Neels Jackson

Neels Jackson was voorheen kerksake-verslaggewer van Beeld. Sedert 2014 is hy redakteur van Kerkbode.

Hoëveld kry ’n nuwe span leiers

Dr André Bartlett is deur die NG Kerk se Hoëveldsinode tot nuwe moderator verkies. Hy het die vorige termyn as assessor van die sinode gedien.

Bartlett is predikant van die gemeente Johannesburg, ’n middestadsgemeente wat hy as “die armste gemeente in die sinode” bestempel. Tog, sê hy, is dit ’n lewenskragtige gemeente waarin ’n Bybelstudie op ’n Saterdagmiddag deur 70 mense bygewoon kan word.

Die meeste lidmate is nie wit nie, en benewens die lidmate is daar ook nog mense van lande reg oor Suider-Afrika wat die eredienste bywoon.

Bartlett is ook hoof van Excelsus, die NG Kerk se Sentrum vir Bedieningsontwikkeling aan die Universiteit van Pretoria. Daarby behartig hy ook Kerkbode se rubriek “Kerk en kuns”. Hy is die skrywer van die boek Weerlose weerstand oor die verloop van die gesprek in die NG Kerk oor verhoudings tussen mense van dieselfde geslag. Bartlett is van die sterkste stemme in die NG Kerk ten gunste van die volledige erkenning van gay verbintenisse deur die kerk.

Hy volg dr Hugo van der Linde op wat aangedui het dat hy nie nog ’n termyn wil dien nie.

Die nuwe assessor (ondervoorsitter) is ds Hannes Windell van die gemeente Sonhoogte in Germiston. Hy het voorheen 8 jaar lank as Hoëveld se aktuarius gedien, en maak nou na ’n afwesigheid van ’n paar jaar weer ’n terugkeer tot die moderatuur.

Dr Bertus Koorts, ouderling van die gemeente Primrose-Oos is herkies as skriba van die sinode, ’n pos waarin hy reeds 6 jaar lank dien. Hy is ook die algemene kantoorbestuurder van die Hoëveldsinode.

Dr Johan Botha van die gemeente Edleen in Kempton Park is verkies tot aktuarius (kerkregkundige). Botha was verras met sy verskiesing omdat hy nie voorheen op die terrein van kerkreg gewerk het nie.

Hy was in die vorige termyn die leier van die sinode se diensgroep Diensgetuienis. Die missionale diakonaat is eintlik sy terrein. Hy het na sy verskiesing geskerts dat hy dalk met dié agtergrond ’n sagte kant na die kerkreg sal bring.

Steynsrus is op reis met God

Dit het begin met die droogte, vertel dr Arnold Smith, predikant van Steynsrus.

Soos soveel ander plekke in die land, het dié Vrystaatse dorp en sy omliggende landbougemeen­skap ’n paar jaar gelede baie swaar gely onder die droogte. Soveel so dat gemeenskappe van elders af water aangery het om die nood te verlig.

En, soos dit dikwels op sulke dorpe gebeur, staan Steynsrus se imposante sandsteenkerk in die middel van die dorp. En dit word die sentrum waarvandaan water versprei word.

Een van die groepe wat water gebring het, was ’n groep perdeliefhebbers van Kyalami, noord van Johannesburg. Hulle werk onder die naam Echo en het toe gevra na die welstand van perde in Steynsrus se omgewing. Later het hulle vir die perde voer gebring, en toe gesien dat daar perde is, veral van arm mense in die omgewing, wat meer sorg nodig het. En deur uit te reik na die perde, het hulle ook uitgereik na die mense wie se perde dit was.

Smith sê as gemeente het hulle gedoen wat in die missionale teologie geleer word: Hulle het opgemerk dat God hier aan die werk is en by hierdie beweging aangesluit. Die kerkterrein is beskikbaar gemaak sodat Echo daar na die mense se perde kon omsien.

Sedertdien het dit ’n gereelde instelling geword dat Echo se mense na Steynsrus se perde kom omsien. Verlede maand was hulle weer een Saterdag daar. En lidmate van Steynsrus tref al die reëlings.

Daar word volledig rekord gehou van al die perde en wat vir hulle gedoen word. Elke perd word ondersoek en as daar wonde is, word dit versorg. Terselfdertyd word die perde se eienaars geleer hoe om ’n wond te versorg, maar ook hoe om die perd te hanteer om seerplekke te voorkom.

ʼn Perd word deur ʼn hoefsmid beslaan. Dit is een van die maniere waarop daar vir die gemeenskap se perde gesorg word.

Die perde kry voer en water, waar nodig behoorlike tooms en ander toerusting, en ’n paar hoefsmede be­slaan die perde wat dit nodig het.

Die sorg vir die perde het uitgebrei na honde ook. ’n Ander groep, die Society for Animals in Distress, neem hiervoor verantwoordelikheid.

Verlede jaar het hulle vir ’n hele week gekom om die gemeenskap se honde te steriliseer. Toe is die MT Steynsaal op die kerkterrein omskep in ’n dierehospitaal. Meer as ’n 1 000 honde is in daardie week gesteriliseer.

Dit alles het meer geword as ’n projek om na die­re­­gesondheid om te sien. Dit het ’n reis geword waar­van Steynsrus se gemeente deel geword het. En op hierdie reis neem die Here Steynsrus se mense na nuwe plekke toe.

Smith vertel dat die gemeenskappe van Steynsrus en die township Matlwangtlwang nader aan mekaar gekom het. Die geografie van die vorige politieke bedeling is nog duidelik te sien, met die tradisioneel wit dorp aan die een kant en die swart township aan die ander kant.

Maar Steynsrus se kerk het nou ’n baken geword waarheen swart mense van Matlwangtlwang en van die plase af kan kom om na hulle diere se welsyn om te sien.

En dan gebeur daar onverwagse dinge, soos by ’n begrafnisdiens waar die familie gevra het die nagmaal moet bedien word. By die begrafnis was daar wit en swart mense, en sonder dat daar ’n woord daaroor gesê is, het wit en swart gelowiges saam op dié plattelandse Vrystaatse dorp die Here se dood en opstan­ding met die sakrament herdenk.

Waarheen die reis hulle vorentoe gaan lei, sal hulle nog moet sien, sê Smith. Daar is nou groot padwerk aan die gang op die R76 tussen Steynsrus en Kroonstad. ’n Lidmaat het onlangs gevra of die gemeente nie vir daardie padwerkers iets moet doen nie. Daaroor moet hulle nog praat en besluit.

Wat wel duidelik is, is dat Steynsrus met die Here op reis is, en dat hulle op dié reis grense oorsteek.

Hier voel die dominees tuis

Wanneer Vrystaatse dominees in Bloemfontein ’n kursus moet gaan bywoon, gaan hulle tuis by lidmate van die NG gemeente Woodland Hills – en dis verniet.

Dít is Woodland Hills se bydrae om dit vir plattelandse predikante makliker te maak om kursusse by te woon. Ds Anton Meiring, predikant van Woodland Hills, sê baie plattelandse dominees kry nie volle salarisse nie. As die verblyf gratis is, is dit baie meer haalbaar vir hulle om ’n kursus in Bloemfontein by te woon.

Reeds in 2005, toe hy nog predikant by Heuwelkruin was, het hulle duidelikheid gekry dat hulle gratis huisvesting vir dominees moes reël vir ’n predikantesaamtrek, vertel Meiring. Dit was ’n eenmalige ding.

Toe Woodland Hills agt jaar gelede afstig, het hulle besluit dat dit op ’n vaste basis ’n bediening van die gemeente sou wees. Woodlands Hills is ’n veiligheids­buurt waar die dominees kan ontspan. Daar is nie misdaad nie, sê Meiring. Dit skep die atmosfeer waarin hulle volledig op die kursus kan konsentreer.

Ds Barnard Steyn, predikant in sinodale diens, laat weet hom hoeveel huisves­ting hulle telkens nodig het. Hy kondig dit dan in die kerk af en lidmate kom bied blyplek aan. Hulle het nog nooit ’n tekort gehad nie.

Die kontak wat Woodland Hills se lidmate so met predikante van ander gemeentes het, beteken vir die lidmate én die dominees baie. Die lidmate is verras met die toewyding en die vaardigheid van die dominees en die lidmate gee vir die dominees geestelike energie.

Ds Bea Otto van Migdol in Noordwes vertel dat sy tydens die VBO-week by tannie Rita Steyn (82) tuis was. Dit het vir haar soos ’n vyfster-hotel gevoel. Tannie Rita se lewenslus maak mense om haar sommer ook lus vir die lewe, vertel sy.

Mense trek nie agter grond aan nie

Die provinsies waaruit die meeste mense wegtrek, is dié provinsies soos die Oos-Kaap waar daar die meeste kommunale grond beskikbaar is vir bestaansboere en hulle trek na provinsies waar die minste grond beskikbaar is, soos Gauteng en Wes-Kaapland.

Dit is van die argumente wat dr Christo van der Rheede van Agri-SA gebruik wanneer hy namens Agri-SA ’n stem van redelikheid in die Suid-Afrikaanse debat oor grondbesit laat hoor.

Van der Rheede het ’n perspektief op die debat aan die Algemene Sinodale Moderamen (ASM) kom gee, om die NG Kerk te help bepaal hoe die kerk sy lidmate in dié tyd kan help.

Hy het ook daarop gewys dat die laagste vlakke van hongersnood in die land voorkom waar die hoogste vlak­ke van kommersiële landbou is. Die basis vir dié landbou is private grondbesit.

Van der Rheede het ook ’n ontleding gedoen van die interne spanninge binne die ANC om aan te dui watter rol die grondkwessie in die regerende party speel.

Hy het gesê die enigste manier waarop mnr Cyril Ramaphosa tot president van die ANC verkies kon word, is om mnr David Mabuza van Mpumalanga se steun te verkry. In ruil daarvoor moes hy die voorstel vir onteie­ning van grond sonder kompensasie ondersteun.

Van der Rheede sê Ramaphosa het egter ’n aantal kwalifikasies in die voorstel ingebou, soos dat so ’n proses nie voedselsekuriteit mag ondermyn nie. Daardeur wil hy sorg dat grondhervorming nie die landbou en ekonomie vernietig nie. Hy het egter gesê president Ramaphosa het bitter min beweegruimte in die ANC en dat die hele situa­sie op ’n mespunt is tussen ’n wonderlike toekoms en totale verval.

Agri-SA ondersteun redelike stemme in die gronddebat, soos die Ramaphosa-faksie van die ANC, die DA, ACDP en VF+ deur inligting te verskaf.

Op ’n vraag oor die rol wat die kerk kan speel, het Van der Rheede gesê die kerk moet lidmate aanmoedig om by wen-wen-vennootskappe betrokke te raak. Agri-SA beywer hom vir sulke vennootskappe omdat Suid-Afrika nie vyandskap tussen boere en ander of rassepolarisasie kan bekostig nie.

Hy het die kerk ook gevra om boere aan te moedig om die lot van hul plaaswerkers te help verbeter.

Daar was uit die ASM groot waardering vir die be­heers­te optrede van boere te midde van baie spanning.

Die ASM het die Algemene Taakspan vir Leer en Aktuele sake gevra om ’n teologie oor grond te ontwikkel en om materiaal te skep waardeur die kerk sy lidmate in die gronddebat kan help.

Kan daar iets goeds uit die NG Kerk kom?

By die Vrystaatse Week vir Verdere Bedieningsontwikke­ling het dr Johan van der Merwe, predikant van die NG gemeente Stellenbosch, ’n aantal scenario’s voorgehou oor hoe die pad vir die NG Kerk vorentoe lyk. Daarmee het hy die vraag probeer beantwoord of daar iets goed uit die NG Kerk kan kom. NEELS JACKSON doen verslag.


