Neels Jackson

Neels Jackson was voorheen godsdiensjoernalis van Beeld. Sedert 2014 is hy redakteur van Kerkbode.

‘Kerk moet opnuut vra wat die evangelie is’

Hoeveel mense bereik julle per week? Hoeveel het aange­sluit by die gemeente? Vir ’n groot deel van die NG Kerk neig die antwoorde op hierdie vrae na nul,” het dr Frederick Marais by Sinode Hoëveld se missio­nale werksessie in Kemptonpark gesê.

Die agtergrond waarteen dit gebeur is die sekularisasie van die samelewing. Marais het gesê met sekularisasie word godsdiens as waarheidsisteem op die agtergrond geskuif ten gunste van dit wat wetenskaplik bewys kan word.

Geloof word ’n opsie naas ander opsies wat tot gelowiges se private lewe gerelegeer word. In die openbare lewe geld die reëls van die markekonomie en die politieke kragte van die dag. Geloof gaan net oor mense se persoonlike welsyn en geluk.

Dr Frederick Marais

Dan gebeur dit dat iemand geloofsekerheid het oor sy ewige toekoms, maar angstig is oor sy finansiële toekoms; dat iemand bid vir reën, maar onverskillig oor die ekologie leef; dat iemand God se seën in sy lewe aanvaar, maar ongevoelig is oor ongelykhede in die samelewing.

In praktyk gebeur dit dan dat mense buite die kerk wonder of Christene regtig glo wat hulle verkondig. Hulle sien dat gelowiges nie dit uitleef wat hulle sê hulle glo nie en vind dit dan self moeilik om dit te glo.

In so ’n tyd van selfsekularisasie moet die kerk haarself opnuut afvra wat die inhoud van die evangelie is. Die kerk moet haarself ook afvra of sy oop is om so te verander dat sy ’n kerk word sonder mag, ’n kerk wat dien – kortom, ’n kerk soos Jesus.

Die kerk moet leer om te evangeliseer deur ’n geïntegreerde leefstyl en in verhoudings. Eredienste moet gasvrye ruimtes wees waar vreemdelinge maklik opgeneem kan word.

Marais het gevra of gemeentes bereid is om diegene na wie hulle uitreik, binne hulle geloofsgemeenskap te aanvaar. In dié verband het hy verwys na die sendingwetenskaplike David Bosch se opmerking dat die evangelie en gasvryheid twee kante van dieselfde munt is. Jy kan nie na mense uitreik as jy nie bereid is om hulle as lidmate te aanvaar nie.

Hy het gemeentes aangemoedig om te begin met ’n gesprek oor wat die evangelie is en wie Jesus Christus is. Die gesprek moet kyk na die koningskap van Christus oor die kosmos, oor sy kruis en sy opstanding. Wat is die aard van verlossing: juridies of bevrydend?

Marais het klem gelê daarop dat redding en navolging van Christus ’n eenheid moet wees. Regverdigmaking deur Christus en regverdigheid in die samelewing is dieselfde ding.

‘Die Bybel sal die kerk help’

Die Bybel sal die kerk help om missionaal te word, het ds Dirkie van der Spuy, ondervoorsitter van die Algemene Sinodale Kom­missie, op ’n missionale werksessie van Sinode Hoëveld gesê. Van der Spuy het gesê die kerk is nou op ’n pionierspad. Soos Jesus moet ge­lo­wiges na mense toe stap wat die kerk nie bereik het nie.

Hy het aan die hand van Handelinge 2 na eienskappe van die eerste gemeente gekyk as ’n voorbeeld wat nagevolg moet word.

Die eerste eienskap is bekering. Die kerk bestaan uit mense wat tot bekering gekom het, het Van der Spuy gesê. Die boodskap van die kerk is: “Kom tot bekering.” Dit behels bekering van sonde en van dwaalleer, maar ook be­kering uit ’n soort godsdiens. Van der Spuy het gesê dit was kerkmense wat Jesus gekruisig het. Die Fariseërs het gedink dis wat God wou hê. Vir hulle was dit ’n skok dat Jesus uitgereik het na tollenaars en sondaars.

Ds Dirkie van der Spuy

’n Tweede eienskap is dat die eerste gelowiges vervul was met die Heilige Gees. Lidmate moet weet dat hulle vervul is met die Heilige Gees, het Van der Spuy gesê.

’n Derde eienskap van die eerste gemeente was dat hulle opreg vir mekaar omgegee het. Hulle het nie net vir hulleself geleef nie, maar ook vir hulle broers en susters. Hulle het finansieel vir mekaar gesorg. Die momentum was weg van hulleself af. Hulle het opgeoffer.

Dié liefde vir mekaar was ’n trekpleister wat ander mense gelok het, het Van der Spuy gesê.

Daarby het die gelowiges van die eerste gemeente só getuig van Jesus dat daar elke dag nog mense by hulle aangesluit het.

Van der Spuy het gesê baie gemeentes het ’n visie wat ongelukkig net op papier staan. Daar is gemeentes wat net aktiwiteite het om fondse in te samel en te oorleef. Dit is hartseer: Daar is soveel potensiaal, maar daar is gemeentes wat nog nooit gevra het wat is op die Here se hart vir hulle gemeente nie.

Hy het gesê die leiers in die gemeente moet die visiedraers wees. As hulle nie God se visie dra nie, sal dit nie in lidmate se harte leef nie.

Missionaal wees is niks nuuts nie

Die hele gedagte van missionale kerkwees is niks nuuts nie, het ds Johan Brink, moderator, aan die sinode van Goudland gesê.

Brink het gereageer op die verwyt dat die sinode nog iets op gemeentes aflaai. Hy het gesê missionale kerkwees begin al in die bovertrek in Jerusalem waar die opgestane Jesus aan sy volgelinge verskyn het terwyl hulle bevrees agter geslote deure geskuil het.

Daar kom staan Jesus tussen hulle en sê: “Soos die Vader My gestuur het, so stuur Ek julle.”

Dr Gert Cordier van Randfontein-Noord het gesê die kerk waaraan almal ge­woond is, werk nie meer nie, omdat die wêreld waarvoor die NG Kerk ontwerp is, nie meer bestaan nie. Kerk en geloof is nie langer in die sentrum van die samelewing nie.

Hy het vir die sinode gesê ’n mens kan nie die probleem oplos vanuit die denk­raam­werk waaruit die probleem ontstaan het nie. Blote tegniese veranderinge gaan nie werk nie.

Wat nodig is, is “aanpassende verande­ring”. Dit is onvoorspelbare verandering. Dit is ’n ontwrigtende proses. ’n Mens moet as ’t ware die wiel ontwerp terwyl jy ry. Dit is morsig, dis pynlik en dit vra innovasie en risiko.

Cordier het gesê as die Heilige Gees die kerk in die toekoms inroep, doen Hy twee dinge. Hy ontwrig die kerk deur sekere dinge te stuit, deur blindekolle oop te lê en deurdat die kerk sekere dinge moet afleer.

Maar die Gees bevestig ook die kerk deur ’n nuwe verbeelding te skep, nuwe ge­leenthede oop te maak en deurdat die kerk nuwe dinge moet inoefen.

Pretoria en Melodi ya Tshwane wil staan waar God staan

Die NG gemeente Pretoria en die VGKSA gemeente Melodi ya Tshwane wil een word. Tydens ’n erediens wat saamgeval het met Reformasiefees, is ’n verklaring van voorneme tot eenheid onderteken. NEELS JACKSON het die diens bygewoon en met verteenwoordigers van die twee gemeentes gesels.


Ds Hendrien van Vliet van die NG gemeente Pretoria lees die votum in Afrikaans. Dan volg die seëngroet in Engels en die eerste lied se strofes in Suid-Sotho, Zoeloe en Venda. Later word daar ook in Afrikaans en Engels gesing.

Dit is ’n gesamentlike diens in die historiese Bosmanstraatkerk van die gemeentes Pretoria en Melodi ya Tshwane. Deur die keuse van tale word daar gesê dat almal geakkommodeer word. Almal is welkom in die koninkryk van God.

Tydens die erediens word ’n nuwe kanselkleed voor aan die preekstoel gehang. Dit is helderrooi. In wit vertoon dit ’n kruis met ’n dubbele sirkel daarby. Onderaan staan die woorde: “Stand where God stands”.

