Nelis Janse van Rensburg

Die diakonaat van saamleef

Die amp van die diaken is oor die afgelope aantal dekades afgewater tot geldopnemers ty­dens eredienste en uitdelers van die tekens by die nagmaal. Dit strook natuurlik glad nie met die belofte wat diakens aflê by hulle ampsaanvaarding nie. “Julle moet die materiële en geestelike nood van mense fyn aanvoel en daadwerklik help,” staan geskryf in Vir die erediens – ’n handleiding (2007). Daar is nie integri­teit in ’n bedeling waar een ding beloof word en ’n ander verwag word nie.

Die situasie beteken natuurlik nie noodwendig dat diens van barmhartigheid nie in ons gemeentes ernstig opgeneem word nie. Inteendeel, daar is nie ’n gemeente waar daar nie projekte en uitreike en insame­lings gedoen word vir minderbevoorregte mense nie. Maar daar is baie gemeentes wat selfs nie eens meer diakens het nie.

Daar is skrale troos daarin te vind dat hierdie verskynsels wêreldwyd aan die orde van die dag is. Die wêreldkerk word dus nou uitgedaag om nuut te dink oor die amp van diaken, maar ook onderliggend oor die diakonaat van gemeentes.

Voeg hierby die wêreldwye verskynsel dat kerke en gemeentes al meer hulle professionele welsynsdienste deur nie-regeringsorganisasies laat doen het. Hierdie werk is mettertyd uitgebrei om statutêre welsynswerk in te sluit. Die staat het gevolglik vir baie van die werk van die kerklike welsynsorganisasies die hoofborg geword.

Uiteindelik het daar ’n onhoudbare afstand ontstaan tussen die werk van diakens, gemeentes se diens van barmhartigheid en die organisasies van die kerk wat ge­stig is met die oog op die lewering van barmhartigheids- en welsynsdienste.

Voeg hierby die missionale beweging in die kerk en dit word duidelik dat ’n wesenlike herbesinning nodig is oor die amp van die diaken en die barmhartigheids­werk (diakonaat) van gemeentes. Die vraag moet dus gevra word na die betekenis van missionale diakonaat.

Die drie streke in Europa van die Lutherse Wêreldfederasie het besluit om met die oog op die viering van die Reformasie in 2017 ’n besinning te doen oor gemeenskapsdiakonaat. In ’n 2014-vorderingsverslag gee hulle dan die raamwerk van wat bekend sou word as die “conviviality process”. “Conviviality” is in hierdie denke die kuns en praktyk van saamleef. Tradisioneel het ons die roepingsvraag gevra in ’n nou verhouding tot wat ons het. Ons sou dan byvoorbeeld bid: “Here, U het ons geseën met baie gawes uit u hand. Waarheen of na wie stuur U ons?”

Ons roeping het daarom ten nouste saamgehang met ons kapasiteit, of in ander woorde, ons mag. Dit was nie sleg bedoel nie en dit het derduisende mense laat eet en leef. Ons het in die proses bepaalde vaardig­hede ontwikkel. Ons fokus was veral op volhoubare ont­wikkeling. Ons het uitstekend gevaar met die ont­wik­keling van programme en omvangryke dienste.

Die resultate van hierdie benadering móét, waar die behoeftes voortbestaan, in stand gehou word. Ons werk daarom ook tans, saam met ander kerke, aan ’n nuwe memorandum van verstandhouding tussen die gods­diensgemeenskap en die staat om op nuwe vindingryke maniere ondersteuning aan hierdie dienste te bied.

Ons sal egter ook fundamenteel nuut oor ons gemeentediakonaat moet dink. Diakonaat kan nie meer alleen verstaan word as ’n beweging waarin die kerk of individue beskikbare kapasiteit weeg en dan oorweeg en afweeg wat daarvan aan ander beskikbaar gestel kan word nie.

Dit kan nie langer verstaan word as diegene wat het wat gee aan diegene wat nie het nie. Dit moet eerder verstaan word as ’n intensionele teenwoordigheid tussen lydende mense omdat God intensioneel by hulle is. Ingeneem in sy verhouding met lydendes, kan on­derskeiding daag en kan ons dien en bedien word.

Ons kan dus in die verhouding en in die saamleef met lydendes iets van Christus se teenwoordigheid beleef, en dan ook sigbaar maak. Dié saamleef is dus ’n gedeelde saamleef met Christus én met lydende men­se. Dié saamleef wek ’n sin van broosheid, van gelyk­making, sodat die motief nie meer gee is nie, maar die ontvangs van ’n diep sin vir geregtigheid en ’n Godge­gewe mede-menswaardigheid met die lydendes.

Die uitkoms van diakonaat skuif gevolglik met hier­die benadering van ’n roeping tot volhoubare ont­wik­keling na ’n roeping vir volhoubare gemeenskap. Hierdie benadering het radikale betekenis vir die amp van diaken.

Diakens kan dan die mense wees wat die nood van die wêreld persoonlik aanvoel. Hulle kan die saamleef-mense in elke gemeente wees. Hulle kan die nood en die lyding van mense fyn aanvoel en dienend die ge­regtigheid van God en die menswaardigheid van die mense as opgaaf van God in ontvangs neem. Hulle kan die nood van die wêreld voortdurend onder die ouder­linge en gemeente se aandag bring. ’n Kerkraad sou dan om geen rede sonder diakens wil wees nie.

Daar is ’n spreekwoord wat sê die teenoorgestelde van armoede is nie rykdom nie, maar geregtigheid. Ander sê die teenoorgestelde van armoede is gemeenskap. Hiervoor sal ons nuwe vaardighede móét aanleer en die gee-en-gee-gewoontes as outomatiese terugval-posisie, sonder intensionele saamleef, móét afleer.

Ds Nelis Janse van Rensburg is voorsitter van die Algemene Sinodale Moderamen van die NG Kerk.

Jesus het in Afrika gebly

Jesus Christus het in Afrika gebly. Trouens, daar is navorsers van sy geboortegeskiedenis wat meen dat Hy tot so lank as die eerste twee jaar van sy lewe op ons kontinent opgegroei het.

Een van die eerste Christenbekeerlinge was uit Afrika: ’n Ethiopiër op ’n wa. Hy het die Pasga in Jerusalem gaan bywoon. Hy kom in Ethiopië terug, splinternuut, gedoop, vrygemaak en met die Goeie Nuus van die koninkryk sy hart en lewe vol.

Dit is nie die eerste Ethiopiër van wie ons in die Bybel lees nie. Vroeër was die land as Kus bekend. Moses het sy broer en suster omgekrap toe hy met ’n vrou uit Kus trou, diep uit Afrika.

Of die Ethiopiër die vlam van geloof in dié land aangesteek het, sal ons seker nooit weet nie. Ons lees wel in Irenaeus van Lyon se geskrifte dat “Simon Backos” in 180 nC die evangelie in Ethiopië verkondig het en gepreek het oor God wat vlees geword het “soos vroeër aan julle almal verkondig is”.

Laat ons ook nooit vergeet dat Augustinus, die groot kerkvader, die biskop van Hippo Regius in die 4de eeuse Noord-Afrika was nie.

Die koms van Jan van Riebeeck in 1652 en die bring van die evangelie na Afrika via die Suide, is dus ’n laat, maar belangrike toevoeging tot die groeiproses van die koninkryk en kerk op ons kontinent.

Vandag is Afrika getallegewys een van die grootste groeipunte van die Christelike geloof. Die sentrum hiervan is egter nie in Suid-Afrika nie. Elders op hierdie kontinent gryp mense die Goeie Nuus aan en wy hulle hulle volledig aan Jesus toe.

Maar die verstaan van die evangelie het verander. Goddank, want baie kolonialiste se verwagtinge het slegs oor die hemel gegaan, oor redding en die ewige lewe. En die lewe van gehoorsaamheid wat moes volg het gegaan oor morele kodes, oor opheffing tot aanvaarbare Europese standaarde, oor gebruike (kultuur) en vaardighede wat die mense bruikbaar gemaak het. Die kolonialiste het immers ingekom agter Afrika se rykdomme aan.

So staan ek onlangs by die massagrafte in Kigali, in Rwanda, waar meer as 250 000 mense se oorblyfsels begrawe is. In 1994 is ’n miljoen Tutsi’s in Rwanda deur Hutu’s vermoor.

Die ergste is dat die Hutu’s en Tutsi’s nie twee verskillende etniese groepe was nie. Hulle het saam geleef tot die koloniale regerings hulle op klassebasis begin indeel het. As jy 10 of meer beeste besit het, is jy as ’n Hutu gereken. As jy armer was, was jy ’n Tutsi.

En toe in 1933 stel die koloniale Belgiese regering ’n ID-kaart in waarop aangedui word of jy ’n Tutsi of
’n Hutu is. Dié klasseverskil is deur koloniale regerings en kerke gedryf. Dit is aangehits tot ’n ideologiese monster, wat op 6 April 1994 en die 100 dae daarna homself sou wreek. ’n Letsel is op die lyf van Afrika gekap wat nog ’n eeu sal neem om onder die vel te verdwyn.

Al lyk Rwanda vandag mooi, al bestaan die Hutu-Tutsi-verdeling nie meer nie, al is dit vandag die skoonste land in Afrika, al is die inwoners trots op die nuwe Rwanda, al werk die Rwandese hard, lê die pyn vlak en het die klank van weeklag en broosheid ’n sagte ondertoon geword in elke hart en huis en werkplek. Sag, maar onmiskenbaar en pynlik.