Die vertrekpunt is die vraag watter tendense aan die werk is wat die potensiaal het om die om­­gewing wesenlik te verander. Van der Mer­we het twee faktore onderskei wat in die geval van die NG Kerk belangrik gaan wees.

Die eerste noem hy die vlak van inkarnasie. Dit gaan oor die mate waartoe die NG Kerk haarself volledig as ’n kerk van Suider-Afrika en Afrika sal verstaan en so sal uitleef. Soos Christus ons wêreld en ons mens­wees aangeneem het, so moet die NG Kerk tuis wees in Suider-Afrika. (In dié verband, het Van der Merwe opgemerk, is die benaming “Nederduitse” toenemend ’n wanklank.)

’n Hoë vlak van inkarnasie sal beteken dat die kerk tuis is in Suid-Afrika. Dit moet neerslag vind in hoe die kerk praat, sing, preek en dien. Dit beteken ook dat ’n gemeente in Stellenbosch anders moet lyk as een in Somerset-Oos, Newcastle of Pretoria. Elkeen moet in sy eie gemeenskap pas.

Hierteenoor sal ’n lae vlak van inkarnasie beteken dat die NG Kerk in ’n selfgemaakte hemel probeer bly. Dit sal gekenmerk word deur ’n laertrek-mentaliteit. Dit sal na binne gekeer wees en ingestel wees op interne versorging.

Die tweede faktor wat Van der Merwe onderskei, is innovasie. Daarmee bedoel hy die mate waarin die NG Kerk kan slaag om die waarde wat sy bied, so te verwoord en te verpak dat dit werklike behoeftes outentiek aanspreek. Dit is nie ’n nuwe boodskap nie, maar die beproefde boodskap van die evangelie wat op ’n nuwe manier gebring word.

Hoë vlakke van innovasie, sê Van der Merwe, sal ’n fyn verstaan van die omgewing se behoeftes ontwikkel en dan kreatief die pyn verlig en die omgewing en sy mense bemagtig om te doen wat hier en nou gedoen moet word.

’n Mens moet egter onthou dat meer innovasie minder beheer en sekerheid meebring.

Plaas ’n mens die twee faktore – inkarnasie en innovasie – nou op die twee asse van ’n grafiek, dan ontstaan daar vier kwadrante wat vier verskillende toekoms-scenario’s vir die NG Kerk voorstel.

Dr Johan van der Merwe se vier moontlike scenario’s vir die toekoms van die NG Kerk.

Links onder is die scenario waar die vlakke van inkarnasie en innovasie albei laag is. Van der Merwe noem dit die “Time Travellers” want hulle hunker te­rug na die “goeie ou dae” of na ’n geïdealiseerde toekoms. Dié scenario sou ook die “Truspieël” of “Lot se vrou” kon heet. Die scenario is rooi, want dit is die een wat noodwendig tot die volkome inploffing van die NG Kerk moet lei. Wat oorbly, is ’n kerk wat dink sy is reg en uitverkore, wat laer trek en angstig en kramp­agtig beheer wil herwin en uitoefen, maar sonder sukses.

Hierteenoor is die scenario regs bo groen. Dit is waar innovasie en inkarnasie albei hoog is. Dit gee ’n ligtheid aan die NG Kerk, ’n ratsheid en veerkragtigheid wat deur ’n vars en vreugdevolle deelname aan en bydrae tot haar omgewing gekenmerk word, sê Van der Merwe. Die NG Kerk word hier gekenmerk deur ’n geroepenheid deur die God wat haar vanuit die toekoms tegemoet tree en haar uitnooi om deel te neem aan God se werk. Hy noem dié scenario “Connecting the dots” omdat die kerk daar so verweef is met haar gemeenskap en fyn ingestel is om geleent­hede tot ­diens raak te sien.

Die derde scenario is een van hoë innovasie maar lae inkarnasie. Dit heet “Missing the Point” maar sou goedskiks ook “Road to Nowhere” of “All dressed up but nowhere to go” genoem kon word. Dit is ’n “cool” en “funky” kerk maar meer gerig op bemarking as op diensbaarheid. “Die aansien is daar, die aantreklikheid is daar, maar die egtheid nie,” sê Van der Merwe. Dis nie volhoubaar nie, want dit is nie werklik belyn met die dieper behoeftes van die konteks nie.

In die vierde scenario is die inkarnasie hoog, maar die innovasie laag. Dit noem Van der Merwe die ­”Dinosourus”. Dit identifiseer met die omgewing, maar het nie oplossings vir probleme nie. “So ’n NG Kerk wil graag, maar kry dit net nie reg nie. Sy wil ’n verskil maak, sy is lief vir haar plek en haar mense, maar behalwe dat sy meegevoel het met die nood, is sy onmagtig om iets daaraan te doen,” sê Van der Merwe. Haar mentaliteit bly een van skaarsheid. Sy vind nie nuwe maniere om iets te doen nie. Die ou kolosse van bestaande strukture word eerder in stand gehou.

Aan die een kant

So, kan daar iets goed uit die NG Kerk kom? Van der Merwe sê die antwoord bly: “Dit hang af.” Die tekens is nie duidelik nie.

Aan die een kant vra hy vrae soos:

  • Wat sê die gebeure rondom 2015 en 2016 se sinodes en die huidige hofsaak van 12 lidmate teen die kerk vir ons?
  • Wat sê die dalende lidmaattal en dat al hoe meer gemeentes in ’n finansiële oorlewingstryd verkeer?
  • Wat sê die vasgelooptheid van kerkeenheid-ge­sprek­ke met die VGK vir ons?
  • Wat sê dit dat daar op feitlik elke dorp ander “ge­loofs­diensverskaffers” as die NG Kerk is en dat selfs die tradisionele (wit, Afrikaanse) ondersteunersbasis van die NG Kerk weinig lojaliteit meer teenoor die kerk openbaar?
  • Wat sê dit dat lidmate se ervaring van hulle gemeen­tes so radikaal kan verskil van een gemeente na ’n ander?
  • Wat sê dit dat dit al hoe moeiliker word om jongmense met die vereiste kenmerke te kry om in die teologie te studeer en dan die gemeentebediening te betree?
  • Wat sê dit dat die NG Kerk steeds swaar dra aan die bagasie van ons ondersteuning van apartheid in die verlede?
Aan die ander kant

Van der Merwe vra:

  • Wat sê dit as ds Tewie Pieterse van Coligny en die EFF-raadslid ’n vriendskap bou?
  • Wat sê dit as Vrystaatse dominees ook in mediasie opgelei word?
  • Wat sê dit as Heleen, ’n ortopeed wat lidmaat is van Skuilkrans, alle ander dokters wil inspireer om ’n behoeftige pasiënt eenmaal per jaar gratis te help – en Operation Healing Hands ontstaan?
  • Wat sê dit as 50 swart kinders elke dag in Riebeeckstad se kerksaal huiswerk doen?
  • Wat sê dit as in al hoe meer Echo-huise landswyd gemeenskappe van hoop gebou word?
  • Wat sê dit as op Kleinmond al die kerke saam ’n basaar hou waar niemand koop nie, maar alles weggegee word – hulle noem dit ’n Fees van Seëninge?
  • Wat sê dit as Doornkloof ’n Engelse diens het wat deur alle bevolkingsgroepe byge­woon word – en ná die tyd drink die Engelse en die Afri­kaanse diens se mense saam tee?
  • Wat sê dit as die gemeente Foch­ville-Noord se boere kom vra hoe hulle ander kan seën en 320 ton mielies en 100 bale voer Oos-Kaap toe gaan?
  • Wat sê dit wanneer 13 jong werkendes in Lynnwood-gemeente vir ’n werkweek lank op R14 per dag (die armoedelyn) probeer eet om beter te verstaan?

Van der Merwe meen dit sê waarskynlik:

  • Die plaaslike gemeente moet meer word en die verband minder. Hoewel die NG Kerk al baie verskuif het in hierdie verband, word die regsprekende rol van die sinode en verband steeds oorbeklemtoon en ’n toelatende, innoverende kultuur gedemp. Niemand kan beter inkarneer en innoveer as die plaaslike gemeente nie.
  • Ons moet meer oor God praat, nie minder nie. Die gepraat oor sekulariteit, die geloof-wetenskap-debatte en die post-Christendom laat ons soms voel ons moet nie die “geloof-ding” te sterk dryf nie. Dissipelskap van Jesus Christus bly die ononderhandelbare kern van ons identiteit (en die “waarde” wat ons bied). Ons kan nie ander aanbiedinge vir lewensin en betekenis naboots en dit beter doen nie. Ons het dit wat juis nêrens anders te vinde is nie.
  • Ons moet besluit of ons wil “reg” wees en of ons gelukkig wil wees. Ons gaan moeilik albei wees. Dogma sal ’n tweede plek moet inneem agter medemenslikheid en egtheid.
  • Ons sal vinnig fikser moet raak met die hantering van diversiteit van mening, veral wat dogmatiese en etiese kwessies betref.
  • Ons sal moet klaarspeel met “Nederduits” en tuis­kom in Afrika.
  • Ons sal soveel as moontlik vennootskappe met soveel as moontlik belangegroepe moet vorm en ’n dienende ingesteldheid daar moet openbaar.
  • Ons sal ons toenemend moet laat lei deur entrepreneuriese denke wat in die kerk tot ons beskikking is en baie eksperimenteer. Nege eksperimente gaan weer toegemaak moet word. Die een wat vlamvat gaan al die verskil maak.
  • Ons sal moet ophou treur oor hulle wat nie meer by ons is nie en hulle raaksien wat daar is. Ons gaan ’n kleiner kerk wees, maar ons gaan ratser wees.
  • Ons sal moet leer dat die storie wat vertel word, ­is die storie wat op ons sal groei.

Van der Merwe skat dat die NG Kerk tans ’n 10% kans het om “Time Travellers” te word, 30% “Connecting the Dots”, 40% “Missing the Point” en 20% “Dinosourus”. Maar dit sal skuif namate die kerk se verhaal ontvou.

Sy wens is: Mag ons kies om só ’n publieke kerk te wees waar alles waaraan ons raak in hoop verander. Mag ons God se “dots connect”.

Só kan ons by vroeë Christene leer

an der Merwe herinner die kerk daaraan dat die vroeë Christene maar ’n klein groepie was wat ’n nuwe godsdienstige beweging verteenwoordig het in ’n alreeds oorversadigde “godsdienstige mark”.

Hulle het egter eienskappe gehad wat ander groepe nie gehad het nie:

  • Intimiteit: Hulle was mekaar se broers en susters en het mekaar versorg.
  • Deelname: Almal kon deelneem. Die onderskeid op grond van sosiale of ekonomiese klas of geslag, so sterk in die Jodedom en die Romeinse kultuur, is in Christus opgehef.
  • Passie: Die gelowiges se samekomste is gekenmerk deur vreugde.
  • Identiteit: Deelname aan die geloofsgemeenskap het vir hulle ’n sterk identiteit in Christus gegee. Hulle het nie tempels nie, maar is self ’n tempel van die Heilige Gees en liggaam van Christus. Hulle het nie offers nie, maar is lewende offers (Rom 12:1). Hulle is God se verloste kinders. Die eerste vrygelatenes van die skepping.
  • Krag: Die byeenkomste is gekenmerk deur ’n erva­ring van God se kragtige teenwoordigheid.

‘Wie is die onwaarskynlikste?’

“Wie is die onwaarskynlikste mense in jou gemeenskap om mee saam te werk? Gaan drink saam met hulle tee.”