Ds Hendrien van Vliet glimlag breed nadat ds Peter Maruping die nuwe liturgiese band om haar nek gehang het. Links kyk dr Braam le Roux toe en regs staan prof Klippies Kritzinger.

Die sirkel, word verduidelik, is ’n simbool van eenheid. Dit is, soos ’n ring, ’n teken van nader aan mekaar kom. Die kruis is die basis vir die eenheid: Jesus Christus se lewe, sy dood en sy opstanding. Die woor­de is ’n oproep tot eenheid, tot versoening, tot ge­reg­tig­heid. Dis ’n oproep om te staan waar God staan.

Tydens die diens hang die dominees van die twee gemeentes vir mekaar liturgiese bande om: dieselfde helderrooi as die kanselkleed; dieselfde kruis met die kring van eenheid daarop afgebeeld. Deur almal dieselfde liturgiese bande te dra, sê die predikante van die gemeente visueel: “Ons is een”.

Agter dié doelbewuste tree na eenheid, lê lang ge­skie­denisse.

Meloldi ya Tshwane is in 1992 gestig primêr as ’n ge­meente vir huishulpe. Dr Nico Smith was destyds in­strumenteel in die totstandkoming van die gemeen­te. Sedertdien het Melodi ya Tshwane heelwat ge­groei. Deesdae is baie van hulle lidmate gesinne uit die swart middelklas, sê dr Jacob Nthakhe, een van die leraars. Maar daar is ook studente. Hulle lidmate vertoon eintlik ’n goeie verspreiding van alle ouderdom­me.

Onder Melodi ya Tshwane se lidmate is daar ook ’n klompie Indiërs en witmense. Daar is Sotho’s, Zoeloes, Xhosas … sprekers van omtrent elkeen van Suid-Afrika se amptelike tale, sê Nthakhe.

Die Bosmanstraatkerk was as ’t ware die “katedraalkerk” van die NG Kerk in Pretoria. Dit was die gebou van die moedergemeente, die ouma en oumagrootjie van hoeveel ander NG gemeentes wat in en om Pretoria ontstaan het. Dit was die gemeente wat met staats­presidente geassosieer is, die kerk waaruit dr Andries Treurnicht nog in die vroeë negentigs begrawe is.

Dr Braam le Roux hou die mikrofoon vas terwyl ds Peter Maruping die teken van die brood instel.

Mettertyd het die NG Kerk se tradisionele lidmate egter weggetrek. Verskeie NG gemeentes in en om die middestad het gekrimp en gekwyn. ’n Hele ring – Pretoria, Burgerspark, Arcadia, Bronberg, Harmonie, Meintjeskop – het mettertyd weer verenig soos die dogtergemeentes weer aangesluit het by die moeder­gemeente waaruit hulle ontstaan het.

Onder Pretoria se lidmate is daar nou wit, Afrikaanse bejaardes in ouetehuise, maar ook jong swart studente en jappies. Daar is bedieninge onder straatmense en prostitute. Hulle het reeds diversiteit, sê ds Francois Smit. Dit strek oor rasse en tale, maar ook oor klasse.

In die proses van konsolidasie van die NG gemeen­tes in en om die middestad is Burgerspark en Mein­tjieskop se kerkgeboue verkoop, terwyl dié van Arcadia, Bronberg en Harmonie nou bedieningspunte van Pretoria is wat op verskillende maniere gebruik word.

In daardie stadium was Melodi ya Tshwane op soek na ’n tuiste, ’n kerkgebou waar hulle lidmate op ’n ge­reelde basis kon saamkom om te aanbid. In ’n stadium was daar gesprekke en onderhandelinge oor die moont­like koop van Meintjeskop se kerkgebou, maar dit het deur die mat geval.

Later het ’n ander opsie op die tafel gekom: dat Melodi ya Tshwane ’n 50%-aandeel in die Bosman­straat­­kerk koop. Dit het ’n werklikheid geword en se­dert­dien is die twee gemeentes mede-eienaars van dié baken in Pretoria se middestad.

Dié gedeelde besit van die Bosmanstraatkerk was een van die eerste dinge wat Pretoria en Melodi ya Tshwane aan mekaar gebind het. Nthakhe vertel dat toe hy in 2005 na Melodi Tshwane beroep is, was die gebruik dat verteenwoordigers van die gemeentes twee maal per jaar saam vergader het oor veral die be­stuur van die kerkgebou. Mettertyd het die same­wer­king oor meer dinge as die kerkgebou begin gaan en het die vergaderings kwartaalliks geword. Die afge­lo­pe twee jaar kom hulle maandeliks byeen.

Dr Gustav Claassen, algemene sekretaris van die NG Kerk, te­ken as getuie nadat ds Francois Smit en dr Jacob Nthakhe namens die twee gemeentes die verklaring van voorneme onderteken het. Heel regs is prof Leepo Modise, moderator van die Verenigende Gereformeerde Kerk se Algemene Sinode, wat ook as getuie geteken het.

Met die goedkeuring van die Tussenorde deur die twee kerke se algemene sinodes en die pastorale brief van die moderators het hulle ernstig oor eenheid begin praat.

Daar is moeite gedoen om vertroue en die bou van verhoudings te verstewig. Verlede jaar was die twee gemeentes se dominees saam op ’n retraite. Hulle is lankal nie meer net kollegas nie. Hulle is vriende, sê Nthake. Smit beaam dit.

Die gesprekke oor eenheid is nie net deur die domi­nees gevoer nie. Nthakhe sê dit is deur die kerkrade bespreek en met die gemeentes deurgepraat. Almal het die groen lig gegee om voort te gaan.

Smit sê die teologiese kwessies is uitgesorteer. Daaroor is daar nie langer verskille nie. Selfs toe daar in die NG Kerk gestem is oor die insluiting van die Belydenis van Belhar in die kerk se belydenisgrondslag, was dit by hulle nie ’n kwessie nie. Hulle het ’n meerderheid van oor die 80% ten gunste daarvan gekry, en dit sluit die bejaarde Afrikaanse lidmate in.

’n Mens hoor die gedeelde teologie in die erediens. Dis ’n teologie van staan waar God staan: vir geregtigheid, vir versoening, by die gemarginaliseerdes en swak­kes, teen onreg.

Dis nie altyd maklik nie, preek Smit, maar Jesus het dit duidelik gemaak: Hy het teen die aanname gestaan dat ons hier is om vir onsself en ons klein kring te leef. Jesus roep ons om selfloos te wees.

Jesus staan teen stelsels soos apartheid en staats­kaping wat party bevoordeel. Jesus maak dit duidelik dat die koninkryk van God geen voorkeurplekke vir sommige het nie. Jesus roep ons om te staan by dié wat nie staanplek het nie.

Jesus staan teen godsdienstigheid wat sommige bevoordeel en ander benadeel, soos die godsdienstiges van sy tyd gedoen het. ’n Keuse vir mag en vir posisie is ’n keuse vir die vyand.

Dr Jacob Nthakhe hang die nuwe liturgiese band om ds Francois Smit se nek.

Voordat dr Braam le Roux van Pretoria en ds Peter Maruping van Melodi ya Tshwane die nagmaal be­dien, vertel Le Roux van die NG Kerk se geskiedenis: Die Kaapse Sinode van 1857 wat by wyse van uitsondering, as ’n toegewing aan die swakheid van sommige, besluit dat die nagmaal afsonderlik bedien kan word aan verskillende rasse; hoe dié uitsondering die reël geword het; hoe dit ’n dogma van skeiding geword het.

Nou, rondom die tafel van die Here, sien hulle uit na ’n nuwe toekoms, ’n toekoms van eenheid.

En dan word die nagmaalviering self ’n illustrasie daarvan. In vrolike, veelkleurige toue stap mense vorentoe vir die brood en wyn, dié maaltyd wat onder meer gemeenskapsmaal is.

Kindertjies en gryskoppe wat aan die banke vashou om regop te bly, diegene in netjiese kerkuniforms en dié wat informeel geklee kom aanbid, gelowiges van allerlei verskillende skakerings van velkleur wat God vir hulle gegee het, mense wie se tonge in ’n dosyn of meer tale tuis is – almal een in die geloof.

Maar die eenheid in geloof, so glo Pretoria en Melodi ya Tshwane se mense, moet ook neerslag kry in strukture, in liturgieë, in die lewe van die kerk.

Daarom word die nagmaaltafel ná die viering van die sakrament ’n tafel waar ’n formele verklaring van voorneme geteken word – met verteenwoordigers van die twee kerke se algemene sinodes as getuies.