Daarom was die tema van die pas afgelope vyfjaarlikse vergadering van die All Africa Conference of Churches (AACC) in Kigali “The Journey Leading to Respecting the Dignity and God’s Image in Every Human Being”.

Na 2 018 jaar weet ons die oproep tot bekering en geloof in Jesus Christus het ook alles te doen met hiérdie lewe, met ánders kyk na mense, met diens­baarheid aan ander, respek, omarming, waarde­toevoeging tot mekaar se lewe, omgee, luister, brûe bou, met praat met die mees onwaarskynlike mense in die gemeenskap, met die afbreek van mure, met die afbreek van aannames oor ander, met die ruimte maak vir die verskeidenhede van menswees, met die deel van jou middele, met die salwing van ander se wonde, met die wegdoen van kulturele dwang, met uitreik na ander, met sorg, met gemeenskap met Christus en mekaar, oor grense. Dié evangelie het alles te doen met die heling van wonde en die herstel van mense se eer.

Ek het in Kigali gestaan en gedink oor Suid-Afrika en geweet ons het hierdie evangelie nou bitter nodig. Die ideologiese klassestryd wat tans in ons land aangevuur word, is buitengewoon gevaarlik. Ons wonde van vroeër is nog oop. Ons móét nou kies vir die regte evangelie. Die Jesus van die stal, vlugteling, vreemdeling, is reg vir Afrika.

Ds Nelis Janse van Rensburg is voorsitter van die Algemene Sinodale Moderamen.

Gelowiges is pastorale mense

Dit is so dat ’n mens se wêreldbeeld ’n reuse-invloed op jou totale funksionering het. Die eenvoudigste van baie teorieë hieroor, is dat daar drie groot wêreldbeelde is waarbinne almal hulleself bevind.

Mense met ’n Westerse wêreldbeeld leef met ’n idee dat God vir ons ’n algemene aanduiding gegee het van reg en verkeerd. As jy nie aan hierdie reg voldoen nie, is jy skuldig en moet jy gestraf word. Skuldig voel, skuld wat bely word, skuld wat betaal moet word – dít is die Westerse ding. Geregtigheid teenoor ander en die reg van elke individu is ook tipiese begrippe wat by mense met hierdie wêreld-beeld voorkom. Jou identiteit hang af van hoe jy korrek leef en die Godgegewe reëls gehoorsaam.

Die Oosterse wêreldbeeld werk nie soseer met reg en verkeerd nie, maar met eer en skande. Die toets is of dit wat jy doen die eer van die gemeenskap verdien en eer toevoeg aan die gemeenskap en of dit ’n skande in die gemeenskap is en die gemeenskap se eer tot nadeel strek. Jou identiteit hang af van jou posisie van eer of skande in die gemeenskap.

Hierdie denksisteem het al, soos die ander, tot baie misbruike gelei. Ons sien maar net te gereeld hoe mense hulle mag misbruik en mense onteer ter wille van die gemeenskap se sogenaamde eer.

In Afrika is die operasionele wêreldbeeld vrees en mag. In die tradisionele Afrika-wêreldbeeld is daar baie meer aktiewe agente in die wêreld teenwoordig as wat met die oog gesien kan word. Daar is onder meer voorvaders en die geeste, die tokkelos en boosheid wat oral skuil.

Al hierdie kragte het vir eeue die moraliteit van Afrika se mense gedomineer. Siekte is onder andere aan boosheid toegeskryf. Aanvalle van hierdie kragte is met mag en geweld bestry. Wat reg is, is nie gehoorsaamheid aan ’n stel reëls nie, maar om die geeste en kragte te ken en met hulle rekening te hou. En mag is belangrik – want jy het die mag nodig om jou en jou mense teen die onsigbare kragte te beskerm.

Groot dele van die Bybel werk nie met ’n Westerse verstaan van reg en verkeerd, en dus skuld nie, maar met eer en skande. Die Bybel het immers sy ontstaan in die Midde-Ooste. Luister byvoorbeeld na Jesaja 54:1-8: “Jubel, onvrugbare vrou, jy wat geen kinders in die wêreld gebring het nie, jubel en juig, jy wat geen geboortepyne geken het nie, want jy, verstote vrou, gaan nou meer kinders hê as een wat getroud is, sê die Here. Maak groter die plek vir jou tent, maak breër jou tentdoeke, moenie suinig daarmee werk nie. Maak langer die tentlyne en slaan die tentpenne dieper in, want jy sal na alle kante toe uitbrei; jou nageslag sal nasies verdryf en in die stede wat nou verwoes is, gaan woon. Moenie bang wees nie, jy sal nie weer in die skande kom nie, moenie so verleë daar staan nie, jy sal nie weer verneder word nie. Jy sal die skande uit jou jong dae vergeet en nie meer dink hoe jy verneder is toe jy ’n weduwee was nie. Hy wat jou gemaak het, is jou man, sy Naam is die Here die Almagtige. Die Heilige van Israel is jou Verlosser; Hy word die God van die hele wêreld genoem.”

God se verhouding met mense gaan dus dikwels om die herstel van hulle eer. Hy tree met hulle in ’n persoonlike verhouding om hulle posisie van skande te deurbreek. Die hele reinheid- en offerstelsel gee uitdrukking aan die eer-en-skande-konsep van destyds. As jy onrein is, word jy buite die gemeenskap geplaas. Jesus se bediening word daarteenoor gekenmerk deur die wyse waarop Hy randfigure se skande deurbreek deur aan hulle te vat en by hulle aan huis te gaan en hulle deel te maak van ’n nuwe soort gemeenskap waarin dieper onderskei word as om net reg of verkeerd of geëer of tot skande gemaak te word.

In Suid-Afrika het ons by verreweg die meerderheid van landsburgers ’n vermenging van hierdie denksisteme. Ons politieke verlede het mense baie sensitief gemaak vir eer en skande. Mense sukkel nog na die 300 jaar van kolonialisme en apartheid om hulle eer te herwin.

Die Ashwin Willemse-voorval het dit so duidelik laat blyk. Die ander kommentators was klaarblyklik nie rassisties nie. Maar die eergevoel van Willemse is deur hulle aandrang dat hy moet praat – sommige sê hy was nie so goed voorberei nie – op die spel geplaas.

Of dalk was dit ’n verwysing na “kwotaspelers” met die veronderstelling dat hulle nie so baie het om op trots te wees nie, wat hom ontstel het. As jy net uit ’n reg-verkeerd-perspektief kyk na sy optrede, was Willemse verkeerd. Maar met ’n eer-en-skande-besef, verstaan ’n mens meer van sy optrede. Eergevoeligheid is immers nie net ’n saak van reg en verkeerd nie.

Gelowiges is pastorale mense. Ons behoort onsself in mense wat skrynerig is oor hulle eer se skoene te plaas. Ons behoort soos God gedoen het met die onvrugbare vrou, en met die volk, onsself in die naaste moontlike verhouding met hulle te plaas, en hulle eer te herstel. Dalk is dit die mees missionale ding wat ons kan doen, om mense se eer te herstel en hulle van skande te red. En daar is geen beter manier as insluiting nie, by ons, in die binne-gemeenskap.

Ds Nelis Janse van Rensburg is voorsitter van die Algemene Sinodale Kommissie.

Grondhervorming – die morele oorwegings

Terwyl die debat oor grondhervorming nou in intensiteit toeneem, is daar morele oorwegings wat sterk in ag geneem moet word.

Daar kan geen twyfel wees dat grond op ’n onbillike wyse tussen die rassegroepe van Suid-Afrika verdeel is nie. Die Naturellen Grondwet (wet nr 27 van 1913) en die Naturelletrust en -grondwet (wet nr 18 van 1936) het grondbesit deur Khoisan- en swartmense verhoed, gereguleer of beperk.

Maar lank voor die Uniewording in 1910 was daar reeds verskeie wette en regulasies wat witmense be­voordeel het met die oog op grondbesit. Uit ’n etiese hoek gesien, moet billikheid en geregtigheid vir almal nagejaag word. Dat grondhervorming moet geskied, is dus nie te betwyfel nie.

Die NG Kerk is reeds sedert 2002 by gesprekke oor grondhervorming betrokke.

Daar is die hele kwessie van huiseienaarskap, dikwels van huise wat deur die staat gebou is waarvan die eienaarskap na geslagte nog nie na die inwoners oorgedra is nie. 

Daar is die kwessie van stamgronde en meentgronde. Daar is sogenaamde trustgronde. Dan is daar residensiële gebiede wat dikwels so beperkend is dat die bevolkingsdigtheid in woonbuurte onbehoorlik hoog is.

Ook verblyfreg is ’n reuse-kwessie. Tydens ’n konferensie wat die NG Kerk in 2017 saam met die Instituut vir Geregtigheid en Versoening oor titelaktes aangebied het, is die beveiliging van verblyfreg deur sommige konferensiegangers as die belangrikste grondkwessie beskou.

Staatsgrond soos die kusstrook, natuurreservate en bergagtige gebiede beslaan ook miljoene hektare. 

Dan is daar natuurlik die groot kwessie van landbougrond en die wyse waarop die eienaarskap daarvan nie die aansprake van die swart bevolking bevredig nie.

Die gebrek aan ’n behoorlike grondoudit veroorsaak natuurlik dat mense die vryheid het om baie ongenuanseerd oor grondhervorming te praat.

Die tweede etiese riglyn wat die kerk dus moet gee, is dat dit nie eerlik is om ongenuanseerd oor grondhervorming te praat nie.