Dit was die praktiese raad wat ds Nelis Janse van Rensburg, voor­sitter van die algemene sinodale moderamen, aan predikante gegee het by die Vrystaatse VBO-week in Bloemfontein.

Janse van Rensburg het dominees aangemoedig om sensitief te wees vir die pyn van alle mense in hulle gemeenskappe. Die kerk kan nie byvoorbeeld sê: “Dis swart pyn. Dis nie my moeilikheid nie.”

Hy het vertel van verskillende mense met wie hy onlangs te doen gehad het wat nie normaalweg op die NG Kerk se radar sou wees nie.

Een van hulle was Lukhanyo Calata, joernalis wat deel is van die SAUK 8, maar ook seun van Fort Calata, politieke aktivis en een van die Cradock 4 wat deur die destydse veiligheidsmagte vermoor is.

Janse van Rensburg vertel dat hy eintlik net begrip en deernis teenoor Calata betuig het, maar dat hy dit as ’n baie betekenisvolle gebaar beleef het, juis omdat dit uit die geledere van die NG Kerk kom.

Daarna het hy en ds Jasper Louw, Oos-Kaapse moderator, op Cradock met Cala­ta se ma en met die weduwee van Mathew Goniwe, nog een van die Cradock 4, gaan tee drink. Mev Calata het vertel hoe sy op Cradock met ’n NG dominee wou gaan gesels en by ds Hansie Schutte, ’n vorige Oos-Kaapse moderator, uitgekom het. Hy het met begrip na haar geluister en dit het vir haar baie beteken.

Daar was soortgelyke waardering toe hy en dr Pieter van Jaarsveld, Vrystaatse moderator, saam met Bram Fischer se dogters gekuier het.

Janse van Rensburg het gesê die NG Kerk dra nog geweldige simboliese betekenis. Hy het dominees aangemoedig om die taal van die koninkryk van God te praat en vir die wêreld te wys dat hulle onder die vlag van dié koninkryk seil.

NG Kerk moet ‘diversiteit met ope arms verwelkom’

Die drie predikante van die NG gemeente Aand­bloem in Bloemfontein mag nou bur­ger­like verbintenisse tussen gay paartjies be­vestig, het dr Willem Botha, een van die drie, aan die Algemene Sinodale Moderamen (ASM) gesê.

Botha het gesê hulle het met die steun van hulle kerkraad aansoek gedoen om dit te doen en dit is toegestaan. Die gedagte dat die denominasie namens die dominees aansoek doen, is volgens hom ’n gerieflikheidsreëling en nie ’n regsverpligting nie.

Botha het die ASM toegespreek as lid van die taakspan vir kerkverband wat oor die rol en funksie van die Algemene Sinode moet dink. Hy het aangevoer dat dit niks gaan help om oor strukture te praat nie. Die pro­bleem in die kerk lê in verskille in Skrifverstaan.

Aan die een kant is daar ’n “teks-immanente”-denk­skool wat meen God is in die woorde van die Bybel­teks. Aan die ander kant is daar die “teks-tran­sen­de­rende”-denkskool waar die groot boodskappe van die Skrif voorrang geniet bo spesifieke teksverse.

Botha het gesê hy het in die teks-immanente denkskool grootgeword, maar het ’n bekering ondergaan. Dit het hom bevry.

Sy vraag is wat die kerk op die grond met dié verskille gaan maak.

Hy het vertel dat daar in hulle familie agt gay mense is en dat 38 mense daardeur geraak word. Hulle het besluit hulle bly in die NG Kerk ten spyte van die Algemene Sinode van 2016 se besluit wat hulle nie wel­kom laat voel nie.

Hy het vertel dat die gemiddelde ouderdom van Aandbloem se gemeente 82 is. Hulle ondersteun die besluit van die 2015-sinode wat ruimte laat vir gay verbintenisse. Hulle voel hulle kan nie die kerk se 2016-besluit gehoorsaam sonder om die evangelie te verloën nie.

Hulle het hulle saak by die ring gestel en dié het niks daaroor gesê nie. Hulle het dit by die Vrystaatse moderamen gestel, wat ook niks verder gedoen het nie. Nou het hulle dit ook voor die ASM gestel.

Botha het, sonder om name te noem, gesê daar is ’n ander gemeente in Bloemfontein waar twee gay predikante in ’n verhouding is en die gemeente bedien. Hy het gesê daar is ’n gemeenskap binne die NG Kerk aan die ontwikkel wat dit so aanvaar.

Hy het gepleit dat die ASM nog voor die hofuitspraak dié “diversiteit met ope arms verwelkom”.

Die ASM het Botha se bydrae nie verder bespreek of daaroor besluit nie, maar ds Nelis Janse van Rensburg, die voorsitter, het gesê die vraag oor hoe die kerk diversiteit moet hanteer, is nie ’n nuwe ding nie. Dit kom al uit die Nuwe Testament. Die NG Kerk sal moet dink oor ’n teologie van diversiteit.

Rensburg help mense blom soos kosmos in die herfs

Rensburg is ’n gemeente in Heidelberg in die suide van Gauteng. In hulle gebied is daar baie nood, maar daar het ook ’n groep ontstaan waar daar omgegee word vir mekaar. NEELS JACKSON vertel.


Op die Hoëveld sterf die landskap in die herfs. Wat groen was, word vaal en bruin en doods.

Maar in Maart en April gebeur daar ook iets anders: Die kosmos begin blom. ’n Vrolike uitbars­ting van wit en pienk en donker maroen verskyn in die veld en langs die paaie. Dit bring kleur, dit bring vreugde.

Daarom is dit so gepas dat die Kosmosgroep van die NG gemeente Rensburg in Heidelberg, hierdie naam vir hulleself gekies het. Hulle help men­se om te blom waar dinge vaal is.

Rensburg is ’n gemeenskap waar heelwat arm mense bly. Daar is mense wat net staats­toelae het om van te leef, en daar is men­se wat nie eens staatstoelae het nie.

Party van hulle is lidmate van die NG gemeente. Ander skakel by ander kerke in. En nog ander is heeltemal kerklos.

Die NG gemeente se betrokkenheid by hierdie nood strek lank terug.

Teen 2013 was die gebruik in die gemeente om een maal per maand ’n kospak vir die volgende maand te gaan aflaai by gesinne wat dit regtig nodig het.

Maar toe voel ds Derick Claassens dat hulle eintlik meer moet doen. Mense het immers nie net kos nodig nie. Hulle het ook geestelike en emosionele steun nodig.

Dit is toe dat daar besluit is om ’n steungroep van hier­die mense self te vorm.

Die gedagte was om een maal per maand ’n geselligheid by die kerk te hou. Die mense sou dan hulle kospakke vir die volgende maand daar kry, maar hulle sou ook meer kry. Soos geestelike pitkos.

By dié geleenthede sou mense verhoudings kon smee wat nie moontlik is as jy net een maal per maand by iemand ’n pak kos gaan aflaai nie. In dié verhou­dings sou die gemeente se mense die kans kry om die groeplede beter te leer ken, hulle nood beter te leer verstaan, en om dan te help waar dit regtig nodig is.

Die mense het self besluit om dit die Kosmosgroep te noem, want, het hulle gesê: “Omgee kos mos niks.” En dit was wat hulle wou doen. Hulle wou vir mekaar omgee.

Een van die sleutelmense in die gemeente wat die Kosmosgroep help funksioneer, is Margie Grobler, ’n afgetrede onderwyseres. Om haar is ’n span lidmate wat die Kosmosgroep bystaan en ondersteun. Hulle noem hulleself eenvoudig die helpers van die Kosmosgroep.

’n Trotse Nellie Bronkhorst (regs) met die skinkbordlappie wat sy geverf het. By haar is haar ma, Adri Bronkhorst.

Margie vertel dat sy ná haar aftrede vroue wou help wat swaarkry. ’n Ander gemeente in Heidelberg wat naaldwerkklasse vir huishulpe aanbied, het nuwe naald­werkmasjiene gekry, en die oues toe aan Rensburg geskenk. Toe begin hulle met ’n naaldwerkklas. Dit het een van die eerste aksies van die Kosmosgroep geword.

As die Kosmosgroep een maal per maand by die kerk bymekaarkom, begin hulle met Skriflesing en gebed. Dit is die geestelike pitkos en dit gaan oor in ’n gesprek.

Margie sê sy staan dikwels verstom oor dié mense se geloof, oor die manier waarop hulle te midde van hulle omstandighede vashou aan die Here.

Daarna gesels hulle ook oor praktiese dinge. Een vrou het op ’n dag gevra of hulle ’n kookklas kan begin. So gesê, so gedaan.

By een geleentheid het die gemeente ’n skenking gekry van blikkies mielies. Dit was deel van die maand se kospakke. Op kospakkiedag het Derick toe vir die mense gewys hoe maak ’n mens ’n mielietert. Dis ’n maklike, bekostigbare, voedsame en smaaklike resep wat hulle toe ook saam met die mielies in die kospak gekry het.

Van die vroue bak nou ook al beskuit en verkoop dit vir hul eie wins. Dis nog nie ’n groot wins nie, maar dit groei. Die gemeente bestel van die beskuit.

Derick sê die visie is om mense te bemagtig sodat hulle ’n eie inkomste kan verdien. Hulle mik na werk­skepping.

Susan Brits (links) en Amanda du Toit by die kool in die groentetuin op die kerk se terrein.

Maar daar is van die mense met bitter min lewensvaardighede, mense wat nie weet hoe om kos te maak of hoe om naaldwerk te doen nie. Daar is mense met min goeie skoolopleiding.

Daarom skenk die Kosmosgroep heelwat aandag aan lewensvaardighede. Soms gaan dit oor iets so basies soos hoe om skoon te leef as jy nie duur seep of deodorante kan bekostig nie.

Margie verduidelik dat dit nie so maklik is as jy arm is nie. As jy moet loop waar jy wil wees, dan sweet jy. En as jou groot bekommernis is waar die aandete vir die gesin vandaan gaan kom, dink mense nie meer vanselfsprekend oor persoonlike higiëne nie.

Dis moeilik vir mense in sulke situasies om daaroor te praat, maar soms kom vra van die Kosmoslede, en dan word dit in die groep bespreek en daar word na oplossings gesoek. Daar word ook gehelp met produkte soos toiletpapier en sanitêre doekies.

Nog ’n manier hoe die Kosmosgroep mense help, is die kunsklas wat deur Amanda du Toit, een van die Kosmosgroep-helpers, begin is. Daar kyk hulle byvoorbeeld wat hulle uit weggooigoed kan maak. Hulle het dinge gedoen soos om margarienbakkies met lap oor te trek.

In die proses, vertel Amanda, ontdek mense hulle eie kreatiwiteit en dan begin hulle eie mens­waardigheid ook optel.

Sy vertel van Nellie wat 23 jaar oud is maar nie kan lees nie en nie met ’n naaldwerkmasjien kan werk nie. Maar toe Susan Brits, nog een van die helpers, vir hulle lapverf laat doen, toe verf Nellie die mooiste skinkbordlappie.

Kosmos bring ’n skouspel van kleur in die herfs op die Hoëveld.

Nellie is nie ’n spraaksame mens nie, maar haar gesig blom as sy die komplimente oor haar lappie hoor. Amper soos die vrolike kosmos in die herfs.

Maar dis die naaldwerk wat sover die meeste sukses behaal het.

Margie noem ’n rits dinge op wat lede van die Kosmosgroep al geleer doen het. Hulle kan gordyne maak en hulle kan tafeldoeke maak. Hulle kan klere verstel. Hulle kan langbroeke korter maak en hulle kan ritssluiters vervang. Hulle maak vir hulleself klere.