In die verklaring word die historiese band tussen die twee gemeentes erken, maar ook die geskiedenis van geskeidenheid, van onreg wat daarmee saamgaan, en van die uiteenlopende teologie en liturgieë wat as gevolg daarvan ontwikkel het.

Die verklaring bevestig dat die proses van eenwor­ding reeds begin met die vereniging van die NG Kerk in Afrika en die NG Sendingkerk om die Verenigende Gereformeerde Kerk te vorm en dat die twee gemeentes se reis deel is van dié voortgaande verenigings­proses.

Dit bevestig ook die Tussenorde en die pastorale brief van die moderators van die algemene sinodes en verklaar dat die twee gemeentes se kerkrade beplan om een gemeente te vorm op die manier wat die Tussenorde bepaal.

Nthakhe sê eenheid is nie ’n keuse nie. God roep sy mense daartoe op. Dit is ’n kwessie van gehoorsaamheid aan die evangelie. In ’n verdeelde land is dié boodskap van versoening, eenheid en geregtigheid, die boodskap van liefde boonop nodiger as ooit.

Die uitdaging is nou om dit so te doen dat die een gemeente nie die ander insluk nie. Swart hoef nie wit te word en wit hoef nie swart te word om een te wees nie. Daar moet ruimte gemaak word vir almal. Die diversiteit is ’n seën.

Smit sê die een gemeente wat hulle voorsien, moenie NG wees nie en dit moenie VGK wees nie. Dit moet iets anders, iets nuuts wees.

Daar is moeilike, praktiese kwessies wat gehanteer moet word op die pad na eenheid. Hoe gaan hulle byvoorbeeld predikante se salarisse hanteer? Daar is groot verskille tussen wat die dominees betaal word. Hoe gaan hulle die eiendomme hanteer?

Hulle moet nou ’n lys van die hekkies gaan maak en dit een vir een hanteer.

Maar voeg hy by, daar is by hulle geen benoudheid daaroor nie. Daar is opgewondenheid.

In ’n formele verklaring sê die twee gemeentes onder meer:

  • hulle glo die kerk moet een wees – daarom werk hulle vir die sigbare en aktiewe eenheid van die kerk;
  • dat hulle saam sal werk vir geregtigheid in hulle stad;
  • dat hulle teen 31 Oktober 2020 een sentrale kerk­raad wil vestig;
  • dat daar intussen twee waarnemers van elke kerk­raad by mekaar se kerkraadsvergaderings sal wees;
  • dat daar gereelde kanselruilings sal wees totdat hulle een kerkraad het;
  • dat hulle ’n breër eenheid wil dien en daarom in die volgende jaar ’n informele ringsitting wil reël vir gemeentes van die twee kerke wat ook na dieper eenheid soek;
  • dat die gemeentes se eiendomme optimaal benut moet word vir die bediening en dat nie een van die twee kerkrade enige eiendom sonder instemming van die ander sal verkoop nie.

NGK reageer op voorstelle oor Skolewet

Dr Gustav Claassen, algemene sekretaris van die NG Kerk, het in ’n uitvoerige brief namens die NG Kerk gereageer op voorgestelde wysigings aan wetgewing wat Suid-Afrikaanse skole beheer. Dié wysigings is al bestempel as ’n poging om skole te nasionaliseer.

Claassen skryf in sy brief daar is goeie aspekte van die voorstelle ook, maar die kerk lewer kommentaar op aspekte waaroor hy bekommerd is.

Dit sluit aspekte in soos dat die hoof van die onderwysdepartement die finale sê het oor die toelating van leerlinge tot ’n openbare skool en dat elke skool ’n toelatingbeleid en ’n taalbeleid vir goedkeuring aan die hoof van die departement moet voorlê.

Claassen wys daarop dat dit beteken dat daar elke drie jaar byna 48 000 sulke beleide voorgelê en goed­ge­keur sal moet word en dat die kerk nie kan sien dat die departement dit sal kan hanteer nie.

Ander voorstelle waaroor die kerk sy kommer uitspreek is die beperking van die magte van skoolbeheer­liggame oor sake soos die aanstelling van onderwy­sers, en die sentralisering van mag oor die skool se fi­nansies en aankope.

Claassen skryf dat die voorstelle in effek beheerligga­me magteloos sal laat, en dis nie in die belang van goeie onderwys nie. Baie van die voorstelle is gemik daar­op om wanfunksionerende skole te help, maar dan lê dit onbillike beperkings op skole wat wel goed funksio­neer.

Die voorstelle behels volgens die brief ’n funda­men­tele ontkenning van die kritieke rol wat ouers in die opvoeding van hulle kinders speel. Dit ondermyn ’n fundamentele norm van die demokratiese bestel.

Genade is Jesus Christus

Genade is nie ’n serebrale denkkonstruk nie. Dit is ook nie ’n eenmalige gawe nie. Genade is Jesus Christus.

So het dr Stephan Joubert gesê in die feesdiens vir die Reformasie wat die drie Afrikaanse Kerke saam in die NG kerk Universiteitsoord gehou het. Die diens was ’n viering met orrel-, orkes- en koormusiek en boodskappe van prof Gert Breed van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika en Joubert.

Joubert het aangesluit by Martin Luther se vraag oor waar hy ’n genadige God sou kry, en aan die hand van die Evangelie van Lukas aangedui hoe Jesus die vergestalting van genade geword het.

Sy eerste lêplek in die wêreld was ’n voerbak vir diere waar die herders Hom gevind het. Hulle was Betlehem se “nobodies”, die afgeskryfdes, die onwelriekendes, maar hulle het God geprys, want genade verander ’n mens.

In Nasaret het Jesus sy genademanifes in ’n agteraf dorpie uitgespel: die genade vir die armes, die stukkendes en die hongeres.

Buite Kapernaum roep Jesus die tollenaar Levi met die woorde: “Volg my!” En Hy gaan eet by hom, tot die ontsteltenis van die godsdienstiges wie se wette vir hulle belangriker as verhoudings is. “Hierdie Jesus is net te vreemd vir die godsdienstiges,” het Joubert gesê. Hy het verwys na die Duitse teoloog Ernst Käsemann se uitspraak dat die kerk die rooiwarm Jesus afgekoel het tot kamertemperatuur.

Nadat Jesus die dood dood verklaar het, stap Hy saam met sy guns­telingmense, die verlorenes. En toe gaan eet hulle saam. En as die Emmausgangers teruggaan Jerusalem toe, is dit met nuwe taal: Jesus het opgestaan.

Dít het die kerk deur die eeue gedoen, want genade is Jesus Christus, het Joubert gesê.

Hy het gesê ’n mens moet so naby aan Christus leef, dat genade op jou spat en dan moet jy dit gaan uitleef.

Bokang Modimo ‘voel tuis’ in die NG Kerk

Die naam “Bokang Modimo” beteken “Prys die Here”. Noudat hulle deel van die NG Kerk geword het, kan hulle werklik sê: “Bokang Modimo!”

So gesels ds Joshua Mojaki op 31 Oktober, Hervor­mingsdag, tydens middagete by die sitting van die NG Kerk se Sinode Goudland in Randfontein. Vroeër die oggend is hy en ander afgevaardigdes van Bokang Mo­di­mo welkom geheet in die geledere van Goudland en die NG Kerk.

Bokang Modimo is ’n groep van 24 gemeentes, georden in drie ringe met meer as 3 000 lidmate wat Tswana, Noord- en Suid-Sotho en Xhosa praat. Hulle is versprei van Mabopane (net noord van Pretoria) in die ooste tot by Stella in die Weste, van Mafikeng in die noorde tot by Welkom in die suide. En hulle is nou almal NG gemeentes.

Mojaki vertel van ’n hartseer geskiedenis wat hulle tot hier gebring het.

Vroeër was die gemeentes deel van die NG Kerk in Afrika se sinode Phororo. Toe ontstaan daar ’n dispuut tussen sinodale leiers en die ring in Mafikeng oor ’n gemeente en ’n predikant en “ons word uitgeskop”, vertel Mojaki.

Ds Japie du Plessis, vroeër moderator van die Wes-Transvaalse sinode (soos Goudland toe geheet het), het probeer bemiddel, maar die sinodale leiers het dié gemeentes wat beswaar gemaak het, bloot as “stout kinders” bestempel.