Die kerk het ook ’n morele plig om te waarsku teen die vernietiging van die voedselsekuriteit in ons land. 

Voeg hierby ons verantwoordelikheid om te verhoed dat mense op nuwe maniere van hulle grond en eiendom beroof word. Individue wat op bona fide wyse hulle grond bekom het, kan nie maar sonder meer verantwoordelik gehou word vir die ideologiese vergrype van vroeëre geslagte nie. 

Artikel 25 van die Grondwet plaas ’n reuse-verantwoordelikheid op die agenda van die regering en die staatsdiens. Die rekord van die regering sedert 1996 in terme van grondhervorming laat, om die minste te sê, veel te wense oor.

Baie plase is vervreem en lê tans in onbruik. Suksesvolle boerderye is in die proses vernietig. Nuwe swart boere is nie gehelp om besitters van grond te word nie en kon daarom nie finansiering bekom vir hulle boerdery nie. Landbou-voorligtingsdienste van die staat het op plekke in duie gestort. Korrupsie het groot dele van begrotings vir grondhervorming inge­sluk.

Die probleem is dus nie die Grondwet nie, maar die regering se onvermoë om op ’n ordelike wyse grondhervorming deur te voer. Die kerk moet hieroor protesteer.

Die gebrek aan visie by die staat om landbou-organisasies soos AgriSA se potensiële bydrae tot grondhervorming na waarde te skat, help beslis ook nie. Die kerk moet ook bly getuig oor die onbenutte bronne van die privaatsektor en burgerlike samelewing.

Die fundamentele vraag is natuurlik of privaat besit van landbougrond hoegenaamd in Afrika aanvaarbaar is. Met die uitsondering van Suid-Afrika, Namibië, dele van Botswana en dele van Zambië, word geen private grondbesit in Afrika toegelaat nie. Alle grond behoort aan die staat en word deur middel van ooreenkomste aan boere verhuur of deur stamowerhede bestuur. Geen oordrag van titelaktes na privaat besitters vind plaas nie.

Die vraag is dan of die staat daarmee vertrou kan word om hierdie reuse-bestuursproses te behartig. Die ekonomiese uitdaging wat ’n globale markekonomie bied, is ook dat die sekuriteit van privaat grondbesit een van die belangrikste vereistes is vir buitelandse ekonomiese investering. 

Die moderamen van die Algemene Sinode neem tans deel aan gesprekke oor grondhervorming en gaan ook ’n voorlegging doen aan die parlementêre komitee wat nou oor Artikel 25 van die Grondwet besin.

Ds Nelis Janse van Rensburg is die voorsitter van die Algemene Sinodale Moderamen.

Wat sê ons oor evangelisasie?

Daar het ’n groot stilte in die kerk neergedaal oor evangelisasie. Dit is asof niemand in die kerk meer wil praat oor mense se bekering tot die Christelike geloof nie. En as daar tog ge­dwonge gesprekke hieroor gevoer word, hoor jy onmis­ken­baar die onsekerheid wat daarmee gepaard gaan.

Voorheen het bykans elke kerkraad ’n kommissie vir evangelisasie gehad. Sinodes het predikantposte geskep met die oog op die evangelisasiewerk van die kerk. Programme is ontwikkel en is wyd en syd in die kerk gebruik om mense toe te rus met die oog op evan­gelisasie. Dit is immers geag as een van die be­langrikste funksies van die kerk, dat mense gehelp word om vir Jesus te aanvaar as Verlosser en Saligma­ker.

Die pad tot oorgawe is in drie, vier of vyf stappe afgetel. As jy net met oortuiging jou naam kon inskryf in Johannes 3:16, was alles reg. Dikwels is die afgryse van die ewige verdoemenis benut om goedgelowige mense te oortuig dat jou geloof in Jesus bely moet word. Draai of braai.

Sonder enige formele besluit, is hierdie strategieë laat vaar. Dis asof die kerk net gesamentlik tot die be­sef gekom het dat die evangelie op ander maniere aan mense gebring moet word. Die rigiede “ons wat glo”-, en “julle wat nie soos ons glo nie”-scenario het verkrummel. Die teikenontvangers van die evangelie het immers oneindig divers geword. Daar is die ateïste en die agnostici, daar is dié wat kerklos en kerkvervreemd is, daar is dié wat sukkel om geloof en wetenskap te versoen, daar is die gesekulariseerdes en dié wat aggressief hulle ongeloof bely. Daar is ook dié wat glo, maar nie altyd die tradisionele formulerings van die geloof omarm nie. Daar is ook dié wat die voorvaders deel gemaak het van hulle geloofsouvre. En natuurlik is daar die Moslems en Hindoes, die Boeddhiste en die Jode.

Intussen het die kerk ’n missionale teologie omarm en die vraag is nou wat die betekenis daarvan vir evan­gelisasie is. Kan ons nog in ’n pluralistiese wêreld waarin daar soveel respek betoon word aan mense se oortuigings en kulture, enige vorm van beïnvloeding na ’n “beter” stel geloofsaannames propageer of beoefen? Dit is die een vraag wat beantwoord moet word. Maar die teenvraag is of ’n kerk wat regtig omgee vir mense nog kerk is as dit nie die geloofsoortuigings daar­van aan ander oordra met die doel om hulle te oortuig nie?

Myns insiens is die Bybel baie direk in sy opdrag om die evangelie te verkondig en alle mense bewus te maak en deel te maak van die beweging van Christus in die wêreld. Die vraag is dus eerder “hoe” dit gedoen moet word. En dit is die antwoord op hierdie vraag wat ons onseker laat klink.

Die antwoord lê nie in stappe nie, maar eerder op drie vlakke. Ons moet eerstens die inhoud van die Evangelies, die logos, goed verstaan. Hy nooi ons in in ’n alternatiewe lewe. Dis die koninkrykslewe waar­van Hy so baie praat in sy preke en gelykenisse en waarvan sy wonders sulke helder verduidelikings is. Dis nie ’n moralistiese regulering nie, maar ’n bestaan van af­hank­likheid, deernis, sagmoedigheid, reinheid van hart, barmhartigheid, honger en dors na gereg­tig­heid, vrede en selfloosheid (Matt 5:3-12). Dit is nie net ’n fiksasie op die ewige lewe nie, maar ’n konink­ryks­lewe as voorspel tot die ewige koninkryk. Die vraag is dus: Waartoe moet mense volgens ons hulle bekeer? Wat is die Goeie Nuus? Hieroor moet ons hel­derheid hê. Die antwoord gaan klaarblyklik om meer as ’n klomp oortuigings. Dit gaan ook om ’n alternatiewe lewe.

Die tweede vlak waarop ons sal moet fokus as ons dink oor evangelisasie is ons patos vir diegene wat bui­te of op die drumpel van die geloofsgemeenskap leef. Ons begrip en respek vir ander se kontekste, oor­tui­gings en gewoontes mag deurslaggewend wees in ons omgang met hulle. Ons opregte betrokkenheid by die nood van mense, of dit nou hulle armoede, siek­tes, of vrese is, of wat ook al, gaan waarskynlik meer sê van die liefde van God as enigiets anders.

Die vraag is dus: Hoe skep ons ruimtes waarbinne ons deernis en omgee mense kan oortuig van die Goeie Nuus?

Laastens is ons eie etos van deurslag­ge­wende be­lang. Die integriteit van ons toewyding aan die leef van die Goeie Nuus is krities vir ons oortui­gingskrag. Die vraag is dus: Hoe beliggaam ons dit? Hieroor moet ons bid en dink en eerlik wees voor God.

Daar is ’n belangrike wederkerige wisselwerking tussen logos, patos en etos nodig om te oortuig. Terwyl ons oor ons missionale teologie diep nadink, sal ons weer moet dink oor die uitkoms wat ons wil bereik met ons getuienis na buite. ’n Windstilte in die groei van die kerk getuig van ’n diep gebrek aan begrip vir ons ware roeping om die goeie nuus met omgee en geloofwaardigheid te leef en te verkondig. Nu­we geloofsgewoontes is dalk nodig om ’n nuwe be­wus­syn van ons gestuurdheid te kweek.

Ons het meer werk as wat ons dalk besef.

Ds Nelis Janse van Rensburg is voorsitter van die Algemene Sinodale Moderamen.

Nou lê die harde werk voor

Die verkiesing van ’n nuwe ANC-president was hopelik ’n keerpunt in die politieke ge­skie­denis van Suid-Afrika van die afgelope de­kades. Mnr Cyril Ramaphosa se verkiesing in Desember 2017 as ANC-leier het geweldige verwagtinge ontketen en by baie hoop gebring dat ons kan terugkeer na die paaie van nasionale eenheid en versoe­ning, van ekonomiese groei en werkskepping.

En toe volg daar die lang wag op president Zuma se bedanking. Nou is dit alles geskiedenis. Die direksie van Eskom is vervang, die staatsrede is gelewer. Die begrotingsrede is gelewer. Die kabinet is herskik. Die Guptas en hulle vriende word gesoek.

Nou lê die harde werk voor. En dis hier waar die vraag ontstaan waar die kerk se verantwoordelikheid lê. Oor die afgelope jare het die kerk die grootste moont­like morele druk op die regering geplaas om met integriteit te regeer. Daar is saam gebid en gewerk en vir ’n nuwe morele bedeling beding. Maar nou moet ons waarskynlik ons strategie verander. Ons moet krities bly en moreel rigting aandui. Maar ons sal ook moet moue oprol en daadwerklik ’n verskil maak.