Twee lede van die groep doen nou kwiltwerk. Hulle het begin om vir iemand werk op T-hemde en op babaklere te doen. En dit lyk of dit werk gaan wees wat gaan hou. Dit is die soort werkskepping wat hulle uit die Kosmosgroep wil laat voortspruit.

Derick vertel dat hulle al ’n kontrak gehad het om die weerkaatsende strepe op oorpakke vas te werk. Toe het die men­se van die Kosmosgroep die kerksaal vol gesit en werk. Diegene wat dié werk gedoen het, het sowat R1 000 per maand verdien. Ongelukkig was dit ’n kontrak wat na ’n tyd uitgeloop het, maar dit het gewys hoe die kerksaal in ’n soort fabriek omskep kan word as die geleentheid daar is.

Onlangs het hulle vir Tutela, die maatskaplike diensorganisasie binne die Hoëveldsinode, ’n laslapgordyn gemaak vir ’n vlot wat aan ’n parade van hulporganisasies deur Heidelberg se strate sou deelneem.

’n Ander projek wat die Kosmosgroep aangepak het, is ’n groentetuin op die kerkterrein. Selfs in die middel van die winter pryk daar koolkoppe van formaat. Maar daar was ook al ander groente soos rape en spinasie.

Die Kosmoslede werk in die tuin en kry groente uit die tuin. En hulle het al geleer hoe om van gerasperde rape ’n lekker slaai te maak of hoe om skyfies van rape te maak.

Daar was by geleentheid ook al ’n veearts om na van die Kosmoslede se diere om te sien.

As daar iemand van hulle swanger raak, hou die Kosmoslede vir die voornemende mamma ’n babatee. En die Kosmoslede dra self by vir die geleentheid, al is dit net ’n koekie seep.

Daar was ook al ’n troue tussen twee van die Kosmoslede. Vir hulle is daar ’n mooi onthaal in die kerksaal gehou. Op sulke maniere word daar waardigheid aan mense gegee.

Die lys van die Kosmosgroep se aktiwiteite is lank. Daar is ’n jaarlikse Kerspartytjie. Met Vroue­dag was daar ’n funksie waar die Kosmosvrou van die Jaar gekies is. Daar is ’n klerebank. Boonop het Tutela hulle ringskantoor na Rensburg toe geskuif.

By al hierdie aktiwiteite is die gemeente betrokke. Vir hulle is dit ’n geleentheid om te gee en te dien.

Vroeër, sê Derick, is hulle kerk se gebou net op Sondae gebruik. In die week het daar niks gebeur nie. Maar nou is daar gedurig iets aan die gang. En die lidmate het so betrokke geraak, dat hy nie eens weet wat alles gebeur nie. Soms kom hy maar net by die kerk en sien daar is iets aan die gebeur waarvan hy niks weet nie.

En dit is goed so. Dis hoe dit moet wees in ’n gemeente wat omgee.

Die Wyse Uiltjies ontwikkel mooi

uite Rensburg se kerksaal, gly ’n klompie kleuters een na die ander teen ’n glyplank af. Hulle is die Wy­se Uil­tjies van die kleuterskool met dié naam wat begin vanjaar by die kerk begin is.

Aan die stuur van sake is Alet Williamson, ’n afgetrede kleuterskooljuffrou. Sy werk as vrywilliger, sonder salaris. Maar, sê sy, dit gee haar rede om soggens op te staan. Dit maak haar lewe sinvol.

Saam met haar werk daar twee dames uit die Kosmosgroep. Hulle kry ook nie salaris nie, maar kry wel ’n weeklikse kospak.

Die gemeente het heelwat bygedra deur skenkings om dit alles moontlik te maak.

Die wyse uiltjies gly by die glyplank af. Regs is Alet Williamson, die skoolhoof.

Die kinders kom uit huise wat nie vir ’n kleuterskool kan betaal nie. Dit is moeilike omstandighede wat hulle merk op die kinders laat. Daar is maatskaplike probleme en daar is gesondheidsprobleme.

Die Kosmos-helpers het nou al gereël dat een kind met ernstige voetprobleme, mediese hulp daarvoor sal kry. Nog een se oogprobleem kry ook aandag.

Emosionele probleme maak dat kinders moeilik inskakel. Alet vertel van ’n kind wat so getraumatiseer is, en net skree en klap. Maar mettertyd kalmeer so ’n kind, hulle wen die kind se vertroue en hy sy of sy begin veilig voel. En, indien nodig, word die maatskaplike werker se hulp ingeroep.

Die kinders leer vaardighede aan wat hulle nie tuis sou kry nie, maar wat op skool onontbeerlik gaan wees, soos om te teken en legkaarte te bou. Hulle blom soos die kosmos in die herfs. Alet is vol vertroue dat hulle skoolgereed sal wees wanneer hulle skool toe gaan.

Vir hierdie kinders word ’n fondament gelê waarop hulle sou kon voortbou sodat hulle bokant hulle omstandighede kan uitstyg.

En, soos Derick sê, as hulle hierdie kinders uit die siklus van armoede kan uitruk, is dit nie net die kinders wat hulle red nie, maar vir elkeen van hulle ook ’n hele nageslag.

‘WRK is nog ’n jong organisasie’

Op 70 is ’n mens al taamlik oud, maar vir ’n organisasie is dit anders. Op 70 is die Wêreld­raad van Kerke (WRK) eintlik nog ’n jong organisasie.

So het dr Daniel Buda, die WRK se amptenaar vir kerklike en ekumeniese verhoudinge, gesê op ’n geleentheid by die NG gemeente Pretoria-Oos ter vie­ring van die WRK se 70ste verjaardag. Buda is ’n Romeen uit die Ortodokse tradisie.

Hy het vertel dat die WRK in 1948, kort na die Tweede Wêreldoorlog, gestig is. Alle kerke is genooi om lid te word. Die meeste Ortodokse kerke het lid geword, maar die Rooms-Katolieke Kerk nie.

Daar was 147 stigterslede van die WRK, van wie die NG Kerk een was. Intussen het dit aangegroei tot 350 lidkerke wat 500 miljoen Christene of 40% van die wêreld se Christene verteenwoordig.

Daar is intussen duidelike kriteria ontwikkel vir aansluiting by die WRK. Buda het nie uitgewei daaroor nie, maar die voorbeeld genoem van een kerk waaroor hulle moes duidelikheid kry omdat daar vrae was oor die kerk se siening van die Drie-eenheid.

Buda het gesê daar is twee groot kerkgroepe wat nie lid is van die WRK nie. Die een is die Katolieke. Aanvanklik het die destydse pous gesê dit klink vir hom na ’n goeie idee, maar die Katolieke is nog nie gereed daarvoor nie.

Ná die Tweede Vatikaanse Konsilie in die 1960’s het die verhoudinge tussen die WRK en die Katolieke baie versterk. Nou werk hulle op baie ter­reine nou saam en WRK-vergaderings word as ’n reël deur waarnemers van die Katolieke bygewoon.

Die ander groot groep wat nie lid is nie, is die Pinkster-Charismatiese beweging. Net sewe van die ouer, meer gevestigde Pinksterkerke is lid van die WRK. Dis vir die WRK egter baie moeiliker om na hulle toe uit te reik, onder meer omdat dit selde duidelik is met wie hulle moet praat. Dié kerke het nie sulke duidelike leierskapstrukture soos die Katolieke nie.

’n Ander faktor wat betrekkinge bemoeilik, is dat baie Pinkster-Charismatiese kerke lidmate by ander kerke afrokkel.

Die WRK se houding is nou dat hulle aansoeke om lidmaatskap van dié kerke sal hanteer as dit kom. Dit lyk egter nie of daar veel belangstelling is nie.

Die WRK het ook begin om saam met sambreelorganisasies van spesifieke denominasies (soos die Lutherse Wêreldfederasie) en kontinentale ekumeniese liggame (soos die All African Conference of Churches) te werk aan memorandums van verstandhouding om samewerking met hulle te reël.

Kaross is gebore uit die liefde vir mense

Kaross se hoëgehalte borduurwerk word uitgevoer na plekke reg oor die wêreld. Agter hierdie onderneming lê daar n merkwaardige verhaal. NEELS JACKSON vertel.


Kaross was nie ’n kerklike projek nie. Dit was nie eens ’n doelbewus godsdienstige projek nie. En tog sien ’n mens daarin verskeie elemente van wat vandag in die kerk verstaan word as ’n missionale lewe.

Die verhaal begin in 1984 toe Burgert en Irma van Rooyen uit Johannesburg na die omgewing van Letsitele, oos van Tzaneen, verhuis het. Hy was ’n bedryfs­ingenieur wat besluit het om ’n sitrusboer te word. Sy was ’n kunstenares wat voltyds geskilder het.

Op die plaas was Irma baie bewus daarvan dat hulle en die mense op die plaas mekaar nodig het vir ’n gelukkige, produktiewe voortbestaan. Hulle lewe was op verskeie gebiede met mekaar verweef: op sosiale vlak, op godsdienstige vlak en op emosionele vlak. Hulle was deeglik bewus van mekaar se wel en wee, van hulle verantwoordelikheid om gelukkig saam te woon en te werk.

Dit is een van die grondliggende aspekte van missionale kerkwees: om naby mense te leef, om in verhoudings met hulle te werk.

Irma het gesien dat die Tsonga-vroue (hulle noem hulleself ook Sjangaans) as deel van hul kultuur bor­duur. Ook dít is kenmerkend van die missionale verhaal: om ’n oog te hê vir mense vir hulle talente en behoef­tes.

Vir haar was dit ’n natuurlike uitvloeisel om hierdie talent verder te ontwikkel en uit te bou – nie net tot ekonomiese voordeel vir elkeen nie maar ook om hulle trots vir wie hulle is en vir waar hulle vandaan kom, te versterk.

Sy het die vroue genooi om saam met haar te kom borduur. In die woordjie “nooi” lê daar ’n wêreld se respek opgesluit. Sy het nie beterweterig haar idees op die vroue afgelaai nie. Sy het hulle ingenooi in ’n gesamentlike aktiwiteit in.

“Middae ná werk het hulle onder ’n boom vergader en het ons begin borduur,” vertel Irma. “So het ons mekaar leer ken en het ’n wedersydse respek en liefde vir mekaar gegroei tot ’n diepe bewussyn dat ons aan mekaar behoort, dat ons respek het vir mekaar en dat ons mekaar nodig het. Ons kon saam bid vir reën. Ons kon saam bid vir ons kinders. Ons kon saam hande hou en werk.”

Vir Irma is dit belangrik dat sy nie die vroue probeer “ophef” het nie. Daar is iets vernederends in die woord “ophef”, asof die vroue minderwaardig was. Die Tsonga-mense het nie opheffing nodig nie. Hulle is trotse mense, vertel sy.

Sy het hulle ook nie probeer evangeliseer nie. Dit is nie nodig nie. Oor die algemeen is die Sjangaans reeds Christene.

’n Geborduurde muurbehangsel. Die borduurder wat so iets doen, kry die lap met die ontwerp op sowel as ’n bak met garings van verskillende kleure wat saamgestel is om bymekaar te pas.

Aanvanklik was dit net vyf vroue wat saam met Irma begin borduur het. En hulle het verskeie dinge probeer voordat hulle iets gevind het wat werk. Aan­vank­lik was dit kralewerk, maar dit was nie ’n sukses nie.

Toe het Irma gedink dié vroue se stories moet gedokumenteer word. Sy het hulle gevra om die stories te teken. Daarna het hulle dit geborduur. Mense het ge-oe en ge-aa daaroor, maar hulle het dit nie gekoop nie.