Die logo van die NG Kerk se Sinode Goudland saam met die name van die sinode en Bokang Modimo op ’n wit das. Die dasse is spesiaal vir Bokang Modimo laat maak.

Die groep het gevoel hulle sit op straat. Hulle het hulle na hulle algemene sinode gewend, maar dié wou hulle nie aanhoor nie. Hulle het vir ander streeksinodes gevra of hulle daar kan aansluit, maar nie eens antwoord gekry nie.

Later het hulle hulleself in ’n eie sinode georganiseer met die naam “Bokang Modimo”, maar hulle het steeds gevoel hulle sit op straat.

“Ons het besluit ons bly NG mense,” sê Mojaki. Op aanbeveling van Du Plessis het hulle toe besluit om aan die NG Kerk te skryf. “Ons is gebore in die NGKA,” sê Mojaki. “Dit was vir ons baie moeilik om na ’n ander kerk te gaan.”

Oor die aansluiting by die NG Kerk, sê hy: “Ons soek nie geld nie. Ons soek nie geboue nie. Ons soek nie salarisse nie. Ons sal self sukkel. Ons soek net ’n dak oor ons kop, om iewers te behoort.”

Nou is hulle een van die sinode Goudland se agt streke. Sewe streke is geografies ingedeel en Bokang Modimo is die agtste streek.

“Ons is baie bly. Die Here het ons geantwoord. Ons voel tuis. Daar is geen apartheid nie,” sê Mojaki.

Oor die feit dat hulle ’n afsonderlike streek is, beduie hy met sy hande sodat die vingers tussen mekaar inskuif en sê dat hulle mettertyd bande met die ander gemeentes van Goudland sal bou.

Ja, die sinodesitting verloop anders as waaraan hulle gewoond is, maar hulle het geweet dit gaan anders wees. Hulle is bereid vir die verandering. Wat vir hom belangrik is, is dat hulle as gelykes in die vergadering inkom. Hulle sit saam aan die tafels en neem deel aan die gesprekke. Hulle is op gelyke voet daar.

Ds Nelis Janse van Rensburg, voorsitter van die Algemene Sinodale Moderamen, het in sy groeteboodskap vir Goudland lof toegeswaai vir die verwelko­ming van Bokang Modimo in hulle geledere. Hiermee is Goudland “absoluut leidinggewend” in die NG Kerk, het hy gesê.

“Julle is besig om die kerk te verenig. Niemand sou dit verwag nie. Maar dit is hoe die Here werk. Dit begin in Goudland-sinode,” het Janse van Rensburg gesê.

Van die algemene sinodale leierskap se kant af wil hulle die strukture van die kerk aanmoedig om te ver­enig. Hulle kan niks op iemand afdwing nie, maar, het hy gevra: “Laat ons die vereniging agter ons kry.”

Hofsaak: Lidmate stel arbitrasie voor

Die saak tussen ’n viertal lidmate en die NG Kerk, sy Algemene Sinode en vier leiersfigure in die kerk, kan moontlik uit die hof gehou word.

Dit kom nadat die lidmate (prop Laurie Gaum, dr Frits Gaum, prof Michelle Boonzaaier en prop Judith Kotze) op 28 Julie deur hulle regsverteenwoordigers voorgestel het dat die saak vir arbitrasie verwys word. Die regsverteenwoordigers sê in hul brief dat dit in belang van al die partye is om die saak so gou moontlik af te handel.

Die vier lidmate versoek in hulle hofstukke dat die appèl­kommissie en Buitengewone Algemene Sinode van 2016 se besluite rakende verhoudinge tussen mense van die­selfde geslag tersyde gestel word op grond van vermeen­de onreëlmatighede in die prosedures wat gevolg is en op grond van grondwetlike oorwegings.

Volgens dr Frits Gaum sal ’n arbitrasieproses vinniger wees, waarskynlik goedkoper en dit sal “sagter op die oor val” as ’n hofsaak.

Die voorstel is dat die arbitrasie gedoen word deur ’n paneel van drie afgetrede regters. In hulle brief word ’n lys van agt name van sulke afgetrede regters voorgestel. Hulle is regters Yvonne Mokgoro en Kate O’Regan van die Konstitusionele Hof, regters Louis Harms, Craig Howie, Fritz Brand en Piet Streicher van die Hoogste Hof van Appèl, en reg­ters Brian Southwood en Meyer Joffe.

Die gedagte is dat die lidmate en die kerk elk een regter benoem en dat dié twee regters dan ’n derde regter benoem wat as voorsitter van die paneel optree. Die paneel se be­slis­sing sal finaal wees. Daar kan met ander woorde nie daar­teen geappelleer word nie.

Dr Dewyk Ungerer, aktuarius van die Algemene Sinode en voorsitter van die Algemene Taakspan Regte (ATR), het by navraag gesê een van die ATR se take is om die kerk uit die hof te probeer hou. Daarom is hulle oop daarvoor om die voorstel te oorweeg.

Die kerk se regsverteenwoordiger het intussen op grond van die ATR se advies vir adv Schalk Burger SC aangestel as senior advokaat.  Op sy beurt het adv Burger versoek dat adv Borgstöm hom moet bystaan.

Die ATR het ’n omvattende dokument voorberei om adv Burger op die hoogte te bring van die saak, van hoe die kerk funksioneer en van die kerkreg. ’n Eerste ontmoeting met die advokaat is geskeduleer vir vroeg in November.

Die voorstel vir arbitrasie sal ook in oorleg met die regspan gehanteer word. Die kerk se regspan sal dan die lid­ma­te se regspan laat weet of hulle die voorstel aanvaar of nie.

Dr Gaum het gesê hulle meen die voorstel van arbitrasie trek die angel van die hofsaak so ’n bietjie. Dit is ’n minder konfronterende proses.

Bieg is ’n ‘vergete genademiddel’

Dr Rassie van Niekerk is ’n emeritusleraar van Pretoria wat ’n groot deel van sy bediening aan die pastoraat gewy het. Teen die agtergrond van die Reformasie van 500 jaar gelede, pleit hy dat die kerk opnuut moet kyk na die bieg. Neels Jackson berig.


Die bieg, die volksnaam vir die “sakrament van boetvaardigheid”, is een van die sewe sakramente van die Katolieke Kerk. Met die Reformasie van die sestiende en sewentiende eeu het die Protestante weggedoen met vyf daarvan en net twee, die doop en die nagmaal, behou.

Wanneer dr Rassie van Niekerk pleit dat die bieg weer deel van Protestantse gelowiges se lewe moet word, vra hy nie dat kerke soos die NG Kerk nou ruimte moet maak vir ’n derde sakrament nie. Nee, hy vra bloot dat ’n vergete pastorale instrument weer afgestof en gebruik moet word.

Die kerkhervormer Martin Luther self wou nie afstand doen van die bieg nie, sê Van Niekerk. Hy verwys na Luther se “Invokavitpredigten“. Dit was ’n reeks preke wat Luther in die Lydenstyd van 1522 in Wittenberg gelewer het. Luther self het die vorige maande in Wartburg geskuil en in sy afwesigheid was daar leiers wat na Luther se gevoel die hervorming te vinnig en te ver gedruk het. In dié reeks preke bring hy perspektief.

In die laaste van die agt preke praat Luther oor verskillende vorme van skuldbelydenis: dié teenoor ’n medemens, dié direk teenoor God, en dan die bieg. Luther het dit daarteen dat die pous hierdie soort skuldbelydenis as ’n verpligting op mense afgedwing het. Nogtans, sê hy, sal hy niemand toelaat om die bieg van hom af weg te neem nie. Hy sal dit nie vir al die skatte in die wêreld prysgee nie. As die bieg hom nie staande gehou het nie, sou die duiwel hom lankal ondergekry het, verklaar Luther.

Van Niekerk verwys ook na die Duitse teoloog ­Dietrich Bonhoeffer wat in sy boek Gemeinsame Leben (Engels: Living together) uitvoerig skryf oor hoe dit die gemeenskap van gelowiges dien as gelowiges hul sondes in ’n medegelowige se teenwoordigheid hard­op bely.