Die NG Kerk lewer jaarliks deur sy diensorganisasies welsynsdienste aan ver meer as ’n miljoen Suid-Afri­kaners. Daar word uitstekende werk gedoen. Ons gemeentes doen ongelooflik baie om diens te lewer en nood te verlig. En dan praat ons nie eens van al die diens­werk en hulp wat verleen word deur lidmate waar­van niemand boekhou nie.

Maar in ’n gesprek vandeesweek met Theo Maye­kiso van die Zwane Presbyterian Church in Gugule­thu, vertel hy my dat hy dink die NG Kerk hou die sleu­tel tot die ontsluiting van baie van die uitdagings van ons land. Die verrassing is egter dat hy nie dink dit is in wat ons kan gee wat die oplossings lê nie, maar veral in wat ons kan leer.

Hy twyfel nie aan ons goedgesindheid nie. Hy twy­fel ook nie aan ons goeie bedoelinge met al ons aksies nie. Hy twyfel aan ons insig in die lewe van die swartmense van Suid-Afrika.

Toe ek hom daarop nooi om met ons gemeente te kom praat oor swartmense se lewenstyl en verwag­tinge, wys hy die uitnodiging dadelik van die hand. Want, sê hy, ons sal moet verhoudings bou, egte verhoudings, vriendskappe wat sal lei tot diepgaande begrip en insig. Wat daarna sal volg, is eintlik nie nou be­langrik om te weet nie. Die Here sal daarvandaan die pad verder uitwys.

Die moderamen het vroeër ’n aantal gesprekke geïni­sieer met politieke partye en met die Khulumani Support Group. Laasgenoemde groep van oor die 100 000 mense soek nog herstel van hulle apartheid­skade. Hulle is goed georganiseer en het takke dwars­oor Suid-Afrika.

Ons het verlede jaar met hulle ’n buitengewone geestelike ervaring gedeel toe ons na mekaar se ver­hale geluister het. Tien mense van Khulumani en 10 van die NG Kerk het op ’n baie persoonlike vlak aan mekaar blootstelling gehad. Die Here het ons almal diep aangeraak en ons insig in mekaar se lewe is vir altyd verander. En hulle wou niks van ons hê nie. Die onlangse gesprek tussen ons en die EFF se dagbestuur was net so insiggewend. Ons voorsiende oplossings vir ons land verskil radikaal, maar hulle kon leer dat ons nie ’n klomp wit rassiste is nie en ons kon leer dat hulle, soos ons, diepgaande geloofsverbintenisse het. Hulle bid ook, hulle is ook bewus van hulle verantwoordbaarheid teenoor God.

Ons kon onder meer met hulle praat oor ons kommer oor die plaasaanvalle. Ons kon waarsku teen die impak van leiers se uitsprake oor die verwydering van boere op mense wat dit as aanmoediging beleef om land­bouers en hulle werkers met geweld van plase te verwyder. Hulle kon met ons praat oor hulle voort­gaan­de gevoel van uitsluiting uit baie sfere in die samelewing.

Die NG Kerk is uitstekend geposisioneer om ’n ka­talisator te wees vir versoening en vrede. Terloops, wit­mense is in baie gevalle baie meer veroordelend teen­oor die NG Kerk as swartmense. Kollega Tewie Pie­ters vertel die mees aangrypende verhale van die rol wat die NG Kerk in Coligny speel na afloop van die rassekrisis wat in Mei 2017 daar ontstaan het.

In Kleinmond het frustrasie in die gemeenskap net so oorgekook. Weereens het die NG Kerk ’n leidende rol gespeel om die gemeenskap te dien en tot vrede te lei. Dieselfde het gebeur met die kampusonrus vroeër onder meer in Pretoria, Bloemfontein en Stellen­bosch. Leraars en lidmate van die NG Kerk was daar om die vrede te help herstel.

Ons kan egter nie telkens wag vir ’n krisis om ons te herinner aan ons getuienis oor die vrede van Christus nie. Gelukkig is daar talle gemeentes in ons land wie se getuienis die uitreiking na medegelowiges van andersoortige gemeenskappe as hulle eie, insluit. Dit is nou die tyd om die gapings tussen mense te vul met Christelike liefde en welwillendheid.

Ons ekumeniese reisgenote is ons natuurlike vennote in ons getuienis oor die transformerende krag van Christus wat storms kan stilmaak en nuwe lewe kan gee. Wat nou nodig is, is die inspirasie van die Gees wat leiers na vore laat tree om die gapings tussen mense te vul met nuwe drome. Pres Ramaphosa kan nie alleen die land genees nie. Ons sal die verhou­dings­werk in elke uithoekie van die land moet help doen.

Ds Nelis Janse van Rensburg is voorsitter van die Algemene Sinodale Moderamen.

Die koninkryk van God in 2018

Die koninkryk van God, of die koninkryk van die hemel soos Matteus dit noem, is myns insiens een van die belangrikste temas van die Evangelies. Die oudste Evangelie, Markus, begin sommer in hoofstuk 1:15 met die woorde: “Die tyd het aangebreek, en die koninkryk van God het naby gekom. Bekeer julle en glo in die evangelie (goeie nuus).”

Jesus se Bergpreek handel hoofsaaklik oor die lewe in die koninkryk van die hemel. Hy leer onder meer die mense om te bid: “Laat u koninkryk kom, laat u wil ook op die aarde geskied, net soos in die hemel.” In die gelykenisse wat Jesus vertel, gaan dit dan ook oor die lewe in die koninkryk. Hy gebruik praktiese voorbeelde uit sý lewenswêreld om die koninkryk te verduidelik. Die koninkryk is soos ’n skat in die saailand, ’n mosterdsaadjie, suurdeeg … In die koninkryk gaan dit soos met ’n handelaar wat op soek is na goeie pêrels.

Dit is opvallend dat Jesus nooit sê dat mense die koninkryk kan laat aanbreek nie. Net God kan dit doen. Mense kan die koninkryk slegs ontvang soos kindertjies, hulle kan die geheime van die koninkryk ken, hulle kan dit verkondig, hulle kan dit binnegaan.

Van die begin af was dit moeilik, ten spyte van al dié praktiese toeligting, om die koninkryk te verstaan. Die mense met wie Jesus hieroor in gesprek tree het ander koninkryksagendas gehad.

Die Sadduseërs was priesters. Die hoëpriester was ’n Sadduseër. Jesus tree in stryd met die Sadduseërs wanneer hy verduidelik dat die koninkryk se aanbreek nie te danke sal wees aan die mag of gravitas van die kerk nie.

Die Fariseërs weer, was ’n groep wetsgehoorsame Jode, wat ontstaan het in die tyd van die Makkabeërs toe die Griekse leiers die Hellenistiese godsdiens en kultuur op Israel wou afdwing. Jesus tree in stryd met die Fariseërs wat die begrip koninkryk direk assosieer met politieke mag. Vir die Skrifgeleerdes is sy koninkryk ook vreemd omdat ’n wettiese moraliteit nie daarmee versoenbaar is nie. Anders as die Esseners, wat hulle afgeskei het van die wêreld, leer Jesus dat die koninkryk tussen hulle is. Hulle moet dit net raaksien, ontvang, binnegaan, verkondig.

Maar hoe? Dalk is Jesus se openingswoorde in sy Bergpreek een van sy belangrikste aanduidings van die hoe. “Gelukkig is dié wat weet hoe afhanklik hulle van God is, want aan hulle behoort die koninkryk van die hemel.”

En dié wat treur en die sagmoediges, en dié wat honger en dors na wat reg is en dié wat barmhartig is, en rein van hart is. Hulle is gelyke ontvangers/besitters van die koninkryk. O ja, en dan is daar dié wat hulle ego’s en eiebelang ondergeskik stel aan wat reg is, wat die vreemde koninkryk besit. En diegene wat nie popu­liste is nie, nie publieke opinie eerste stel nie, omdat hulle gefokus is op die ewige lewe.

2018 lê voor ons. Hoe sal eietydse, praktiese gelykenisse oor die koninkryk vandag klink? Daar was ’n man wat ’n app (toep) ontwikkel het wat mense gewaarsku het wanneer hulle die heeltyd oor hulleself praat … Daar was ’n baie slim vrou wat haar kennis en geleerdheid in diens gestel het van die armes … In ’n klein dorpie was daar ’n kategeseskool waar die kinders geleer is van geregtigheid vir alle mense, gay mense, arm mense, persone met gestremdhede … Daar was ’n gemeenskappie van gelowiges wat dit gewaag het om die armste mense van hulle dorp in te sluit by hulle geloofsfamilie … Eendag was daar ’n groep mense wat saam Bybelstudie gedoen het en besluit het om vir vigs­wesies by die hospitaal van kos te voorsien … Op ’n dag het die verbeelding van die Gees mense geïnspireer om oor alle grense heen uit te reik na die rykste mense van die gemeenskap …

Mag ons in 2018 miljoene kere die koninkryk in ontvangs neem.

Ds Nelis Janse van Rensburg is voorsitter van die Algemene Sinodale Moderamen.

Onthullings

Die een publikasie na die ander onthul die stand van morele verval in die staatsdiens van Suid-Afrika. Die bekendste hiervan is The President’s keepers van Jacques Pauw. Selfs mense in die regering is verras, maar nie heeltemal verbaas oor wat die boek onthul nie. So is daar ook die boek van Pieter-Louis Myburgh, The Republic of Gupta: A story of state capture, openbarend van ’n patologiese sug na meer en meer geld en mag en vryheid om die staat te beroof.