Dit is toe dat Irma begin het om self die ontwerpe te doen. Sy het die Tsonga- en Vendakuns as inspirasie gebruik. Dít wat sy op hulle huise, hulle potte en hulle klere gesien het. Dié ontwerpe is dan deur die vroue geborduur.

Saam met die ontwerpe het sy vir die vroue goeie gehalte materiaal en garing gekry om mee te werk. En dan het sy gelet op die gehalte van hulle borduurwerk.

Sy het die vroue betaal vir hulle werk. Van die ander werkers, ook van buurplase, het dit gesien en wou ook aan die projek kom deelneem.

Irma vertel dat sy vir iemand wat wou borduur tot vyf of ses kanse sou gee om hulle werk op standaard te kry. Dié wat dit kon regkry, het gereelde werk gekry.

Burgert se opsomming is dat Irma dié tradisionele vaar­digheid wat die plaaswerkers gehad het, veredel het.

Vir die borduurders het dit goed gewerk. Dit was iets wat hulle kon saamneem waar hulle gaan. As iemand in ’n ry by ’n kliniek sit en wag om ’n dokter te sien, kon sy borduur. As sy middagete het, kon sy borduur. Dit is iets wat oral gedoen kon word. En dis iets wat elkeen op sy of haar eie tyd kan doen.

In die begin het vriende en familie van die produkte gekoop. Later het die boodskap versprei. Maar dit was ook in die tyd toe kunsvlyt in Suid-Afrika ’n opbloei getoon het. Daar het ’n netwerk van kunsvlyters ontstaan en daardeur het hulle uitgekom by South African Craft Council. Kaross, soos die projek later geheet het, het ’n agent gekry om hulle produkte te bemark.

Dit het gegroei soos die mosterdsaadjie waarvan Jesus vertel. Vandag is daar sowat 1 400 mense wat vir Kaross borduur. Baie van hulle borduur voltyds. Party is seisoenswerkers wat borduur wanneer daar in die produksiesiklus van die sitrus nie vir hulle werk is nie.

Die produkte is oral in toerismewinkels te kry: in die wildtuin, op lughawens, in waterfronte. Dit word oor die wêreld heen uitgevoer. Daar is ook nou ’n aanlynwinkel.

Hulle moes al ’n geleentheidstuk borduur vir ’n besoek van pres Barack Obama. ’n Werk van 15 m lank wat vir die Universiteit van Pretoria se eeufees geborduur is, hang nou in die Merensky-biblioteek op die kampus. Daar was ’n stuk vir Oprah Winfrey se skool. Hulle werk nou aan produkte vir die nuwe hotel wat in die Krugerwildtuin gebou word.

Maar uiteindelik gaan dit oor die bemagtiging van mense, veral vroue. Kaross gee vir vroue die geleentheid om hulle eie geld te verdien. Dit gee ’n vrou self­stan­digheid. Sy hoef nie meer so afhanklik van haar man te wees nie.

’n Vrou wat borduur, kry 45% van die prys waarteen Kaross haar werk verkoop. Die res betaal die materiale en oorhoofse koste, sê Irma.

Die werk gee die vroue – met reg! – ook selfrespek. Irma vertel hoe sy soms sien dat van die vroue met ’n tafeldoek oor die skouers in die pad afstap. Só trots op hulle werk, die produkte van hulle kultuur.

As dit een van die doelwitte van missionale kerkwees is om mense, veral mense wat swaarkry, te help om ’n ryker en voller lewe te lei, iets van die lewe in oorvloed waarvan Jesus in Johannes 10 praat, dan is Kaross ’n voorbeeld daarvan.

Olivia Phephenyane, sedert 2007 Kaross se bestuur­der van verkope, verklaar: “Kaross beteken baie vir my. Sonder Kaross het ons nie ’n toekoms nie.”

Sy vertel trots hoe dit die Sjangaan-kultuur vorentoe gevat het, hoe dit die gemeenskap gehelp het. “Kaross het hulle uit armoede opgelig,” sê sy.

Sonder Kaross sou borduurwerk as deel van die Sjangaan-kultuur verlore gegaan het. Nou is dit ’n inspirasie vir die mense, vertel Olivia.

Ephas Mathebula, wat ontwerpe doen en sakke maak in Kaross se fabriek, vertel hoedat Kaross ’n groot verskil in die gemeenskap maak deur mense werk te gee. “Ons voel baie goed oor ons werk,” is sy opsomming.

Maar Kaross en die sitrusboerdery doen baie meer as net om vir mense werk te gee. Ook op ander terrei­ne word mense bemagtig.

Hulle het die mense gehelp om bankrekeninge te open, vertel Irma.

Irma van Rooyen met ’n geborduurde uitbeelding deur een van die vroue wat vroeg in die geskiedenis van Kaross een van die borduurders was. Kaross is besig met ’n reeks van sulke werke waarmee hulle die geskiedenis van die vroue wil vaslê. Irma wil ook ’n boek daaroor laat maak.

Hulle het lesings oor vigs gereël. Hulle het al groot panele geborduur vir vigskonferensies. Dan het hulle baie oor die siekte gepraat.

Op die plaas is daar ’n hardloopklub gestig. Nie net was dit ’n geleentheid om mense te help om fiks te bly nie, dit het ook die deur geopen vir wyer blootstelling. Van die hardlopers het nou al deelgeneem aan byeenkomste op plekke waar hulle andersins nooit sou kom nie.

Burgert is betrokke by Partners for Possibility, ’n projek wat vennootskappe smee tussen sakeleiers en plaaslike skoolhoofde. Die gedagte is om die onderwys te help deur die hoof te help met bestuursvaardighede.

En in die proses is dit nie net die Sjangaans wat voordeel trek nie. Burgert sê oor sy vennootskap met die hoof: “Om te gee, maak jou ryk.”

Kaross het ook ’n groot invloed op die plaas se stabiliteit, omdat seisoenswerkers nou ook die res van die jaar ’n inkomste kan verdien. Burgert sê daar is om­trent nie ’n omset van werkers nie. Die werkers bly, want hulle is gelukkig.

Irma sê sy het so baie by die Sjangaans geleer oor hoe hulle vir mekaar omgee.

Burgert en Irma, lidmate van die NG gemeente Letsitele, sê hulle het nooit oor Kaross gedink as ’n godsdienstige projek nie, hoewel geloof deel is van die saamwees. Donderdae bid hulle byvoorbeeld saam. As iemand weggaan, bid en sing hulle saam. By sulke geleenthede sing die Sjangaans ’n lied wat sê: “Goeie dag. Die Here seën jou.”

Dit was eintlik iets wat spontaan begin het en spontaan ontwikkel het, omdat hulle lief is vir mense.

In Burgert se woorde: “Ons doen dit, want dit is deel van ons DNS. Dit is die Woord in praktyk.”

Sonder om deurentyd oor die Here te praat, is dit die boodskap wat hulle uitdra: “Ons is lief vir mekaar. Ons respekteer mekaar.”

Dit geld Kaross, maar dit geld ook die boerdery. Almal word dieselfde geag. Een is nie geringer as die ander nie.

Anders gestel: Daar is nie ’n “ons” en ’n “hulle” nie. Almal is deel van een groot “ons”.

En as ’n mens die woorde glo in Jakobus 1 – dat egte en ware godsdiens voor God die Vader onder meer is om die weeskinders en weduwees in hulle moeilike omstandighede by te staan, dan is dit ook waar van Kaross.

So vertel Rejoice Ngobeni wat in die winkel werk, dat Kaross vir haar ’n kombers is. Sy werk al 13 jaar daar en dit het haar lewe baie verander. Toe sy haar man verloor het, kon sy vir haar kinders sorg. Sy kan vir hulle kos gee en sy kan hulle skool toe stuur.

Op soveel vlakke is dit wat by Kaross gebeur, ook waaroor missionale kerkwees gaan: om die liefde van God na ander toe uit te leef.

Dr Lourens Bosman, algemene bestuurder in die kantoor van die Algemene Sinode, sê ’n missionale kerk se impak lê ten minste net soveel in die roeping wat in lidmate se hart leef, as in projekte wat ’n gemeente organiseer.

Die dominee en sy vriend in die EFF

In die eens diep verdeelde dorp Coligny in Noordwes is daar ’n proses van versoening en heling op dreef wat die vreemdste mense bymekaar uitbring – soos ’n NG dominee en ’n raadslid van die plaaslike owerheid wat die EFF verteenwoordig. NEELS JACKSON berig.


“Die pad van versoening lei na die vreemd­ste vennootskappe,” sê ds Tewie Pieterse, predikant van die NG ge­meen­te Coligny-Oos.

Een daarvan is dié tussen homself en die 36-jarige Bongane Cekiso van die Economic Freedom Fighters (EFF) wat in April vanjaar ’n tussenverkiesing op Co­ligny gewen het. Hy is nou een van Coligny se twee raadslede in die Ditsobotla-munisipalteit, wat ook dorpe soos Lichtenburg, Biesiesvlei en Sannieshof insluit.

Tewie is lid van die vredeskomitee op die dorp. Dit is ’n liggaam wat op versoek van die premier van Noordwes deur verteenwoordigers van uiteenlopende kerke op die dorp gevorm is, nadat Coligny in April 2017 deur verwoestende onrus getref is.

Dié onrus het gevolg op die dood van ’n swart seun, Mathlemola Moshoeu, wat sonneblomme op ’n boer se land gesteel het. In die swart gemeenskap is gesê twee wit boere het hom vermoor. In die wit gemeenskap word gesê die boere wou die seun polisie toe neem, toe spring hy van die bewegende bakkie af en breek sy nek. Uitspraak in die hofsaak waarin die boere teregstaan, word in September verwag.

Past Bella Lemotlo (regs) en haar suster Nini Lemotlo besig om ’n oorgroeide stuk grond in die dorp oop te skoffel.

Ná die onrus het die vredeskomitee ’n groot rol gespeel om dinge op die dorp te stabiliseer, en om Co­ligny weer op te bou. Tewie speel die afgelope meer as ’n jaar ’n sleutelrol hierin.

Toe Bongane die tussenverkiesing wen (die EFF het die setel by die ANC afgevat), bring die polisie vir Bongane na Tewie toe sodat hulle mekaar kon ontmoet. Tewie vertel dat Bongane toe gesê het hy wil saamwerk om die dorp te ontwikkel.

Nie lank daarna nie, kry Tewie ’n uitnodiging van Bongane na ’n byeenkoms in die gemeenskapsaal in Thlabologang, die swart woonbuurt van Coligny. Bon­gane sê hy het 86 klagtes van werkers oor hulle werkgewers op plase gekry. Hy wil verteenwoordigers van die provinsiale departement van arbeid kry om die klagtes te kom opteken, en hy wil hê die landbouleiers moet ook kom.

Tewie vertel dat dit vir hom na ’n resep vir konflik gelyk het. Daarom bel hy toe die leiers van Agri-Noordwes, vertel hulle van die situasie en vra hoe hulle die situasie kon hanteer.

Die uiteinde is dat Tewie vir Bongane en twee van sy EFF-vriende Lichtenburg toe gevat het om Agri-Noordwes se leiers te ontmoet. Daar kon hulle ’n kanaal skep om die klagtes te hanteer en die potensieel plofbare situasie te ontlont.

Later het Bongane by Tewie kom aan­klop om hulp vir ’n klein gemeenskappie van 50 mense wie se watertoevoer op ’n plaas afgesny is. Tewie het met ’n paar boere geskakel en die wiele is aan die rol gesit om vir dié mense water te besorg.