Maar soos dit ’n goeie Protestant betaam, beroep Van Niekerk hom op die Skrif. Hy verwys na voorbeel­de waar Jesus mense se sonde vergewe het en hoe Hy in sy afskeidswoorde in Johannes 20:21 aan sy dissi­pels sê: “Soos my Vader My gestuur het, stuur Ek julle ook.” Meer nog. In die volgende verse sê Jesus: “Ont­vang die Heilige Gees! As julle vir mense hulle sondes vergewe, word hulle deur God vergewe; as julle dit nie vergewe nie, word dit nie deur God vergewe nie.”

Daardeur, sê Van Niekerk, is ’n bediening aan gelo­wiges opgedra wat in Protestantse kringe agterweë bly.

Hy sien die gevolge daarvan dat die bieg nie in Pro­testantse kringe benut word nie: “Mense verwyt hulle­self hul lewe lank oor dinge wat hulle gedoen het.”

Van Niekerk sê ook hy het syfers gesien wat toon dat daar meer gevalle van selfdood onder Protestante is as onder Katolieke. Katolieke, sê hy, beleef bevryding as ’n priester hulle namens God vryspreek. Sonder die bieg sit Protestante dikwels opgeskeep met hulle skuld.

Hy vertel hoe hy jare gelede een Maandagoggend in ’n hospitaalsaal ses of sewe jongmense van tussen 18 en 22 gekry het wat elkeen afsonderlik die vorige middag hulle eie lewe probeer beëindig het. Dit het gegaan oor skuldgevoelens.

Die bieg, sê Van Niekerk, is nie ’n dwang of ver­plig­ting nie. Dis nie ’n moet nie. Maar dit is ’n pastorale moont­likheid. In die woorde van ’n Sweedse biskop: “’n vergete genademiddel”.

Dit hoef nie ’n predikant of priester te wees teenoor wie ’n gelowige bieg nie. Dit kán ’n predikant wees, maar dit kan ook ’n gewone medegelowige wees. Van Niekerk dink wel dit is goed as ’n man teenoor ’n ander man en ’n vrou teenoor ’n ander vrou bieg.

Belangrik, onverhandelbaar, ’n sine qua non vir die bieg, is egter absolute vertroue. Die persoon wat sy of haar sonde bely, moet weet dat die persoon in wie se teenwoordigheid hy of sy dit doen, nooit met iemand anders daaroor sal praat nie.

Daarby is daar stilte nodig. Daar moenie telefone lui of troeteldiere wees wat pla nie. ’n Kapel of gebeds­kamer is ’n geskikte ruimte. Die twee persone moet ook nie vir mekaar kyk nie, maar kan saam op byvoorbeeld ’n kruis fokus.

Van Niekerk stel ’n kort liturgie voor waarin die “biegvader” die biegtende verwelkom en sê dat daar in die hemel vreugde is oor elke sondaar wat sy of haar sonde bely. Dan bid hy en daarna bespreek hulle kortliks die skuld wat die biegtende belas. In dié stadium kan die twee saam ’n boetepsalm soos Psalm 52 bid. Dan kniel die twee en die biegvader nooi die ander persoon om voor God te sê watter skuld hy of sy wil bely. As die persoon die skuld bely het en om vergifnis gevra het, spreek die biegvader namens God vergifnis en vryspraak uit en vra of die ander persoon glo dat dit God se vergifnis is. Met ’n kort woord van bemoedi­ging en aanmoediging om te getuig, is die proses afgehandel.

Van Niekerk sê hy het in sy bediening ’n aantal mense so gehelp – en dit het werklik ’n verskil gemaak. Dit was nie baie nie, dalk 10, maar hy sê Luther en Bonhoeffer was van mening dat dit baie meer dikwels behoort te gebeur.

Hoe gaan die kerk van 2037 lyk?

Hoe lyk die toekoms van die Afrikaanse kerke, en hoe kan die toekoms lyk? Dit is die vrae waarmee dr Barry Tolmay, moderator van die NG Kerk in Kwa­Zulu-Natal, gewerk het en waarmee hy onlangs sy tweede doktorsgraad verwerf het. NEELS JACKSON het met hom gesels.


Gemeentes is in die praktyk vasgevang in ’n eng spiritualiteit waarvan hulle nie ontslae kan raak nie, sê Tolmay. Hy praat van ’n “vreemde konserwatisme en gereformeerdheid” wat hy tydens konsultasie en fasilitering by gemeentes aangetref het.

Om die groter prentjie te verstaan en om ’n weg uit dié impasse te verkry, skets Tolmay drie verskillende paradigmas van kerklike denke. Die eerste beskryf die kerk van die 1970’s, die tweede beskryf die skuif wat na die politieke oorgang van die vroeë 1990’s gekom het, en in die derde kyk hy vooruit na die kerk van 2037, twee dekades van nou af.

In die 1970’s, sê Tolmay, is Afrikaners se kerklike lewe gekenmerk deur die neo-Calvinisme. Daar was ’n burgerlike godsdiens weens die vermenging van Chris­telikheid en nasionalisme. Kerke is gekenmerk deur orde en prosedure. Die tug is deeglik toegepas en dit is dikwels as liefdeloos ervaar.

Gemeentes is gekontroleer deur eenvormige stan­daar­de en beginsels was belangriker as verhoudings. Eredienste het ’n vaste liturgie gehad en kerkraadslede – dit was destyds net mans – het swart pakke en wit dasse gedra. Vroue se plek was in die vrouediens.

Sendingwerk is deur sinodes gedoen en vriendskap­pe oor die kleurgrens heen het in die slag gebly.

Met die politieke oorgang van 1994 in Suid-Afrika, het daar ’n verskuiwing gekom van ’n Christelik-­Nasionale en neo-Calivinistiese benadering na ’n libe­rale demokrasie, maar dít, sê Tolmay, het tot ’n oor­bluft­heid gely.

Baie Afrikaners het nie verstaan wat ’n liberale demokrasie is nie. Die skok was vir hulle te veel. Daar was ’n verlamming wat tot 2004 geduur het. In die pro­ses is ’n klomp goeie lidmate weg uit Suid-Afrika.

Die nuwe paradigma was gegrond op vryheid, gelykheid en menswaardigheid, maar baie Afrikaanse lidmate kon hulle nie met dié paradigma vereenselwig nie. “Ons het vasgeval in die dongas van verandering,” sê Tolmay.

Gemeentes het ook gesukkel om die verandering te hanteer, en in baie gevalle het die kerk gemeentes toegemaak.

Ander elemente van die skuif wat gekom het, was ’n oorgang van modernisme na post-modernisme, van linkerbreindenke na regterbreindenke.

Daarby het die Westerse individualisme ’n teelaarde gebied vir sekularisasie. Mense het persoonlike vryheid gekry en party het die keuse na sekulariteit toe gemaak. Mense het meer privaat en selfstandig geword.

Veral te midde van die verarming van die blanke middelklas, het daar ’n strewe na persoonlike welvaart ontwaak. Geld het belangriker geword, mense het harder begin werk en daar was minder tyd in hul le­we oor vir geloof.

Met dié dat die regulerende Calvi­nisme plek gemaak het vir ’n oop samele­wing, kon mense begin keuses maak.

Dit werk soos ’n uitpakslaai, verduidelik Tolmay. ’n Klomp mense skep van dieselfde slaai, maar een kies die olywe, die feta en die tamaties. ’n Ander skep kom­kom­mer, pynappel en tamaties en ’n der­de kies slaaiblare, pynappel en feta.

So het mense ook kerklike keuses begin maak. Daarom dat jy kon kry dat iemand ’n erediens bywoon by die NG Kerk, inskakel by ’n kleingroep van Doxa Deo en op ’n uitreik gaan saam met die Bikers’ Church.

Dat mense kerk toe kom wanneer dit hulle pas, maak die kerklike strukture seer. Kerkbywoning het geval. Mense het begin kies vir geloofskombinasies wat hul­le pas, maar dis nie hoe die strukture gewerk het nie. Die struktuur is afhanklik van bydraes, maar as kerkbywoning val, dan val bydraes ook.

Die gevolg is dat kerklike strukture al meer wankelrig geword het. Daar is meer onsekerheid en, sê Tolmay, dit gaan nog meer so word.

Wat nou van die toekoms?

As die NG Kerk op die ou patroon voortgaan, dan is die waarskynlike toekoms dat die kerk al kleiner gaan word, dat baie gemeentes gaan toemaak en dat fi­nansiële nood die kerk gaan uitput, sê Tolmay.

Maar daar is ’n ander moontlikheid, ’n verkieslike toekoms. Om daar uit te kom moet die kerk ’n visie stel en stappe ontwerp om daar uit te kom.