Die gevolge van leierskap wat nie gefokus is op die beste belange van die land nie, word gesien in die Suid-Afrikaanse Lugdiens, Eskom, Prasa, die SAUK, staats­departemente soos Sosiale Ontwikkeling en talle ander.

Die gebrek aan morele leierskap kring uit tot in die verste uithoeke van die samelewing. Verskeie sosiale euwels soos die hoë moordsyfer, insluitende plaas­moor­de, misdaad, gesondheidskrisisse, waaronder die Esidimeni-gesondheidsramp, MIV/Vigs-ramp, tuber­kulosesterftes en malariabesmetting is byna die direkte gevolge van leierskap wat nie meer verantwoordbaar­heid opeis nie. Omdat die leiers nie meer self ver­­ant­woordbaar wil en kan wees nie. Dissipline is immers die grondreël vir staatsdienste se goeie funksione­ring.

Die onthullings in dié boeke dui op ’n grootskaalse verval in morele, administratiewe en finansiële dissi­pli­ne. Telkens word sogenaamde nuwe beleide ont­werp om ’n antwoord te bied op die krisis waarin ons ingelei is.

Die nuutste is die vernietiging van sogenaamde “white monopoly capital”. Die meeste mense in Suid-Afrika sal saamstem dat diegene wat oor die kapitaal van ons land beskik, verteenwoordigend moet wees van die totale bevolking van Suid-Afrika. Gelukkig is daar reeds groot verbetering in die verspreiding van rykdom in die land. Maar retoriek wat maar net ’n gemeenskaplike vyand probeer vind om interne proble­me mee te verdoesel, los niks op nie.

Daar is ’n ander gemene deler in al hierdie beleide: sentralisering en staatsbeheer. Ons sien dit nou weer in die voorgestelde nuwe skolewet. Ons sien dit ook in die feit dat die staat landbougrond koop, maar dit ­nooit oordra aan nuwe eienaars nie. Dit bly in staatsbesit. Ons sien dit in beleide waarin die samewerking tussen publieke en privaat instellings getermineer is in onderwys, gesondheidsorg, welsynsdienste, die ver­skaf­fing van energie en op vele meer terreine. Daar­teen­oor is konsultasie, samewerking en ooreenkomste tus­sen die staat en dienswilliges in die beste belang van Suid-Afrika.

Ons het nou nuwe politieke leiers nodig wie se morele kompas ’n ware Noord gevind het en beleid uitdink waarmee alle Suid-Afrikaners se belange gedien word. Die armes s’n en die rykes s’n, die voorheen be­na­deeldes s’n en dié wat tans werk verskaf en voedsel produseer.

Hierdie politieke leiers het dan die steun van die breë massa welwillende Suid-Afrikaners nodig wat nie net in eie belang optree nie, maar dit ook goed bedoel met mense van ander oortuigings, kulturele gewoon­tes, tale en geloofsoortuigings. Dis mense wat bekommerd is oor al Suid-Afrika se kinders, al ons land se vroue, al ons land se siek mense, almal se toegang tot die ekonomie, almal se geleerdheid.

Die NG Kerk posisioneer ons binne hierdie groep van welwillende mense wat in ’n versoende verhou­ding met ander leef, wat geregtigheid vir mekaar najaag, wat sorg dra vir vreemdelinge se welstand, wat goeie onderwys vir alle kinders beding, wat alle kin­ders wil skoolgereed maak, wat aan honderde duisende men­se wat nie lidmate van die kerk is nie, maatskaplike dienste lewer, wat hande vat met NRO’s en plaaslike regerings teen geweld en verval.

Frans Cronje skryf in sy boek ’n Tydsreisigersgids vir Suid-Afrika in 2030, dat die Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudinge se navorsing in 2016 aan­gedui het dat die groep welwillende mense in Suid-Afri­ka by verre die meerderheid is en dat rassisme glad nie so ’n groot faktor is as wat politici wil voorgee nie.

Die NG Kerk doen baie van ons publieke getuienis deur die SA Raad van Kerke (SARK). Die SARK se South Africa We Pray For-veldtog fokus op vyf aksies: genesing en versoening, armoede en ongelykheid, eko­nomiese transformasie, die herstel van familie­ban­de en die ankering van ons land se demokrasie.

In die komende jaar gaan daar onder leiding van die SARK uitgebreide konsultasies plaasvind waarin re­­geringslui, nie-regeringsorganisasies en kerke betrek word om op al hierdie terreine beleid te vorm wat ge­skoei is op gesonde morele grondbeginsels. Die kerk moet in die lig van die reuse morele vakuum in Suid-Afrika, nou leiding gee. Die vertroue in politici en ander rolspelers is nou net te laag.

Die grootste onthulling van alle tye bly egter onge­twyfeld dat die Jesus-kind die Seun van God is. Ons gaan in die komende Adventstyd weer oor hierdie ont­hul­ling besin. Dit het die gang van die geskiedenis ra­di­kaal beïnvloed. Die bevrydende krag van die evange­lie het mense die lig laat sien en telkens laat uitbreek on­der magsmisbruik en vergryp. Mag die Kersfees wat kom ons almal weer laat verstaan wat die genade van God vir ons en vir ander beteken. En mag hierdie ont­hul­­lende boodskap aan ons nuwe verbeelding gee vir die moontlikhede van 2018.

Ds Nelis Janse van Rensburg is die voorsitter van die Algemene Sinodale Moderamen.

Reformasie: 500 jaar later

Ek hoor getuienisse van oor die hele NG Kerk van die talle vieringe en herdenkingsgeleent­hede van die 16de eeuse reformasie. Ek hoor van preekreekse oor die solas, herbevestigende preke oor die voorrang van genade, die heerskappy van Chris­tus, die gawe van geloof, die gesag van die Bybel, en die eer van God as ons enigste mandaat. Ek aanvaar dat in baie gevalle die motief van dié herdenkings is om ou waarhede asook die identiteit van die kerk te her­bevestig.

Maar ek hoor ook getuienisse van baie gevalle waar die duidelike bedoeling van die ad fonte-oproepe (te­rug na die bronne) is om nuwe denke aan te moedig oor die toekoms van die kerk. Die manier waarop ons tans die effek en impak van die Westerse kultuur op ons verstaan van die evangelie ondersoek, is beslis ’n voorbeeld en teken van die ware gees van die Reforma­sie. Die po­gings om die inhoud van ons geloof te deko­lo­niseer, is ook so ’n poging, om ontslae te raak van al die baadjies wat oor die eeue vir die evangelie aangetrek is.

Daar was oor die afgelope dekades ’n sterk klemver­skui­wing in ons verlossingsteologie van persoonlike verlossing en vroomheid na geregtigheid en menslike florering. Die bevrydende krag van verlossing word vandag beslis nie meer net verstaan as die poort na die hemel nie, maar ook as ’n nuwe manier van leef met mekaar.

Op baie maniere het ons verbeelding vir hierdie wê­reld baie gebaat by ons hernude verstaan dat Christus ons roep om nou reeds sy koninkryk in ontvangs te neem met ’n lewe van geregtigheid, vrede, vergifnis en liefde. Ons het geleer dat gelowiges ’n groot verant­woor­delikheid het om teen magsmisbruik en ongereg­tigheid te stry. Ons Algemene Sinode het vervolgens in 2011 besluit om die Belydenis van Belhar deel te maak van ons belydenisgrondslag. Daarmee is uit­druk­­king gegee aan ons oortuiging dat die kerk sonder vrees moet getuig teen alle magte van onreg­ver­digbare verdeeldheid, onreg en liefdeloosheid.

Maar in hierdie reformasie-tyd moet ons evalueer wat die impak is van al hierdie verskuiwings in be­klem­toning op die lewe van die kerk. Ons moet deeglik kennis neem van onder meer Wolfgang Huber, bis­kop van die Duitse Evangeliese Kerk, se denke oor die self-sekularisering van die kerk (Kirche in der Zeitenwende: Gesellschaftlicher Wandel und Erneuerung der Kirche).

Hy meen dat die kerk deur sy eie aksies, woorde en besluite bygedra het tot die sukses van die huidige pro­ses van sekularisering. Vir Huber is die sterkste aan­dui­ding hiervan die kerk se besluit om morele uitda­gings sy hooftema te maak. Die ontmoeting met die Heilige en ervaring van die transendente het ’n sekon­dêre tema geword. Met die meervoudige aanbod van mo­rele oriëntasies in die wêreld, kyk mense nie meer net na die kerk vir morele leiding nie.

Max Weber (The sociology of religion en The Protestant ethic and the spirit of capitalism) het natuurlik al heelwat vroeër gesê intellektueles neig om op rasionele ma­niere na betekenis in die werklikheid te soek. Ra­sio­­nalisme onderdruk die geloof in die bo-natuurlike en eindig met ’n ontnugterde wêreld. Dit wat beskou is as misterieus word op rasionale maniere verduidelik, sό dat die wêreld agtergelaat word sonder misterie, geheime en gode. Rasionalisme laat geen ruimte vir die transendente om binne die teenswoordige wêreld te opereer nie.

Voeg by hierdie belangrike skrywers se werk die reu­se-bydrae van Charles Taylor (A secular age), waar­in hy die metafoor gebruik van die sportstadion waar­van die dak stadig toegaan sonder dat die skare dit ag­ter­kom. Hulle is so gefokus op die spel met sy reëls wat voor hulle afspeel, dat hulle nie agterkom dat hulle alles daarbuite begin uitsluit nie. Uiteindelik eindig geseku­la­riseerde mense sό, met ’n geslote wêreldbeeld.