Intussen het die kerke se vredesforum begin om die hoofstraat van Thlabologang op te knap en van die geboue in dié straat te verf. Toe een van die kerklike groepe begin om hulle gebou te verf, daag daar sowat 30 mense van die EFF op en sê hulle wil help.

Die kerk se mense sê toe nee dankie, hulle wil nie ’n politieke groep by die verf van hulle gebou betrek nie.

Maar, sê Tewie, as die EFF ’n opbouende rol wil speel, wil hulle hulle nie wegwys nie. Daarom word daar nou beplan om hulle te betrek by ’n ander verfprojek in Thlabologang.

Ds Tewie Pieterse in die hoofstraat van Coligny waar werkers besig was om nuwe strepe te verf. Die middelmannetjie van die pad is reeds opgeknap met randstene wat geverf is en beddings wat beplant is. Op die agtergrond is die hotel wat ook oorgeverf is.

Tewie sê dis die leiers op die dorp se rol om vrede op die dorp te help verseker. Coligny was vroeër ’n brandpunt, maar sedert die vredeskomitee begin funk­sioneer het, was daar nie ’n enkele insident van onrus op die dorp nie.

Dat hy en Bongane ook kan saamwerk om dit te help verseker, is vir hom ’n pluspunt. Hulle kan reguit praat met mekaar, sê hy. En sy ervaring is dat Bongane se rol uiters positief is.

Om dit te illustreer vertel Tewie van die slag toe ’n boer wou kom help om ’n onooglike klomp vullis wat by die ingang na Thlabologang gelê het, weg te ry. Bongane, as nuwe raadslid, het kom keer. Nee, het hy gesê, dis die munisipaliteit se werk. Toe hulle vir hom sê maar die munisipaliteit doen dan niks, sê Bongane: “Gee my twee dae”. En binne twee dae het die munisipaliteit kom skoonmaak.

Bongane, wat in Coligny gebore is en grootgeword het, stem saam met Tewie dat dié soort verhouding wat tussen hom as EFF-raadslid en Tewie as NG do­minee ontstaan het, “onverwags” is.

Hy skryf dit daaraan toe dat mense die EFF verkeerd verstaan. Vir die EFF gaan dit nie daaroor om te baklei nie. Dit gaan daaroor om hulle gemeenskappe te ont­wikkel.

Die EFF, sê Bongane, is pro-ontwikkeling. Hulle is nie anti-wit nie. Hulle probleem is dat hulle nie oor die bronne beskik om die ontwikkeling te laat gebeur nie. Daarom vra die EFF: Deel die bronne met ons. Wat grond betref, sê hy ter illustrasie, is dit nie die EFF se doel om weg te vat by wit mense nie. Hulle wil die grond deel.

Ds Tewie Pieterse en past Bella Lemotlo in ’n koffie­winkel in Coligny.

En, sê hy, as daar iemand is wat wil saamwerk om die ontwikkeling te laat gebeur, waarom nie?

Bongane stem saam dat verkeerde persepsies van mekaar ’n groot probleem is. Maar kort daarna wonder ’n mens of hy reg is as hy opmerk dat “Moruti”, soos hy na Tewie verwys, die enigste wit persoon in Coligny is wat betrokke is. As ’n mens dan met hom praat oor die rol wat wit boere en sakelui reeds gespeel het om pro­bleme op Coligny reg te stel, noem hy self dat ’n sakeman op die dorp gehelp het om water te voorsien aan Skotland, ’n plakkerbuurt sonder infra­struktuur.

Bongane sê van sy kant af is daar ’n oop hand om saam te werk met die wit mense van Coligny. Hy vra dat hulle moet kom om saam te werk om die ge­meenskap te ontwikkel.

“Ons het mense met bronne nodig om te kom help,” sê hy.

Die groot vraag is natuurlik wat gaan gebeur as daar ’n uitspraak kom in die hofsaak oor die dood van Mathlamola Moshoeu.

As die boere onskuldig bevind word, sal hulle voel die regstelsel het hulle gefaal, sê Bongane.

Hy sal hom egter daarvoor beywer dat daar nie weer geweld in die dorp losbars soos verlede jaar nie. Die EFF moet nooit gesien word as die aanstigters van die geweld nie, sê hy.

’n Bietjie later kom Tewie by waar ons gesels. En spontaan gaan die gesprek oor na wat nog gedoen moet word op Coligny. Hulle wil graag bome plant in Thlabologang, sê Bongane. Kan Tewie hulle help om bome te kry? Ja, sê Tewie, hy kry binnekort ’n klomp bome iewers. Hy sal hulle help met die bome.

Die verhouding met Bongane is nie die enigste onwaarskynlike vennootskap waarin Tewie hom deesdae bevind nie. As ’n mens hom twee jaar gelede sou sê dat hy en een van die leiers van die ANC se vroueliga op die dorp so nou sou kon saamwerk, sou hy waarskynlik gelag het.

Ons kry vir Bella Lomotlo en haar suster Nini waar hulle met grawe besig is om ’n oorgroeide stuk grond langs die hoofstraat skoon te skoffel. Niemand betaal hulle om dit te doen nie. Sy werk as vrywilliger om Coligny heel te maak.

Hierdie lokomotief by ’n onderneming in die hoofstraat van Coligny, is ’n landmerk in die dorp. Dit is onlangs nuut oorgeverf en is tekenend van die vernuwing en opknapping wat oral in die dorp aan die gang is.

Bella dra twee hoede. Aan die een kant is sy ’n leiersfiguur in die ANC se vroueliga. Vroeër was sy die voorsitter op Coligny, maar toe sy verkies is op die provinsiale leierskap, het sy die plaaslike leierskap oorgegee aan iemand anders.

Aan die ander kant is Bella ’n pastoor van die Soul Winners Faith Ministry in Thlabologang. Dis in dié hoedanigheid dat Tewie vir Bella leer ken het. Hulle was van die begin af saam op die vredesforum.

Bella sê as sy met kerkgoed besig is, laat sy die po­litiek eenkant. Sy praat oor politiek wat verdeeldheid ­
in die hand werk. Sy dink dis verkeerd. Christene behoort die leiding te neem in die politiek. Die probleme kom as politieke leiers nie deur God gelei word nie, sê sy.

Jy kan nie rassisties wees as jy deur God gelei word nie, sê sy, en voeg by: “Ek vertrou op God.”

Oor Tewie het sy net goeie woorde, (soos hy oor haar). Hy is nederig, sê sy. Hy soek nie status nie. Dis maklik om met hom saam te werk.

Wat die kerke se vredesforum betref, sê sy dat hulle die vrug daarvan sien. Vroeër sou mense, as daar ’n probleem op die dorp was, die pad versper het en dinge gebrand het. Nou gebeur dit nie meer nie.

Sy vertel dat daar kort tevore ’n probleem met bendes en misdaad was. Mense het nie betoog nie. Hulle het na die polisie toe gegaan om die saak te hanteer.

Sy is ook baie positief oor die boere van die omge­wing. Deur Tewie het hulle die boere leer ken. Daar is nou baie goeie samewerking met die boere, sê sy. Die boere is baie goed. En sy dink die mense van Thlabo­logang begin dit al meer raaksien.

Onwaarskynlike verhoudinge soos dié tussen Tewie en Bongani, en tussen Tewie en Bella, is van die kata­lisators wat besig is om Coligny se heelwording te dryf.

Die Bangladesji-sakemanne wat ’n klompie winkels in die hoofstraat het, het ook nou aan boord gekom, sê Tewie. Hulle winkels gaan nou geverf word. Hulle gaan help om die rommel in die straat op te tel.

En dit steek aan. Dit kry momentum. Al meer men­se, selfs van buurdorpe, spring in en kom help. As ’n mens saam met hom in die hoofstraat van Coligny staan, wys Tewie wat alles al gebeur het.

Coligny is besig om al mooier, al skoner, al heler te word. Want versoening dra vrug.

Hofsaak: uitspraak kom ‘voor einde vanjaar’

Die NG Kerk sal hopelik ‘voor einde vanjaar’ weet watter van sy besluite oor verhoudinge tussen mense van dieselfde geslag geld – dié van die Algemene Sinode van 2015, of dié van die buitengewone Algemene Sinode van 2016.

Die besluite van 2015 gee erkenning aan gay verbintenisse. Daarvolgens kan dit in die NG Kerk deur NG dominees voltrek word, en kan gay dominees in burgerlike verbintenisse in die NG Kerk dien. Die besluite van 2016 het dit omgekeer en slegs erkenning gegee aan heteroseksuele huwelike. Gays kan predikante wees mits hulle selibaat bly.

Drie regters het op 21 Augustus geluister na die argumente van ’n groep lidmate wat aanvoer dat 2016 se besluite onregmatig is, en van die kerkleiding wat 2016 se besluite verdedig het. Die uitspraak is voorbehou. Regter Joseph Raulinga het gesê dit behoort voor die einde van die jaar te kom.

Die argumente is op twee fronte gevoer. Aan die een kant het adv Jeremy Gauntlet, namens die groep lidmate, aangevoer dat die besluite van 2016 op prosedurele gronde ongeldig verklaar word.

Die lidmate het aanvanklik aangevoer dat die appèlkommisie wat die besluite van 2015 nietig verklaar het, ongeldig was. Nadat die Algemene Taakspan Regte meer as ’n jaar lank volgehou het dat die appèlproses geldig is, het die kerkleiding toegegee dat dit nie die geval was nie. Hulle het egter aangevoer dat die sinode van 2016 by magte was om ’n nuwe besluit te neem.

Gauntlet het aangevoer dat vorige besluite eers herroep moet word voordat ’n nuwe besluit geneem kan word.

Hierop het adv Schalk Burger namens die kerkleiding aangevoer dat dit nie nodig is nie. Hy het gesê 2004 se Algemene Sinode het besluite geneem wat die vorige besluit vervang het, daarna het 2007 se sinode besluite geneem wat dié van 2004 vervang het, en so het volgende sinodes telkens besluite geneem wat ou besluite vervang het. Dit is ook wat in 2016 gebeur het.

Regter Sulet Potteril wou in ’n stadium van Burger weet wat van 2015 se besluit geword het. Burger het gesê dit is vervang deur dié van 2016.

Gauntlet het in sy repliek daarop gewys dat 2004 se besluit uitdruklik sê dat dit vorige besluite vervang. In 2007 is ’n besuit geneem wat 2004 se besluit uitdruklik bevestig het en daarop voortgebou het. Die besuit van 2015 sê ook uitdruklik dat ’n vorige besluit daarmee verval.

In 2016 het dit egter nie gebeur nie. Gauntlet het daarop gewys dat die appèlkommisie in, wat hy as ’n “geheime proses” bestempel het, besluit het 2015 se besluit is nietig. Hy het uit die notule aangehaal dat ds Nelis Janse van Rensburg, die moderator, gereël het dat 2015 se besluit van die tafel af is en dat dit nie bespreek mag word nie.

Verder het prof Johan van der Merwe, destydse aktuarius, aan die sinode gesê 2013 se besluit is nou op die tafel.

Die besluit wat in 2016 geneem is, verwys geensins daarna dat dit 2015 se besluit vervang nie. Dít, het Gauntlet aangevoer, is nie houdbaar nie.

Die ander stel argumente het gegaan oor diskriminasie.

Gauntlet het onder meer aangevoer dat die reg op godsdiensvryheid nie gebruik kan word om beperkinge te plaas op grondwetlike regte soos dat daar nie op grond van kleur, geslag, seksuele oriëntasie of gestremdheid gediskriminer mag word nie.

