daar, op die sy­paadjie, vir die mense wat in die straat verbyloop en dit wil gebruik, het Fay verduidelik.

Ds Fay van Eeden tussen die jong spinasieplante in die groentetuin op die sypaadjie voor haar pastorie. Foto: Neels Jackson

En in hierdie stukkie interaksie lê die hart van die saak. Aan die een kant is daar die lewensingesteldheid waarmee die samelewing ons vorm: “Ek” wat “myne” moet beskerm teen “hulle”. Aan die ander kant is daar die evangeliese alternatief van ’n vrygewige lewenstyl wat ander wil help.

Fay vertel dat sy oor die radio gehoor het van so ’n groentetuin vir die mense voor ’n kantoorgebou in Johannesburg. Sy het gedink dit sal wonderlik wees as so iets in haar gemeenskap kan gebeur.

Toe, een jaar op Mandeladag, het sy en van die jong­mense van hulle gemeente (Lynnwood in Pretoria) hulle 67 minute gebruik om die groentetuin op die sy­paadjie te maak. Later het nog ’n groentetuin teen die kerk se heining gevolg. Dis ’n gemeenteprojek, sê sy.

Die eerste keer het hulle spinasie, pampoen en mielies geplant. Die mielies het lank gevat om te groei en toe kom daar iemand en pluk op een dag al 12 mie­liekoppe. En toe is dit verby met die mielies. Die pampoen het ook nie goed gewerk nie.

Maar die spinasie is dankbare plantjies wat op ’n manier ’n vergestalting van die evangelie is: Dit hou net aan om te gee en te gee en te gee. Mense kom en pluk die buitenste blare af en dan maak dit net weer nuwe blare.

Aanvanklik het van die mense wat kom pluk het ook skuldig gereageer as hulle besef sy sien hulle pluk die groente, maar dan het sy vir hulle gaan sê hulle mag maar. Dit is juis vir hulle bedoel. Later het hulle selfs ’n bord opgesit wat mense nooi om van die groente te kom pluk.

Fay sê vir haar gaan dit oor geloof wat prakties uitgeleef word. In Lynnwood wil hulle 24/7-Christene wees, hulle wil lewegewende Christene wees, verdui­de­lik sy. Hulle wil mense aanmoedig om ’n verskil in ander se lewens te maak.

Christina Sithole, wat vir haar ’n sakkie spinasieblare kom pluk het in die groentetuin op die sypaadjie. Foto verskaf

Die groentetuin is ’n klein dingetjie, sê sy, maar daar is mense vir wie dit ’n verskil maak. Dis ook nie ’n ma­nier van help wat ander mense sleg laat voel nie. “Dis daar, dis iets van God se oorvloed, so kom kry vir jou,” som Fay dit op.

As ’n mens, soos Fay, langs die kerk bly, dan klop daar nogal dikwels bedelaars aan jou deur. Nou pluk hulle al self vir hulle kos, vertel sy.

En dis vir haar lekker om te sien as mense kom pluk. Iets van Jesus se woorde in Handelinge 20:35 dat dit ’n mens gelukkiger maak om te gee as om te ont­vang, beleef sy dan.

By dit alles is dit vir die kategese ’n leerervaring. On­langs, toe dit weer tyd was om nuwe groente in te sit, het ’n groep tieners kom help om spinasie en tamaties te plant.

Fay se droom is dat dit sal aansteek, dat meer mense dit sal doen. Dink net as ’n hele gemeenskap dit doen en verskillende groente plant en hulle dan van mekaar se groente kan geniet.