Ons sal in ons nadenke oor die betekenis van die Reformasie moet vra tot watter mate die rasionele aard van ons tradisie ons geloof in Christus oor die eeue beïnvloed het. Die missionale beweging se nuwe taal van deelname aan God en aan sy beweging in die wê­reld, resoneer met die taal van die evangelie. Maar ons sal moet teruggaan na die wortels van ons beweging en weer leer praat oor die koningskap van Christus en die krag van die bevryding wat Hy gebring het. Ons sal moet teruggaan na die betekenis daarvan om jou te bekeer tot Christus.

Dit moet immers ook beteken dat jy jou bekeer tot ’n lewe met Hom as Koning, tot die ontvang van die koninkryk, nou, maar ook in die ewigheid. Dit moet beteken dat ons nou reeds die koninkryk sien kom in geregtigheid, eenheid en liefde, alles tekens van die ewi­ge koninkryk waarin ons eendag ten volle gaan deel.

Dalk is ons gebrek aan ’n helder evangelisasiestrate­gie, tekenend van ’n verlammende onsekerheid oor die betekenis van bekering, bevryding, gehoorsaamheid, dissipelskap, die koninkryk hier en nou, die hemel op aarde en die opstanding uit die dood. Met ’n onsekerheid hieroor sal geen kerk groei nie.

In die Wêreldraad van Kerke het die “evangelicals” en die “ecumenicals” mekaar as bondgenote gevind met ’n merkwaardige helderheid. Ons kan beslis hier­by leer en weer reformeer.

Ds Nelis Janse van Rensburg is voorsitter van die Algemene Sinodale Moderamen.

Kerkeenheid en multikulturaliteit

Wit Suid-Afrikaners sal teen 2030 ongeveer 3% van die land se totale bevolking uitmaak. So het prof Flip Smit, bekende de­mo­graaf, al twee jaar gelede voorspel. Hy’t ook gesê die getal witmense in Suid-Afrika neem vanweë ’n ne­ga­tiewe bevolkingsaanwas en emigrasie met onge­veer 40 000 persone per jaar af. Ook in Namibië word die wit bevolking toenemend ’n kleiner minderheid.

Teen hierdie agtergrond kon die Algemene Sinode nie in 2013 ’n beter besluit neem as dat die NG Kerk moet transformeer om ’n missionale kerk te word nie.

Missionaliteit beteken immers dat jy God volg in sy beweging in die wêreld. Dit beteken ook dat jy verstaan dat van die geboorte-uur van die kerk af taalgren­se oorgesteek is (Hand 2) om die evangelie die wêreld in te neem.

Dit beteken ook dat die Heilige Gees se gee van nu­we verbeelding, soos Petrus in Handelinge 2 verduidelik, beteken dat grense tussen mense oorgesteek word. Oud en jonk, man en vrou, ryk en arm word ingeneem in die beweging van die Gees na die wêreld. En die eer­ste verbeelding wat die Gees aan mense gegee het, so ver­tel Handelinge 2, is ’n nuwe soort gemeenskap waar­in die grense tussen ryk en arm ook deurbreek word.

’n Kerk kan met ’n keuse vir enkelkulturaliteit homself uitrangeer uit die groter bewegings van God in die land.

Indien die kerk sou kies om ’n slegs Afrikaanse kerk te wees, is die poel van mense met wie hy die evangelie in Afrikaans kan deel in Suid-Afrika en veral in Namibië natuurlik heelwat groter. Maar ’n besluit tot eentaligheid klop nie met die geboorteverhaal van die kerk nie. Dit klop ook nie met die soort verbeelding wat die Heilige Gees aan mense gee om oor grense te beweeg nie. Dit bly beperkend.

Vir baie jare was die kerk se enigste strategie vir die multikulturaliteit van ons lande om verskillende denominasies tot stand te bring.

Daarna het ons besluit om die kerk te verenig en om as een multikulturele kerk te bestaan met verskil­len­de kulturele gestaltes om die verskeidenheid van tale te akkommodeer. Ons het nou ’n tussenorde wat ons in staat gaan stel om dit reg te kry, ten minste tussen ons en die VG Kerk. Ons gaan aan die begin van volgende jaar baie hard begin werk om dit ’n werklikheid te maak.

Baie mense het oor die jare gesê hulle is ten gunste van kerkeenheid, maar die eenheid moet “van onder af” groei. Hulle het waarskynlik bedoel van die ge­meen­tes en ringe af, terwyl ons nie glo dat dit “onder” is in die kerk nie.

Die feit is egter dat ons nuwe strategie juis nou is om eerstens tussen gemeentes en ringe en sinodale strukture die eenwording van die kerk te sien gebeur.

Maar selfs kerkeenheid kan nie meer ons enigste strategie tot multikulturaliteit wees nie. Daar is reeds heelwat gemeentes wat hulle missionale roeping so ver­staan dat hulle dit moontlik maak vir mense van ander agtergronde en tale om deel te neem aan die aktiwiteite van die gemeente.

Moderne tegnologie maak dit byvoorbeeld moontlik om tolkdienste by eredienste en samekomste te hê. Ander gemeentes hou alternatiewe Engelse dienste. Ander hou dienste in ’n ander amptelike taal van die land. Daar word selfs ruimte gemaak vir die bediening van Chinese mense wat in ons land woon.

Waar ons voorheen ver moes reis om by mense van ander wêrelde te kom, het dié mense van hierdie wêrelde die afgelope jare tussen ons kom woon. Miljoene mense het uit Afrika hierheen geëmigreer. Gemeentes sal goed doen as hulle byvoorbeeld in Swahili of Chichewa bedieninge tot stand kan bring. Ons het regtig nou verbeelding nodig vir die “wêreld” op ons voorstoep.

Nie een van hierdie aksies hoef ons as kerk se ver­bon­denheid aan Afrikaans te bedreig nie. Afrikaans is immers die gebedstaal van die meeste van ons lidmate en dit sou net onregverdig wees om nie in jou eie taal die evangelie te kan hoor en deel nie.

Ons uitdaging is daarom nie om die een vir die ander te verruil nie, maar om die Heilige Gees te volg na waar Hy ons roep. En as dit beteken dat ons op nuwe ver­beeldingryke maniere taal- en kultuurgrense moet oorsteek, dan sal ons dit eenvoudig in gehoorsaamheid moet doen.

Daar is nou moontlikhede om hele gemeentes uit ander bevolkingsgroepe in ons geledere te akkommodeer. Daarom sal ons eenvoudig ook ons kerkorde mooi moet bekyk om seker te maak dat dit die inslui­ting van andersoortige geloofsgemeenskappe as die tradisionele, ondersteun.

’n Missionale kerk is ’n verbeeldingryke kerk. Kom ons bid dat die verbeelding wat die Gees gee ons almal buite die spreekwoordelike boksies waarin ons dink, sal neem sodat die koninkryk op ongekende maniere sal kom in Suider-Afrika.

Ds Nelis Janse van Rensburg is die voorsitter van die Algemene Sinodale Moderamen.

’n Nuwe vuur in die NG Kerk

Ons almal het dit al in ons gemeentes beleef, hoe rampe en krisisse ons laat saamstaan. Dan sê ons dit met ’n klank van genoegdoe­ning: Ons lidmate staan darem bymekaar soos min wan­neer daar nood is. Daarop kan jy reken in hierdie ge­meente.

Maar die afgelope jare het dit waar geword van die hele kerk. Ons mense het bymekaar gestaan in tye van nood. Wat met die droogte gebeur het in die binneland en nou weer met die brande in Knysna en Plettenbergbaai, is eenvoudig merkwaardig.

Hulp het ingestroom van gemeentes en sinodes van oor die hele Suider-Afrika. Ek praat van massas hulp. Daar was droë en nat store, koue store en store met kom­berse en beddegoed in George. Die hulp is met vragmotors afgelaai. Ongelooflike verhale van welwillendheid en omgee het ontvou.

’n Fabriek in die Baai het byvoorbeeld 300 000 bokse geskenk om die noodvoorrade in te verpak. Toe raak die vragmotor se remme op pad na George on­klaar en die gloeiende remme steek die kartonne aan die brand. Die sleepwa en kartonne brand toe alles uit. Asof daar nie genoeg brande was nie. Toe skenk die fabriek nog 300 000 bokse. En binne enkele ure vind die sinodale kerkmense in die Baai ’n nuwe vragmotor om dit veilig in George af te laai. Merkwaardig!

Miljoene rande se finansiële bydraes is gemaak. Die Sinode van die Vrystaat het R1 000 000 geskenk. Die Sinode van Oos-Kaap het in hulle eie rampgebiede groot verligting help bring, maar boonop R300 000 aan die ringe in die Wes-Kaap waar dit gebrand het, gestuur. Uit Goudland Sinode en die Oostelike Sinode, ja, vanuit elke sinodale gebied het daar hulp gekom vir die mense van Knysna en Plettenbergbaai.

Die Wes-Kaapse Sinodale rampfonds het die dag nadat die brande begin verwoesting saai het, uit eie bronne begin oorbetalings doen aan die plaaslike ringe. Soos die bydraes van oor die land van sinodes, gemeentes en lidmate in die Wes-Kaapse fonds inbetaal is, is die geld aangewend om die nood van al die inwoners van die geteisterde omgewing te verlig. Die NG Kerk het ook met ander kerke saamgewerk en men­se vanuit die totale gemeenskap het bygedra.