Burger het aangevoer dat dit nie onbillikke diskriminasie is nie. Dis ’n geval waar twee mededingende regte teen mekaar opgeweeg moet word. Hy het aangevoer dat godsdienstige groepe die ruimte het om volgens hulle oortuigings op te tree.

Potteril wou van Gauntlet weet wat die effek sou wees as hulle 2016 se besluite nietig verklaar. Gauntlet het gesê dan geld 2015 se besluite weer. Hy het aangevoer dat die prosedurele foute van 2016 genoeg is om die saak in die lidmate se guns te beklink.

Gauntlet en Burger het egter albei gevra dat die regters ook oor die argumente oor diskriminasie uitspraak moet lewer.

Operation Healing Hands help mense om ander te help

Dr Helené Basson is ’n Pretoriase ortopeed met ’n hart wat omgee vir mense. Saam met van haar kollegas het sy ’n projek begin waardeur hulle mediese sorg verskaf aan mense wat dit nie kan bekostig nie. NEELS JACKSON vertel.


Dit was vroeg in 2016 dat dr Helené Basson ’n pasiënt gesien het wat haar aan die dink gesit het.

Die pasiënt was ’n vriend van haar se suster wat haar arm sleg gebreek het. Sy het nie ’n mediese fonds gehad nie, en het daarom in ’n staatshospitaal beland. Dáár was die waglys egter so lank, dat sy ’n maand ge­wag het voordat sy geopereer is. En toe was die operasie nie ’n sukses nie.

Hier, voor haar, sit ’n jong ma. Sy moet twee kin­dertjies hanteer en sy kan nie haar dominante arm gebruik nie.

En dít omdat die regering se gesondheidsorgstelsel so oorlaai is dat pasiënte verwaarloos raak ten spyte van die beste pogings van die personeel wat daar werk.

Helené vertel dat sy haar ma gebel het en vir haar gesê het dat iets gedoen moet word om sulke pasiënte te help.

Twee maande later woon sy ’n mediese kongres by. Ná die dag se lesings sit sy en koffie drink saam met ’n groepie ander dokters. Terwyl hulle so gesels, vra Helené haar kollegas wat hulle dink van die gedagte dat hulle daardie jaar op Mandeladag ’n paar sulke pasiënte gratis help.

Haar gedagte is goed ontvang en die projek op Mandeladag het goed afgeloop. Juis daarom, en omdat die nood so groot is, het hulle besluit om ’n organisasie sonder winsoogmerk op die been te bring om van dié soort hulp vir behoeftige pasiënte ’n voortgaande projek te maak.

So is Operation Healing Hands gebore.

Die basiese gedagte is dat hulle dokters vra om een maal per jaar ’n behoeftige pasiënt gratis te behandel.

Maar dis nie so eenvoudig nie, want as ’n ortopeed sou inwillig om ’n operasie gratis te doen, dan is daar ook ’n narkotiseur nodig om die pasiënt onder narkose te plaas. Daar is waarskynlik ’n radioloog nodig wat plate neem. Daar is heel moontlik ’n patoloog nodig om bloed- of ander monsters te ontleed. Daar is ’n hospitaal nodig waar die operasie gedoen kan word en waar die pasiënt kan aansterk. Daar is mense soos fisio­terapeute nodig wat kan help met die rehabilitasie. Daar is moontlik ’n kunsbeen of ander prostese nodig. Boonop moet die verbruikbare items soos verbande, spuite en dies meer ook betaal word.

Daarby is dit nodig om pasiënte volgens spesifieke kriteria te keur om seker te maak dat dit regtig behoef­tige mense is wat gehelp word, en dat hulle regtig gehelp sal word deur dit wat die dokters vir hulle kan doen.

Dit alles word nou deur Operation Healing Hands gereël.

Daar is ’n direksie wat toesig hou dat alles volgens die reëls verloop en daar is ’n etiese komitee wat die mediese keuring doen. Maar daar is net een voltydse werknemer wat moet sorg dat hierdie masjien se wiele aan die rol bly. Dit is Ané du Preez, Helené se regterhand.

Nou, byna twee jaar nadat Operation Healing Hands begin werk het, het hulle al byna 60 operasies gedoen, maar hulle het ook nou ’n waglys van nog 60. Hulle beoog om vanjaar nog 47 pasiënte te help, sê Helené.

Daar is reeds sowat 40 dokters wat opereer aan boord, saam met hulle spanne wat saam met hulle werk. Op dié manier kry hulle dit reg dat die private mediese sektor die gemeenskap dien.

Die grootste beperkende faktor op hoeveel hulle nou kan doen, lê by die hospitale. Daar is verskillende hospitale wat reeds ingeskakel het by die projek, maar ’n hospitaal kan ook net bekostig om soveel gevalle per jaar gratis te doen, sê Helené.

Waarvoor hulle wel geld insamel, is die koste van die verbruikbare items in die hospitale. Daarvoor klop hulle op verskillende plekke om hulp aan.

Waarom het sy met hierdie projek begin?

Helené, ’n lidmaat van die NG gemeente Skuilkrans, sê daar is soveel redes, en as sy daaroor praat, hoor ’n mens dat dit ’n uitlewing is van haar Christe­like oortuigings.

“Die Here het vir my talente gegee, en ek dink dit is ’n ongelooflike sonde om net op jou talente te sit,” verklaar sy.

Vir haar is dit belangrik dat haar pasiënte moet voel hulle het waarde. Siekte, sê sy, vat mense se waardigheid weg. As sy iemand kan help om ’n mediese pro­bleem op te los, sodat die persoon weer gesond word, help sy om daardie persoon se waardigheid terug te gee.

As sy so praat, hoor ’n mens eggo’s van Jesus se aardse bediening. Hy het immers deur sy woorde en sy optrede gewys dat alle mense, selfs die geringstes, vir Hom belangrik is.

Maar al het Jesus ook mense gesond gemaak, is Helené versigtig daarvoor om parallelle tussen haar en Jesus te trek.

Dr Helené Basson en Tiffany.

“As ek bid voor ’n operasie, bid ek net dat ek dit nie moet opfoeter nie,” sê sy. “Dit is alles net genade. Elke operasie is net genade.” Sy dink ’n oomblik na en sê dan: “Dis ongelooflik dat iemand jou so vertrou dat jy in hom kan insny.”

Daarom werk sy met die grootste respek met haar pasiënte. Sy onthou dat ’n professor tydens haar studentejare vir hulle gesê het dat as ’n dokter in konsultasie is met ’n pasiënt, is die pasiënt die belangrikste persoon in die vertrek.

Maar vir Helené gaan dit ook verder. Sy wil vir die pasiënte wat hulle help, sê daar is ’n doel waarom jy gesond geword het. Hulle boodskap aan hulle pasiënte is: Gebruik jou gesondheid nou om iemand anders te help.

“Dis mos nou lekker,” sê sy. “Jy het iets gekry. Nou kan jy weer iets gee.”

Van die pasiënte wat hulle help, verwag hulle niks terug nie, sê Helené, behalwe dat hy iets met sy lewe moet maak noudat hy ’n tweede kans gekry het. Hulle moenie terugbetaal nie. Hulle moet vorentoe betaal. Hulle het seën ontvang, nou moet hulle weer ander mense tot seën wees.

Maar nou weet hulle ook dit is nie so maklik om sommer net weer iemand anders te help nie. Daarom wil hulle mense help om by projekte betrokke te raak waardeur hulle ander mense kan help.

En om daardie rede het hulle aangeklop by die NG gemeente Stellastraat in Pretoria, waar Ané ’n lidmaat is. Hulle het gevra of die kerk nie kan help om pasiënte te koppel aan ’n projek waar hulle weer vir iemand iets kan beteken nie.

Ds Fouché de Wet het gereël dat Operation Healing Hands se werk by twee eredienste bekend gestel is en dit was die afskop van ’n vennootskap tussen die gemeente en Operation Healing Hands.

Stellastraat werk op verskillende maniere saam met Pen, die middestadsbediening in Pretoria. Fouché sê een moontlikheid is om geleenthede te skep waarop van Operation Healing Hands se pasiënte by dié projekte betrokke kan raak. ’n Ander moontlikheid is dat hulle by van die gemeente se eie projekte kan inskakel.

En so word daar hande gevat om te help dat dié wat genade ontvang het, die genade van die Here nog verder kan laat vloei.

­- Kontak Operation Healing Hands by info@operationhealinghands.net of besoek hulle webwerf by www.ohhsa.net

Tiffany loop nou normal

Tiffany was agt jaar oud en haar lewe was deurmekaar. Saam met ’n klomp maatskaplike kwessies, was daar haar voete. Mediese verwaarlosing oor jare het daartoe gelei dat haar hakskeensenings erg verkort het. Haar voete was so misvorm dat sy nie gewone skoene kon dra nie. Sy kon net op die punte van haar tone loop. Boonop het sy operasies aan albei haar heupe nodig gehad. Danksy Operation Healing Hands kon haar voete geopereer word en haar hakskeen­senings verleng word. Na maande se rehabilitasie kan sy nou weer normaal loop en skoene dra. Sedert­dien is Tiffany deur haar oupa en ouma aangeneem. Sy is nou op ’n mediese fonds en wag nou op die heupoperasies. Nadat haar storie oor ’n radiostasie vertel is, het daar ook ’n borgskap gekom vir haar hele skoolloopbaan.

Bernice met haar pragtige nuwe glimlag.

Bernice kan nou glimlag

Bernice is ’n huishulp. Toe sy by Operation Healing Hands uitgekom het, was haar tan­de in ’n haglike toestand. Daar was baie gaatjies en haar mond was baie seer. Sy het gesukkel om te eet. Operation Healing Hands het ’n tandarts en tand­tegnikus gekry wat haar kon help. Sy het ’n nu­we stel tande gekry. Vir almal wat by Bernice betrok­ke was, was dit ’n emosionele oomblik toe sy vir die eerste keer met daardie mooi stel tande kon glim­lag.

Alicia se wang is skoon

Alicia was ’n pragtige driejarige dogtertjie toe sy by Operation Healing Hands aangekom het, maar op haar wang was ’n groot, onooglike bruin vlek. Dis een ding dat kinders haar moontlik daaroor sou spot of terg wanneer sy skool toe gaan. Dis ’n ander ding dat sulke vlekke gedurende puber­teit kankeragtig kan word. Een van Operation Healing Hands se vier plastiese chirurge kon haar dit alles bin­ne ’n halfuur spaar deur die vlek te verwyder.

Leonard van Rhyn saam met sy gesin.

‘Hulle het my lewe gered’

Leonard van Rhyn het velkanker op sy regteroor gehad, maar teen die tyd dat dit gediagnoseer is, het dit al in sy oorkanaal en sy oordrom in versprei. Sonder ’n operasie sou hy dit hoogs waarskynlik nie kon oorleef nie. ’n Span van drie spesia­liste van Operation Healing Hands het twaalf ure lank geopereer om die kanker te verwyder. “Dit wat hulle gedoen het, is iets wat jy nie kan beskryf nie,” sê Leonard ses maande later. “Al die koste en goed …” Hy het sedertdien bestraling gehad en nou sien hy die dokter net van tyd tot tyd om seker te maak alles is reg. “Ja, hulle het my lewe gered,” sê hy. “Ons kan hulle nie genoeg bedank nie.” Hy leef nou normaal. Hy kan nou sy twee tienerkinders sien grootword. “Ek het nou niks om oor bekommerd te wees nie,” sê Leonard.

Adv Ungerer sê hy bly ’n dominee

Dr Dewyk Ungerer, aktuarius van die Algemene Sinode en moderator van die Noordelike Sinode, het onlangs ’n advokaat geword. Maar hy bly ’n dominee.