Tolmay skets ’n prentjie van ’n aanpasbare kerk waar liefde en deernis in die sentrum staan. Dis ’n prentjie waarin Afrikaners nie wit eilande vorm nie, maar waar gemeentes magnete word wat mense in ’n gebroke wêreld aantrek.

Die uitpakslaai wat hy voorsien, is een waar die kerk vir mense met verskillende spiritualiteite voorsiening maak: ’n spiritualiteit wat veral fokus op die Bybel as Woord van God, een waarin mense deur die gawes van die Gees aangetrek word, ’n stil spiritualiteit en ’n spiritualiteit waarin mense hulle geloof in sosiale aksies uitleef.

Al vier hierdie spiritualiteite dring mense na die liefde toe, sê Tolmay.

Hoe kan die kerk daarby uitkom?

Tolmay sê missionale kerkwees is die roete. Gemeentes moet betrokke raak by armoede. Aanpasbaar­heid is belangrik. Blote tegniese veranderinge gaan nie genoeg wees nie.

Op 93 versprei Hennie nog Bybels

“Please sir, I need a Bible.”

Op 93 word mnr Hennie Marais van Pretoria steeds deur hierdie woorde aangespoor om Bybels te bring aan diegene wat nie het nie. Jare gelede het hy dié versoek van ’n man in Zimbabwe gehoor. Later het dieselfde versoek gekom in briefies van gr 5-leerlinge in ’n skool in Bloemfontein.

Marais was ’n suksesvolle ouditeur en sakeman. As lid van die Gideons was hy betrokke by die verspreiding van Bybels. Maar dit was in 2006, in die jaar dat hy 82 geword het, dat die roeping op ’n besondere manier na hom gekom het.

Ná ’n motorongeluk was hy agt weke lank buite aksie. In dié tyd het hy baie in sy Bybel gelees. Dit was toe dat hy gevoel het die Here sê vir hom: “Gaan en verkondig …”

Preek soos ’n dominee kon hy nie, het hy gedink, maar hy kon Bybels uitdeel. Hy kon antwoord op die nood wat hy by die Zimbabwiese man gehoor het.

In 2008 het hy met ’n reeks “sendingreise” kruis en dwars oor Suid-Afrika en later ook na Namibië toe begin. Aanvanklik het hy Bybels by die Bybelgenootskap gekoop, dit in sy motor gelaai en dit by skole gaan uitdeel.

Later het hy agtergekom die Bybelgenootskap kan die Bybels laat aflewer. Toe het hy by die skole stilgehou, die behoefte gepeil en bestellings geplaas.

Presies hoeveel Bybels hy op dié manier versprei het, kan hy nie sê nie, maar hy praat van baie honderdduisende. Hy wil ook nie sê hoeveel miljoene rande dit hom gekos het nie, want dit klink te veel na spog.

Hoekom doen hy dit?

Sy stem raak aangedaan as hy begin sê hoe goed die Here vir hom was. Soos soveel dankbare gelowiges deur die eeue, voel hy dat hy nie die genade wat hy ontvang het, vir homself kan hou nie. Hy moet dit verder aangee.

Daarom is Hennie Marais op 93 steeds besig om Bybels in behoeftige mense se hande te plaas. Hy kan nie meer soveel daaraan bestee soos vroeër nie. Daarom probeer hy nou om die Bybels te verkoop – wel teen heelwat minder as die aankoopprys.

Hy is gefrustreerd dat armes wat dit nodig het, selfs teen die verlaagde prys sukkel om dit te bekostig. Maar hy sal voortgaan om te doen wat hy kan, totdat hy sy kop neerlê.

’n Mens is nooit te oud om geroep en gestuur te word nie.

As die Here ingryp, lyk dit anders

“So die Here iets oorneem, lyk dit anders as wanneer ons iets probeer doen.”

So gesels ds Willem Louw van die NG gemeente Miederpark oor die Dis Tyd-byeenkoms wat Potchefstroom op 17 September gehou het.

Voorheen, sê Willem, met die Global Day of Prayer, het hulle meer as ’n 1 000 mense byeen gekry. ’n Ander keer het so 500 mense saam kom bid. Maar eintlik wou niks van die grond af kom nie. Almal het hulle eie agendas gehad.

Die storie van Potch se Dis Tyd begin eintlik vyf maande vroeër, toe die It’s Time-byeenkoms buite Bloem­fontein mense van reg oor die land getrek het. Willem kon nie self daar wees nie. Van hulle gemeente se lidmate het egter die Sondagaand in die kerk daaroor getuig.

Dié Maandagoggend in sy stiltetyd druk die Here dit vir Willem op die hart dat hy al die leraars op Potch bymekaar moet kry. “Toe maak ek soos Jona, ek sê: ‘nee, dankie,’” vertel Willem.

Hy het nie kans gesien daarvoor nie. Maar die Here het hom nie uitgelos nie. Later het hy vir die Here gesê hy sal ’n WhatsApp-boodskap uitstuur, maar dan moet die Here self oorneem.

Twee weke later daag daar toe 35 Christelike leiers van uiteenlopende denominasies, kleure en kulture op. Toe hulle Willem se storie hoor, was hulle diep ge­raak en het hom gevra om ’n stuurkomitee byeen te bring.

Nog drie weke later besluit die stad se Christelike leiers hulle wil saamwerk, dat die samewerking vol­hou­baar en inklusief moet wees en ’n impak op die stad moet hê. Die doel moes ’n herlewing wees wat die stad moet help verander.

Ds Willem Louw (regs) saam met mnr Graham Power, een van die sprekers by Potchefstroom se Dis Tyd-saamtrek.

Daar is ’n verbintenis oor kerkgrense gesluit. Saam het hulle ’n geestelike verdieping beleef en vir mekaar gesê dat daar iets gebeur het wat nog nooit tevore in Potch gebeur het nie.

Willem het ’n sakemanvriend daarvan vertel en dié se reaksie was dat dit van God af kom. Kort voor lank het die voorsitter van die sakekamer gesê die sakemanne van Potchefstroom wil deel wees van wat hier ge­beur. Daarna het die nie-regeringsorganisasie Touch­ing Africa se hele direksie gesê God is hier aan die werk – en hulle het deel geword van die stroom.

Dis toe dat daar besluit is om 40 dae later op Olënpark, die grootste stadion op Potchefstroom, ’n saam­trek te hou.

In ’n stadium het hulle besef hulle moet geakkre­di­teerde veiligheidswagte hê. Dit het vergesog geklink om Potchefstroom se nege veiligheidsmaatskappye te vra – hulle is immers mededingers – maar, het iemand gesê, as die Here die dominees kon saambring, kan Hy dit seker met die veiligheidsmense ook doen. En Hy het. Almal het sonder vergoeding saamgewerk.

“Kyk wat het die Here reggekry,” sê Willem, en hy noem die lysie op van mense wat almal saamgewerk het: kerkleiers, sakeleiers, nie-regeringsorganisasies, opleidingsinstansies, die stadsraad, polisie, weermag.

Op Sondagmiddag 17 September was daar meer as 5 000 mense van verskillende tale en kulture en kerke byeen. Saam met hulle kerkleiers het hulle verklaar dat Jesus die Here is op Potchefstroom.

Die Potchefstromers het verklaar dat hulle deel is van ’n gebroke wêreld, maar dat Jesus Christus gekom het om dit te heel; dat hulle, soos Jesus in Johannes 17 gebid het, een moet wees; dat hulle die beginsels van God se Woord moet uitleef; dat hulle daarom sal werk vir beter verhoudinge en samewerking tussen die kerke.

In ’n deel wat aan Franciskus van Assisi herinner, het almal onderneem dat waar daar haat en rassisme is, sal hulle mekaar liefhê; waar daar korrupsie is, sal hulle dit teenstaan en vlekkeloos leef; waar mense mekaar slegsê, sal hulle positief praat; waar mense uitge­buit en verniel word, sal hulle mense behandel as kin­ders van God en sal hulle strewe na gelyke geleenthede vir almal.

Die kerke het beloof om uitnodigende, versorgende en liefdevolle gemeenskappe te wees. Waar God hulle seën, sal hulle ’n seën vir ander wees. Waar daar nood is, sal hulle help. En as liggaam van Christus sal hulle vir mekaar en vir die stad bid.