En plaaslik het die kerkmense hulle stokflou gewerk. Kerksale en selfs pastorieë is as noodsentrums ingespan om brandweerpersoneel te help en ontredderde mense by te staan. Uiteindelik is daar selfs berading gereël vir diegene wat verliese gely het en met die verskriklike gevolge daarvan moes begin saamleef. Ons predikante het in die voorste linies van hulp en ondersteuning aan die lydendes gestaan.

Met die droogte in die binneland was dit nie anders nie. ’n Noodfonds is in die Kaap gestig en uitgebrei na die res van die kerk. Veevoer is van regoor die land na die droë gebiede versprei, vervoer is betaal, gras is in pilvorm beskikbaar gestel, finansiële skenkings kon die sink van boorgate moontlik maak, watertenks is by kerke aangebring en biddae is gehou.

Die NG Kerk het sy arms gevou om diegene wat ly. Mens en dier is versorg. Natuurlik het baie ander kerke, organisasies en mense ook gehelp. Maar binne die NG Kerk self was daar ’n wonderlike gesindheid van omgee, sorg en leierskap uit die boonste rakke.

Die waarheid van die evangelie is tog dat as een lid van die liggaam van Christus ly, ly almal saam. Die waarheid is ook dat ons verbondenheid aan mekaar oor veel meer gaan as eenstemmigheid rakende standpunte oor morele kwessies en vraagstukke. Ons ver­bon­­denheid en eenheid lê onpeilbaar dieper as wat ons meningsverskille soms verraai. Laat dit ’n les wees vir almal van ons wat so maklik praat oor skeuring en verdeeldheid. Ons is vir mekaar gegee en het mekaar ongelooflik nodig.

Die ekologiese krisis waarin die wêreld tans verkeer, gaan waarskynlik in die jare wat kom ons diepste gesindhede jeens mekaar soos selde vantevore blootlê. Die ware aard van ons eenheid en ons verantwoordelikheidsgevoel vir mekaar sal oral sigbaar wees. As die droogte van die afgelope twee jaar of die brande van die Tuinroete ’n voorskou is, gaan ons in die jare wat kom baie naby aan mekaar te staan kom – lotsverbonde, saamgevang in die greep van die aarde se stryd om oorlewing.

Die tien voorsitters van die samestellende sinodes van die Algemene Sinode en die lede van die modera­tuur het die afgelope week vir drie dae in Wildernis byeengekom, baie naby aan Knysna waar dit gebrand het. Daar het egter na afloop van ons byeenkoms ’n ander vuur in ons gebrand. Die vuur van die Heilige Gees het ons geïnspireer tot verbondenheid aan mekaar en tot nuwe verbeelding vir ons lande waarin God aan die werk is. Ons ontmoeting met God en met mekaar het ons diep bewus gemaak van ons broosheid, maar ook van ons heerlike roeping om in nood en vreugde deur ons eenheid te getuig van die nuwe lewe in Christus Jesus.

Ds Nelis Janse van Rensburg is voorsitter van die Algemene Sinodale Moderamen.

Nog ’n hoogtepunt in Wittenberg

Wittenberg is ’n plek van historiese hoog­te­pun­te. 

Op 31 Oktober 1517 kap Martin Luther hier sy 95 stellinge vas teen die deur van die kasteelkerk. Hy het dit veral teen die pous se gewaande gesag en sy mis­bruik van mag en die wyse waarop die kerk God se ge­nade vir alle mense aantas.

En op 5 Julie 2017, in Wittenberg, hou die wê­reld­kerk as ’t ware asem op wanneer vier van die grootste kerk­like strominge ’n ooreenkoms teken waarin hulle saam bely dat God se genade die enigste grond vir ons verlossing is. 

Die dramatiese gebeurtenis van 5 Julie 2017 is ingelui deur die Wêreldgemeenskap van Gereformeerde Ker­ke (met 129 lidkerke wat 80 miljoen lidmate ver­teen­woordig) en die Lutherse Wêreldbond wat ’n oor­eenkoms teken wat sê dat daar nou geen substantiewe teo­logiese verskille meer is wat die twee teologiese stro­­minge uitmekaar behoort te hou nie. Die twee stro­me behoort ineen te vloei en een beweging te word.

Tydens die reformasie het die paaie van die volgelinge van Martin Luther, die leier van die Duitse refor­ma­sie en Ulrich Zwingli, die leier van die Switserse reformasie, natuurlik geskei. Hulle meningsverskil het gehandel oor die wyse waarop Christus in die nagmaal teenwoordig is.

Daar was ook later groot meningsverskille oor Luther se sogenaamde twee-ryke leer, die ryk van God en die ryk van die wêreld. Johannes Calvyn en sy ondersteuners daarteenoor het onwrikbaar geglo daar is net een ryk – die ryk van God. Elke vierkante sentimeter behoort aan die Here.

Calvyn se leer van God se voorsienigheid het ook baie Lutherane se wenkbroue laat lig. Die oortuiging dat goed en swaar, vreugde en pyn, uit die hand van die Here kom, was vir sommige net te moeilik om te aanvaar.

Biblioteke vol boeke is sedert die 16de eeu geskryf oor die teologiese verskille tussen Lutherane en Calviniste. Uiteindelik, op 5 Julie 2017, kondig die twee stro­minge aan dat hulle hulle groot geskille bygelê het. Ons staan op dieselfde teologiese grond. Dit is ’n bui­ten­­gewone moment in die geskiedenis van die prote­s­tan­tisme. 

Maar, asof die ondertekening van hierdie ooreenkoms nie genoeg is nie, kom die internasionale kerk in dieselfde erediens weer ’n slag tot stilstand. Dis amper te veel om te verteer. Die Lutherane en Gereformeer­des, die Metodiste en die Katolieke Kerk teken op dieselfde dag ’n dokument oor die leer van regverdi­ging.

Vyfhonderd jaar tevore was die wyse waarop mense die ewige lewe bekom, die oorsaak van ’n revolusie. Duisende lewens is opgeoffer. Die waarheid van die evangelie was op die spel. Martin Luther se lees van Romeine 1:17 het ’n aardskuddende omwenteling ingelei. ’n Mens word sonder verdienste gered op grond van God se genade, en jy ontvang die vryspraak alleen deur geloof. Alleen genade en alleen geloof red. 

Die ondertekening van ’n gesamentlike verklaring van hierdie kerklike strominge oor die leer van regverdiging is dus van groot teologiese en kerklike belang. Die handtekeninge getuig natuurlik van diepgaande voorbereidende gesprekke en werk wat gedoen is. Dit getuig van eerlike worsteling en diepe selfondersoek. Dit getuig van ’n groeiende besef dat gelowiges mekaar nodig het. Dit getuig van die wêreldkerk se erns met sy getuienis. Eenheid en getuienis het immers alles met mekaar te doen. 

Elke erediensganger in Wittenberg wat die omvang van die gebeure verstaan het, het asem opgehou toe die Katolieke biskop naderstaan om te teken … so on­der die wakende oë van die 1 000 afgevaardigdes van die gereformeerde kerke van oor die wêreld.

En om alles te kroon is die Mennoniete en ver­teen­woor­digers van Episkopaalse Kerke ook daar om in hulle gelukwensinge hulle behoefte te betuig om deel te wees van die proses tot groter eenheid.

En toe lees die Roomse biskop ’n skitterende brief van versoening van Pous Franciskus. En selfs meer be­te­ke­nisvol as die inhoud van sy brief is die slot daarvan: “From the Vatican, Francis.” Niks van die “Pontif” of “Pope”, of “Hoof” of wat ook al nie. Hy skryf vir die Ge­reformeerdes en Lutherane en Metodiste som­mer net sy naam. Want hy verstaan waarskynlik hulle verset teen enige pous en hoof, anders as Christus, die Hoof.

En op ’n manier verklank dit sy eie lewenstyl van dienskneg-wees van die armes en verstotenes, dié titelloosheid. En hy begin dalk selfs iets verklank van die ander solas van die reformasie, sola Scriptura en solus Christus. 

Die vraag is natuurlik nou wat die implikasies van hierdie reuse-Wittenberg-gebeurtenis is vir die eenheid van die kerk in Suid-Afrika. As die wêreldkerk soveel brûe kan bou, kan gereformeerdes en hervor­mers en presbiteriane en kongregasionaliste en wie ook al wat oor sovele sake eenders bely, nog elkeen in hul eie orde en strukture kerk wees?

En die susterskerke, en die drie Afrikaanse kerke en die Lutherse Kerk? As die wêreldkerk diepgaande teo­lo­giese verskille kan oorkom, kan ons seker ook ons sake uitsorteer, ter wille van ons getuienis oor die ver­an­derende krag van die Heilige Gees wat aan die kerk sy lewe gee. 

Ons land roep vir ’n nuwe beliggaamde getuienis vanuit die kerk. Die grond is voorberei.

Ds Nelis Janse van Rensburg is voorsitter van die Algemene Sinodale Moderamen.

Die ekumeniese kerk

Die woord “ekumene” beteken eintlik “alle inwoners van die hele wêreld”.

Aanvanklik het die Grieke met die term na hulleself verwys: “Alle Grieke in die ganse wêreld”. In die Romeinse tyd is die betekenis uitgebrei na “almal in die ganse (bekende) wêreld”. Vandag gebruik die Christelike kerk die term om te verwys na “alle Christene in die hele wêreld”.