Die 55-jarige Ungerer, wat reeds in 2006 sy LLB-graad verwerf het, is op 2 Augustus in Pretoria tot die Hooggeregshof toegelaat.

Ungerer, wat altyd reg met ’n grappie is, sê hy het in die regte begin belang stel, “omdat iemand reg moet wees”.

Op ’n ernstiger noot sê hy dat hy van studentedae af in die kerkgeskiedenis en kerkreg belang gestel het. Hy het sy doktorsgraad dan ook in dié veld gedoen, oor ’n tema in die kerkgeskiedenis met ’n kerkregkomponent daarby.

Hy het ook van vroeg in sy bediening af betrokke geraak by die werk van die Noordelike Sinode se regs­kommissie. Hy het later skriba en toe voorsitter van die regskommissie geword. Hy het ook aktuarius (kerk­regkundige) van die Noordelike Sinode en later van die Algemene Sinode geword.

In dié tyd het hy besef dat as hy die kerk regtig wil dien op die terrein van die kerkreg, moet hy ’n bietjie meer weet as net wat die kerkreg sê. Hy het ook kennis van die burgerlike reg nodig.

Dit het daartoe gelei dat hy in 2000 begin werk het aan ’n LLB-graad.

Sy spesialiteitsveld is die arbeidsreg en kontrakreg. Hierdie kundigheid gebruik hy omtrent elke dag in sy werk as aktuarius. Hy gee byvoorbeeld vir dominees en gemeentes raad oor die werksverhouding tussen die twee. Hy doen ook baie fasilitering in gemeentes.

In sy studie het hy onder meer gefokus op die saak van ’n bevoegdheidsraad vir predikante. Hy meen dit het bygedra daartoe om vorm te gee aan die NG Kerk se Algemene Bevoegdheidsraad vir predikante, hoe­wel hy dadelik byvoeg dat die gedagte aan so ’n raad nie by hom ontstaan het nie.

Dat hy nou aansoek tot toelating as advokaat gedoen het, het ’n bietjie van ’n ge­skiedenis.

In 2013 en 2014 was daar in die Noordelike Sinode ’n hofsaak tussen ’n gemeente en ’n dominee waartydens hy baie kontak gehad het met die prokureurs in die saak. Toe het mense al vir hom gevra waarom hy nie aansoek doen om as advokaat toegelaat te word nie. Hy het immers die kwalifikasies daarvoor gehad.

Nou, met die hofsaak tussen ’n groepie lidmate en die kerk oor die geldigheid van die besluite van 2016 se Algemene Sinode, het hy weer pens en pootjies in die regskwessies beland.

Dit het hom uiteindelik daartoe gebring om tog maar ook advokaat te word.

Maar nou dat hy die titel het, gaan niks verander nie, sê hy. Hy sal dalk net met ’n bietjie meer gesag kan praat. Hy gaan in elk geval nie ’n private praktyk as advokaat begin nie.

Sy hele bedoeling, sê Ungerer, is om die kerk te help waar hy kan.

Elke dag is ’n bevestiging, sê Nico de Klerk

Drie weke nadat hy begin het met sy pelgrims­tog van die Uniegebou in Pretoria tot by die Parlement in Kaapstad (Kerkbode, 3 Augustus 2018), is ds Nico de Klerk meer opgewonde as ooit daaroor.

Die groot doel is om arm jongmense se denke te skuif van ’n armoedementaliteit na ’n entre­pre­neur­skaps­benadering. En, sê hy, elke dag is vir hom ’n be­vestiging dat dit die regte ding is.

Sy lang staptog het hom al tot in die middel van die Vrystaat gevoer en hy beplan om nog ’n rukkie in dié provinsie deur te bring.

Hy vertel dat hy met sy aanbevelingsbrief van me Lindiwe Sisulu, minister van kleinsake-ontwikkeling, byvoorbeeld na skole toe gaan en dan vir die hoof verduidelik waaroor hy met die kinders wil praat. Hy word oral baie goed ontvang.

Op Petrus Steyn het die hoof hom met ’n klas laat praat, maar nadat hy daar weg is, het hulle hom gebel en gevra om terug te kom. Toe kry hy drie grade se kin­ders om mee te praat.

Tydens so ’n praatjie verduidelik hy aan die kinders die konsep van denke wat moet verander. Hy sê vir hulle dat hulle beheer moet neem oor hulle eie lewe.

Dan vra hy hulle ’n vraag soos: “Waar sien jy jouself oor drie jaar?” Dít, sê Nico, is ongelukkig nie die soort vraag waaraan hulle gewoond is nie. Maar as hulle dáár­oor begin dink, dan is die volgende vraag hoe hulle daar gaan uitkom.

En dan sit jy met die begin van ’n besigheidsplan. Dit begin met ’n idee en dan moet hulle ’n plan maak om dit te verwesenlik. Hy deel dan ’n eenbladsyplan uit om hulle met dié soort denke te help.

Hy doen ook met hulle aanlynspeletjies waardeur hulle iets van hulle eie entrepreneurseienskappe kan ontdek. Vir baie is dit die eerste keer dat hulle sulke terugvoer oor hulleself kry.

Die tegnologie maak baie dinge moontlik, sê Nico. Een van die drome waaraan hy saam met die netwerk van mense om hom werk, is die ontwikkeling van ’n aanlynskool vir entrepreneurswese. Tydens die lang reis Kaap toe, doen hulle reeds vrywillige registrasie en bemarking daarvoor.

Met die stap self gaan dit ook nog goed, sê Nico. Sy voete het nie blase nie en verder is hy nog beseringsvry.

Die langste skof sover was die 37 km tussen Sasolburg en Heilbron wat hy op een dag gestap het. Die wind het gewaai en dit was moeilik met ’n skouer net aan die een kant van die pad. As ’n vragmotor verby kom, dan ruk daardie wind jou, sê Nico.

Die beste deel van die stap is die tyd om na te dink en gedagtes te prosesseer. Terwyl hy stap, dink hy na oor wat hy beleef het. Dan vertel hy dit vir ’n bandop­nemer en dié opnames word dan deur sy ondersteu­ningspan getranskribeer.

Dit is deel van ’n navorsingsprojek. Anders as normaalweg, word dié navorsing nie van bo af gedoen nie, maar van onder af. Hy meen dit is deel van die denkskuif wat gemaak moet word om entrepreneurskap te laat wortel skiet.

Francois se beelde kom uit ’n mistieke spiritualiteit

Francois Wessels is ’n lidmaat van die NG gemeente Waterkloof. Hy is ook ’n pastorale berader en ’n beeldhouer. NEELS JACKSON het met hom gesels oor geloof en kuns, en hoe die twee bymekaar kom.


Twee figure, in brons gegiet, is teenoor mekaar geposisioneer. Die een wat sit, haal ’n masker af. En dít, sê die beeldhouer, Francois Wessels, maak die konneksie tussen die twee moontlik.

Die beeld, Opening up to union, is een van die werke wat Wessels onlangs ten toon gestel het. Beeldhouwerk is iets waarmee hy eers die afgelope paar jaar besig is, maar eintlik kom dit al ’n lang pad.

Op skool al het al wat aanlegtoets was gewys dat beeldende of uitvoerende kuns Francois se forté sou wees. Maar dit was nie die soort rigting waarin enigiemand gedink het ’n loopbaan sou lê nie. Sy ouers het selfs gedink dat die sielkunde nie die rigting is vir ’n man nie.

Daarom dat hy hom in die wiskundige statistiek begeef het. Sy lewensbeskouing, destyds, bestempel hy nou as een van baie sterk kognitief-positiwistiese den­ke. Van weet.

Maar dit was een van die vele dinge wat mettertyd verander het. Twintig jaar gelede het hy begin met ’n meestersgraad in pastorale berading. Narratiewe terapie. ’n Benadering wat met die stories van mense werk.

Aanvanklik het hy voortgegaan met die konsultasiewerk waarin hy sy statistiek gebruik het, en die berading daarna gedoen. Maar mettertyd het die bera­ding al meer geword.

Teen 2009 het hy aan die stuur gestaan van Coram Deo, ’n sentrum wat by die NG gemeente Pretoria-Oosterlig ontstaan het en waar berading gedoen word en beraders opgelei word.

In dié proses het sy lewensbeskouing verander van weet, na nie-weet, sê hy. Pleks van al die antwoorde te hê, het hy al meer verstaan dat betekenis in verhou­dings gevorm word.

In sy spiritualiteit het hy al meer geskuif in die rig­ting van die mistieke en stilte.

En toe hy in 2015 begin met beeldhouwerk, het sy denke, sy oortuigings en sy geloof daarin neerslag ge­vind. Aanvanklik was dit net ’n stokperdjie, maar gou het dit baie van sy tyd in beslag geneem.

Die beelde wat hy nou maak – in brons, in hars of met draad – kom voort uit die mistieke spiritualiteit wat deur die jare by hom gegroei het, sê Wessels.

Een aspek van sy beeldhouwerk waarop hy self wys, is negatiewe ruimte. ’n Mens sou dit as leegheid kon sien, maar daarin lê die potensiaal en verwondering opgesluit. Daarom is van die beelde onvolledig.

Hy verwys ook na sy draadbeelde wat min detail het. Daar is die figuur van ’n saksofoonspeler met sy of haar instrument, maar sonder ’n gesig. Een lang draad vorm die profiellyn van ’n perd, nog ’n paar vorm die romp. Daar is ’n handvol drade vir die stert en ’n klompie vir maanhare – maar daaruit groei die galoppende swier van ’n lewenskragtige dier oor ’n oop veld.

Konseptuele kuns, noem Francois sy uitbeelding van figure – mens en dier. Die konsep gaan die vorm altyd vooraf.

Een so ’n konsep waarmee hy werk, is die Griekse woord kenosis, die selfuitgieting of selfprysgawe waar­van ’n mens lees in Filippense 2. Dié gedeelte oor die gesindheid van Christus Jesus wat nie aan sy Goddelikheid vasgeklem het nie, maar die gestalte van ’n slaaf aangeneem het, Hy wat Homself verder ver­neder het tot die dood aan die kruis.

Daarom dat baie van die beelde gebou is om die gedagtes van kwesbaarheid of weerloosheid. Soos die figuur in Opening up to union wat die masker afhaal om homself oop te stel vir die ander.

Oor die beeld The Anthem, na aanleiding van die lied van Leonard Cohen, vertel Wessels dat hy in die kerk gesit het en gedink het dat gelowiges so geneig is om hulleself as ligdraers te sien. Maar soms is dit sulke digte ligdraers – eers as daar krake kom, kan die lig na buite skyn. En daarmee keer hy Cohen se beeld om. Dit is nie meer “That’s how the light gets in” nie, maar “Thats how the light gets out.”

Daar is ’n reeks van drie beelde waarin hy met die vorm van die kruis werk. Telkens is dit twee figure só bymekaar geposisioneer dat daar iets van die kruis te sien is.

Telkens is daar in die verhouding tussen die twee figure iets te sien van die weerloosheid teenoor mekaar, die vertroue wat saamgaan met kwesbaarheid. Van as ’t ware die self prys te gee.

Maar in verhoudinge kom daar geborgenheid.

Betekenis kom deur verhoudinge, sê Francois. Of dit nou die verhouding tussen mense is, of die verhouding tussen mens en God, of tussen mens en skepping.

“Ons is die beelddraers van God. Ons is gekonnekteer aan God deur beelddraers te wees.”

Dit is die soort boodskappe wat uit Francois Wessels se beelde spreek. Dit is waaroor hy passievol is.