Willem is nie seker wat verder voorlê nie, maar hy is ook nie gespanne daaroor nie. Die Here is immers in beheer.

André neem jou op reis deur die Reformasie

Binnekort verskyn Geloof alleen, ’n boek wat geïnspireer is deur die herden­king van die Reformasie 500 jaar gelede, by die uitgewer Naledi. Dit is ’n versame­ling reisverhale na die plek­ke waar die Reformasie afgespeel het en waar die rimpelinge van dié geskiedenis uitgespoel het. NEELS JACKSON het met die skrywer, André Pretorius, gesels.


André Pretorius (42) se geloofswortels lê in die NG Kerk op Marble Hall, waar hy grootgeword het.

Van Marble Hall af is hy Tukkies toe, waar hy van 1993 tot 1995 die graad BComm (regte) gedoen het. En toe is hy, soos baie Afrikaanse jong mense destyds, Londen toe. Eintlik wou hy ’n jaar lank toer, en om dit te finansier het hy as boekhouer gewerk.

In Londen het hy besluit om ’n graad in regte aan Cambridge te doen. Daarna het hy as prokureur in mededingingsreg begin werk.

Intussen het hy ook vir Theresa, ’n toegewyde Katoliek uit Oos-Londen, in Cambridge ontmoet. Hulle is getroud en het ’n seuntjie, Daniel, wat André se reisgenoot geword het op verskeie van die reise wat hy in Geloof alleen beskryf.

Oor homself sê André dat hy in die NG Kerk grootgeword het en in ’n sekere sin nog daar is. Hy beskryf homself as “privaat gelowig”. Maar hy was ook nuuskierig oor ander maniere van dink en op sy reise het hy die Katolieke Kerk in Spanje en Italië leer ken, en “die aantreklike en die vreemde” daarin gesien.

Dat hy skrywer geword het, het eintlik ook so terloops gekom. Hy het in 1995 vir Beeld ’n artikel geskryf oor die “Nazi-jagter”, Simon Wiesenthal. Later het hy vir By, die bylaag tot die Afrikaanse koerante, begin reisverhale skryf om geld te verdien.

En toe word hy deur ’n uitgewer ge­vra om ’n boek daarvan te maak. Geloof alleen is die vierde boek wat uit sy pen verskyn. Vroeër was daar ook Iets ver en nuut (2010), Eilande en enklaves (2012) en Italiaanse intermezzi (2016).

Vra ’n mens hom, is hy nie seker waar die gedagte aan ’n boek met reisverhale wat verband hou met die Kerkhervorming vandaan kom nie. Hy weet hy wou altyd Wittenberg toe gaan.

Sy liefde vir geskiedenis wat hy as skoolvak en ekstra universiteitsvak geneem het, het sekerlik ’n rol gespeel. Sy huwelik met Theresa, wat meegebring het dat hy op ’n manier aan weerskante leef van die skeids­lyn wat die Hervorming gebring het ook.

Hy was geïnteresseerd in die figuur van Martin Luther. “Luther het gewone mense gevra om fundamenteel anders te dink,” sê hy.

Dit was so twee-en-’n-half jaar gelede dat hy besluit het om die boek te doen. In daardie stadium het hy reeds ’n klomp van die plekke besoek wat belangrik sou wees vir die boek. Toe het hy egter doelbewus begin reis om by al die ander plekke uit te kom.

Van Londen af is dit natuurlik baie makliker as wat dit uit Suid-Afrika sou wees. ’n Mens kan byvoorbeeld vir ’n naweek Wittenberg toe of elders in Europa heen gaan.

Een van die merkwaardige aspekte van die boek, is die wye kyk op gebeure. Dink ’n mens aan die Reformasie, kom plekke soos Wittenberg en Genève dadelik in ’n mens se ge­dagtes op. Dit is tog waar Luther en Cal­vyn geleef en gewerk het.

Maar André kyk baie breër, want die Reformasie het nie net oor kerklike leer gegaan nie. Uiteindelik het dit maniere van lewe gevorm. Die manier waarop mense na die lewe sou kyk, is vir geslagte daarna gestempel deur die verloop van die geskiedenis.

Iets daarvan beleef ’n mens as André jou op reis neem na Leiden in Nederland om die spore van die skilder Rembrandt te gaan naloop. En as hy jou neem na ’n uitstalling van skilderye van, aan die een kant Rembrandt, ’n kind van die Hervorming, en aan die ander kant Caravaggio, uit die Katolieke Italië.

Die leser reis ook mee op die spore van Ignatius van Lojola, die stigter van die Genootskap van Jesus (die Jesuïete) wat die Katolieke teenhervorming sou lei. En André voer jou saam na waar die rimpelings van die geskiedenis van die kerkhervorming later teen verre kuste sou aanspoel: Goa in Indië byvoorbeeld, waar­van­daan Franciskus Xavier, met Jesuïtiese ywer ’n groot sendingveldtog in die Verre Ooste in sou voer; en Boston, Massachusetts, waar die Puriteinse “foun­d­ing fathers” van wat die Verenigde State van Amerika sou word, ’n nuwe gemeenskap gaan vorm het.

Miskien een van die lekkerste episodes in die boek speel af in Genève, waar André by ’n straatkafee ’n Cal­vinus-bier op die spyskaart sien, dit bestel en homself ’n hele gesprek met Calvyn verbeel.

Daarvoor moet hy vir prof Dirkie Smit dankie sê, lag hy. Dié het vir hom ’n boek met verbeelde ge­sprek­ke met Martin Luther aanbeveel. Daar is die saad­jie geplant vir die verbeelde gesprek met Calvyn.

Hy was senuweeagtig oor hoe dié stuk sou werk, sê André, klaarblyklik verlig dat iemand dink dit lees lek­ker.

Uiteindelik, sê André, is Geloof alleen ’n reisboek. Dit is nie ’n geskiedenisboek nie. Dis ook nie ’n teologiese boek nie.

Hoe ook al. Dit is ’n wonderlike aanwins tot die herden­king van ’n ingrypende stuk geskiedenis wat ’n halwe millennium gelede begin ontvou het.

Ekonomiese geregtigheid is die groot uitdaging

“Dat die NG Kerkfamilie nie een is nie, trek op ’n manier ’n streep deur alles wat ons sê oor versoening.”

So het prof Piet Meiring gesê tydens ’n konferensie oor versoening as deel van die eeufeesviering van die Universiteit van Pretoria se Fakulteit Teologie. Meiring het later die middag, dit boonop op sy 76ste verjaar­dag, ook die universiteit se Kanseliersmedalje ontvang.

In sy klem op die belangrikheid van eenheid in die NG Kerkfamilie het Meiring sy gehoor herinner aan pres Nelson Mandela se besoek aan die Algemene Sino­de van die NG Kerk in 1994.

By dié geleentheid het Mandela gesê dat hy hoor van sprake van eenheid in die NG Kerkfamilie. Hy het daarop aan die sinode gesê eers as mense sien die NG Kerk­familie is een, sal hulle weet dat die NG Kerk erns­tig is oor versoening.

Meiring, wat vroeër betrokke was by die Waarheid-en-versoeningskommissie (WVK), het gesê dat die WVK nie volledig bereik het wat hy wou nie, en dat daar nou ’n belangrike rol vir die kerke te speel is.

So is daar ’n voortgaande soeke na waarheid. Hy wou weet of die kerke sal help om na mense se stories te luister.

Versoening bly ’n moeilike taak, het hy gesê. Hy het gepleit dat daar nie goedkoop versoening moet wees nie, maar versoening wat ’n prys vra. Hy wou weet of die kerk sal help om ’n leerplan vir duur versoening te ont­wikkel en om handleidings vir gemeentes op te stel.

Meiring het ook gevra of die kerke bereid sou wees om hande te vat in die stryd om geregtigheid. “Is ons gewillig om nie net daaroor te praat nie, maar om iets op plaaslike vlak te doen?” wou hy weet.

Maar, het Meiring aan die einde van sy rede gesê, die gehoor kan maar alles vergeet wat hy gesê het as hulle net sal onthou wat dr Frank Chikane voor hom gesê het.

Dr Frank Chikane

Chikane, senior visepresident van die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke, het die vraagstuk van ekonomiese geregtigheid geïdentifiseer as dié uitdaging wat nou op Suid-Afrika wag.

Hy het gesê pres Nelson Mandela het Suid-Afrika gehelp om die brug van ’n potensieel vernietigende bur­ger­oorlog na ’n vreedsame toekoms oor te steek.

Diegene wat ná hom gekom het, onder wie Chikane self, het die taak gehad om te verseker dat daar ’n regverdige samelewing is waarin daar vir almal billike toegang tot die ekonomie is.

Die brug wat die land onder Mandela oorgesteek het, het nie ekonomiese geregtigheid verseker nie. Hy het voorspel dat Suid-Afrika ’n duur prys gaan betaal om­dat die land “parkeer het” nadat hulle oor die brug is.

Die uitdaging nou is om ekonomiese geregtigheid te verseker. Hy het gepleit vir ’n versoening tussen die armes en die hulpbronne van die land.

Chikane het gesê die regering se Gear-beleid onder pres Thabo Mbeki het misluk omdat die sakesektor nie hulle kant gebring het nie. In projekte waar die re­ge­ring dinge op sy eie kon doen, was hulle suksesvol, maar waar hulle afhanklik was van ander partye, het hul­le misluk.

Hy het gesê die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke het modelle om armoede van huis tot huis en van ­buurt tot buurt te takel. Hy kan voorbeelde wys van waar gesinne binne drie tot vyf jaar uit armoede opgelig is.

Wat nodig is om dit te laat werk, is vennote wat hande vat. “Ons soek nie skenkings nie. Ons soek vennootskappe,” het hy gesê.

Meiring het die gehoor herinner aan Saggeus wat viervoudig teruggegee het aan mense wat deur hom benadeel is.

Versoening is om ’meer’ te wees

Hibriditeit, of gebasterdheid, is ’n instrument waardeur ’n samelewing gebou kan word waarin almal se waardigheid erken word.

Dit was die boodskap van prof Nico Koopman, die Universiteit Stellenbosch se viserektor vir trans­formasie, by ’n konferensie oor versoening by die Universiteit van Pretoria se Fakulteit Teolo­gie.

Koopman, wat vroeër Stellenbosch se dekaan van teologie was, het gesê gemengdheid is vroeër as negatief gesien. Hy het gepleit dat dit gevier moet word.

Prof Nico Koopman

Pleks van minimalistiese identiteite wat mense angstig maak, bedreig laat voel en op die verdediging plaas, het hy gepleit vir maksimale, vreugdevolle identiteite.

Ter illustrasie van wat hy bedoel, het hy gesê hy is self gekleurd of bruin of Khoi of Griekwa, maar danksy sy saamleef met sy Xhosa-broers en -susters, is hy meer as dit. Danksy sy saamleef met sy wit broers en susters, is hy meer. Danksy sy saamleef met sy Indiër-broers en -susters is hy meer.

Dit geld ook ander aspekte van sy identiteit. Hy is ’n man, maar danksy die interafhanklike saam­leef met vroue, is hy ook meer as ’n man. Hy identifiseer met die lot van vroue en patriargale samelewings en hulle stryd om geregtigheid. Waar mans en vroue so saamleef met mekaar, beëin­dig hulle die stryd tussen die geslagte en sing die duet van geslagte.

Sy maksimalistiese identiteit laat hom sê hy is heteroseksueel, maar in sy solidariteit met mense wie se seksualiteit verskil, is hy ook meer as hete­roseksueel. Hy is ’n Christen, maar in sy saamleef met mense van ander gelowe is hy ook meer.

Koopman het gesê ’n maksimalistiese identiteit voel nie bedreig nie. ’n Minimalistiese identiteit sê ek is nét dit. ’n Maksimalistiese identiteit sê: “Ja, ek is gereformeerd, maar in my saamleef met mense wat Lutheraans, Charismaties, Anglikaans, Katoliek en van ander denominasies is, is ek meer as net gereformeerd.”

Hy het verwys na aartsbiskop Desmond Tutu wat gesê het hy is ’n goeie ekumeniese Christen omdat hy ’n goeie Anglikaan is. Uit die spesifieke identiteit leef hy met die wete dat hy meer is, en die meer help hom om die spesifieke te waardeer.

Koopman het gesê sy primêre identiteit is dat hy ’n mens is, en ’n gedoopte een.

Só word miljoene gehelp

Miljoene mense het voordeel getrek uit meer as ’n miljard rand se werk. Dit blyk uit die jaarverslag van die Kerklike Maatskaplike ­Diensteraad (KMDR) vir 2016/17.

Die KMDR is die netwerkorganisasie vir al die professionele maatskaplike dienste wat gelewer word uit die diensorganisasies wat uit die NG Kerkfamilie ontwikkel het. Dit sluit in die Hugenote Kollege, Tutela (Sinode Hoëveld), NG Welsyn (Goudland), die SKBDM (Noordelike Sinode), CMD (KwaZulu-­Natal), Badisa (Wes-Kaap), Engo (Vrystaat), Caritas (Noord-Kaap), Ecsos (Namibië), en die Christelik-Maatskaplike Rade in die Oostelike, Noordelike en Oos-Kaapse sinodes.

Die gesamentlike omset van al dié lidorganisasies van die KMDR was meer as R1,176 miljard. Sowat 40% hiervan kom uit staatsubsidies, ’n verdere 10-20% is inkomste uit dienste waarvoor betaal word en die ander 40-50% kom uit donasies van individue, kerke en besighede en van instansies soos trustfondse en loterye.

Meer as 1,3 miljoen mense is bereik deur die direkte dienste van die KMDR se lidorganisasies. Dit wissel van eenmalige kontak met iemand in nood of deur ’n bewusmakingsprogram, tot die volledige, permanente versorging van iemand, 24 uur per dag en sewe dae per week.

Wanneer die impak van sulke dienste bereken word, word daar in ag geneem dat dit dikwels die lewe van minstens drie ander mense positief raak as een persoon direk gehelp word. So gesien het hierdie netwerk van organisasies in die vorige boekjaar op baie meer as 5 miljoen mense se lewe ’n impak gemaak.

Die Christelike gebaseerde dienste wat gelewer word, sluit in voorkoming, intervensie en nasorg. Dit is gerig op alle mense in materiële, maatskaplike en geestelike nood en dit gaan oor die grense van ras, geslag en geloof.

Maatskaplike dienste vra deelnemende betrokkenheid

Die kerk se professionele maatskaplike dienste wil nader beweeg aan ge­meentes en deel wees van die missionale diakonaat wat uit gemeen­tes gedoen word.

Dit is van die gedagtes wat na vore gekom het tydens ’n konferensie van twee dae wat die Kerklike Maatskaplike Diensteraad (KMDR) gehou het.

Dr Botha van Aarde, uitvoerende beampte van die KMDR, sê die pro­fes­sio­nele maatskaplike dienste – soos die Christelik-Maatskaplike Rade en die pro­fes­sionele dienste in die vorm van tehuise vir bejaardes, kinderhuise en instellings vir gestremdes – het in die middel van die vorige eeu uit die hart van die kerk ont­staan.

Onder die vaandel van die verskillende sinodes se kommissies vir die diens van barmhartigheid het dié dienste lank terselfdertyd gefunksioneer as kom­mis­sies van die kerk én as geregistreerde maatskaplike dienste.

Aan die einde van die vorige eeu het ’n nuwe bedeling aangebreek waarin dié dienste almal moes registreer as nie-winsgewende organisasies. Dit het vir hulle ’n onafhanklikheid gebring van die kerk, maar daarmee saam ook ’n mate van vervreemding. Soms het die gemeentes se maatskaplike dienste en die pro­fes­sionele dienste selfs teenoor mekaar te staan gekom.

Dit is hierdie afstand wat hulle nou wil oorbrug. “Ons wil die gemeente se sop­kombuis en die maatskaplike werker se kinderbeskermingswerk as ele­men­te van ’n geïntegreerde bediening verstaan,” sê Van Aarde.

Daarom het die konferensie ’n agenda vir verandering opgestel waarmee die verteenwoordigers van die verskillende maatskaplike dienste na hulle organi­sasies sal teruggaan om van hulle kant af nader aan die kerk te probeer kom.

Vir gemeentes vra Van Aarde dat hulle die maatskaplike dienste sal sien as deel van die kerk se missionale werk in die wêreld. In praktiese terme beteken dit dat hulle vra dat die gemeentes betrokke moet raak by die dienste. Daarmee vra hulle nie bloot vir finansiële ondersteuning nie, sê Van Aarde. Hulle vra vir deelnemende betrokkenheid.