Die onderliggende oortuiging wat verklank word, is dat alle Christene met mekaar te doen het. Ons is verbonde aan mekaar. Die drie-enige God het met ons in verhouding getree. Hy verlos ons. Hy roep ons. Ons is sy liggaam.

Die versplintering van die liggaam van Christus is vir die Nuwe Testament ondenkbaar. Ook Augustinus het die idee van skeiding tussen gelowiges totaal on­aan­vaarbaar gevind.

In 1552 skryf Johannes Calvyn aan aartsbiskop Tho­mas Cranmer. Hy sê die liggaam van Christus “lê ­bloeiend” en hy (Calvyn) is gewillig om “met plesier 10 ose­ane oor te steek” om ’n konferensie by te woon, soos deur Cranmer beplan, ter wille van die eenheid van die kerk. “Dit moet gereken word as een van die grootste eu­wels van ons era dat die kerke so geskei is van mekaar,” skryf Calvyn. Calvyn argumenteer dat sake soos liturgieë en kerkordes tot die media res behoort wat vir groot verdraagsaamheid tussen Christene vra.

Dit is een van die belangrikste verpligtinge van die Algemene Sinode om te verseker dat die NG Kerk aktief deel is van die liggaam van Christus in die wêreld. Ons behoort daarom aan talle ekumeniese liggame waaronder die Wêreldraad van Kerke, die Wêreldgemeenskap van Gereformeerde Kerke (wat begin Julie in Leipzig vergader), en die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke.

Ons het ook bilaterale verhoudings met talle kerke.

Gedurende die jare van politieke en kerklike isolasie het ons onsself wys gemaak dat ons op ons eie kan regkom. Maar die skade aan ons getuienis was omvattend. Die evangelie van Christus eis immers ’n ander benadering.

Terwyl daar sommiges is wat dink jy kan die ware kerk vind deur al meer af te stig, al meer isolerend op te tree en al meer eenstemmig te wees, leer die Bybel en tradisie dat hoe meer jy afskei, hoe minder vertoon jy die beeld van Christus. Ware kerkwees en eenheid het dus alles met mekaar te doen.

Om saam ingeneem te word in die beweging van God in die wêreld, laat diversiteit vervaag. Om saam die koninkryk van God in ontvangs te neem waar dit inbreek in ’n stukkende wêreld, is die heerlike roeping van die kerk.

Wêreldwyd is daar nou groot beweging in die verhoudings tussen kerke. Kleiner verskille word onder­ge­skik gestel aan die groter belang van die koninkryk. In Europa herdenk die Katolieke Kerk byvoorbeeld saam met die protestantse kerke die reformasie en word daar gedink oor die implikasies daarvan vir die lewe en getuienis van die liggaam van Christus.

Ook die NG Kerk se kerklike verhoudings het die af­gelope tyd baie ontwikkel. Ons terugkeer na die Wê­reld­raad van Kerke het vir ons nuwe geleenthede ontsluit. In die plaaslike ekumeniese omgewing is ons ont­vang en gelukgewens soos die verlore seun wat te­rug is by die huis. En ons voel weer tuis en gemaklik met die wysheid van soveel welmenende mede-gelo­wi­ges tot ons beskikking.

Die Algemene Sinodes van die VG en NG Kerk het nou ’n tussenorde aanvaar wat dit moontlik maak vir kerk­like vergaderings om te verenig: gemeentes, ringe en sinodes. Ons onlangse gesprekke was hartlik, indringend en konstruktief. Die 17 voorsitters van die twee kerke se sinodes vergader in Augustus om die uit­voering van die twee sinodes se besluit verder te neem.

Ons word vanjaar hopelik ook lid van die Church Unification Commission (CUC). Die CUC bestaan uit die Uniting Presbyterian Church in Southern Africa, Anglican Church of Southern Africa, Methodist Church of Southern Africa en die United Congregational Church of Southern Africa. Waar kerke van hier­die groep nie alleen gemeentes tot stand kan bring of onderhou nie, word daar saamgewerk om kerk te wees. Dit bied nou skielik opwindende geleenthede vir ons op baie plekke in SA.

Ons het ook ’n gesprek met die Hervormde Kerk in vooruitsig. Ons volle moderature gaan in Augustus vir ’n dag saam in afsondering om te dink oor die pad vorentoe. Die Uniting Presbyterian Church of Southern Africa (UPCSA) het ons ook genooi vir gesprekke oor groter eenheid. Hierdie is maar enkele van die inisiatiewe waaraan die Moderamen tans werk. Ons glo dat die eenheid van die kerk ’n wesenlike deel van ons opgaaf is.

Die uitdaging is nou om in alle plaaslike kontekste die eenheid van die kerk te bevorder. Ek het in die Pinkstertyd diep onder die indruk gekom van die wyse waarop die Heilige Gees mensgemaakte grense ignoreer en die beweging van God na die onwaarskynlikste plekke neem. Hy gee verbeelding aan die kerk.

My gebed is dat die Gees aan elke gemeente en ring en sinode die verbeelding sal gee om saam met ander gelowiges van ander denominasies in elke gemeenskap te getuig van die veranderende krag van die liefde van Jesus. Dit is nou die tyd. Ons land is reg daarvoor. Die kerk se getuieniskrag sal nou lê in die nuwe verhoudings waarin ons drome droom en gesigte sien van God se inbrekende koninkryk in ons wêreld.

Ds Nelis Janse van Rensburg is voorsitter van die Algemene Sinodale Moderamen.

Godsdiens in skole

Die saak oor godsdiens in skole is eersdaags in die hof. Die saak is van belang vir elke landsburger, Jode, Moslems, Christene – ook diegene wat nie met ’n bepaalde godsdiens assosieer nie. Die saak word gevoer teen ses skole wat na bewering buite die voorgeskrewe wetlike ruimte godsdiens be­oe­fen, maar dit het groot praktiese en veral prinsipiële implikasies.

Die Suid-Afrikaanse grondwet se Artikel 15 ver­klaar: “(1) Elkeen het die reg op vryheid van gewete, godsdiens, denke, oortuiging en mening. (2) Gods­diensbeoefening kan by staats- of staatsondersteunde instellings geskied, mits – (a) daardie beoefening reëls na­kom wat deur die tersaaklike openbare gesag gemaak is; (b) dit op billike grondslag geskied; en (c) bywoning daarvan vry en vrywillig is.”

Die tersaaklike openbare gesag word deur die SA Skolewet, Wet 84 van 1996, as volg aangedui: “(7) Vryheid van gewete en godsdiens in openbare skole behoudens die Grondwet en enige toepaslike provinsiale wet kan godsdiensbeoefening by ’n openbare skool gehou word ingevolge reëls wat deur die beheerliggaam uitgevaardig is, indien sodanige beoefening op ’n billike wyse geskied en bywoning daarvan deur leer­ders en personeellede vry en vrywillig is.”

Daar is ingevolge die Skolewet van 1996 twee soorte skole in Suid-Afrika: openbare skole en onafhanklike skole. Die filosofie onderliggend aan ’n openbare skool is dat die gemeenskap betrokke is en die etos en godsdiensbeleid van ’n skool bepaal. Die skoolgemeenskap word verteenwoordig deur die beheerliggaam wat ver­kies word en waarin personeellede en leerders ook ver­teenwoordig word. Openbare skole is dus nie staatskole nie. Dis gemeenskapskole.

Tot dusver is die beginsel goed gehandhaaf dat beheerliggame ingevolge die wet die gesag het om die etos en godsdiensbeleid van skole te bepaal. Die vraag is of beheerliggame daarin slaag om billik te wees en om bywoning van godsdiensbeoefening regtig vrywillig te maak, sonder dat daar direk of indirek teen kin­ders gediskrimineer word.

Verskeie teologiese vrae word nou ook gevra. Is dit nie maar primêr ouers en kerke se verantwoordelikheid om die godsdienstige onderrig van kinders te behartig nie? Is die gevaar van indoktrinasie by skole nie so groot dat die versigtiger weg eerder gevolg moet word en heeltemal weggedoen moet word met gods­diens­onderrig en byvoorbeeld ’n Christelike etos nie? Moet daar volstaan word met prof Kadar Asmal se 2003-beleid van onderrig in kennis van die godsdienste?

Die dieper teologiese onderskeidings gaan verder terug in ons tradisie, van Martin Luther se twee ryke tot by AA van Ruler se Religie en Politiek in 1945 waar­in hy godsdienstige neutraliteit van die staat ernstig bevraagteken. Later is hierdie debat in SA verder ge­voer deur verskeie gereformeerde teoloë.

Op ’n filosofiese vlak moet die vraag na neutraliteit in die onderwys egter nou weer gevra word. René Descartes (1596-1650) maak as grondlegger van die mo­derne wetenskap die aanname dat slegs dit wat waar­neembaar en meetbaar is, tot die terrein van die wetenskap behoort, en dat slegs dit wat absoluut seker is, as goeie wetenskap kan tel.

Intussen het die wetenskap bewys dat niks in die wetenskap seker is nie. Einstein het met sy relatiwiteits­teorie wetenskaplike sekerheid nek omgedraai. Lees maar Charles Taylor se A secular age (2007) om te verstaan hoe die wetenskap ontbloot is as nie neutraal nie en nie sonder groot aannames wat ’n groot invloed het op die keuses wat bv in natuurwetenskaplike on­der­soeke gemaak word nie. Hy ontbloot die morele hoë­grond-posisie van rasionaliteit as ’n keuse vir ’n ge­slote wêreldstruktuur wat op irrasionele aannames be­rus. Dis soos ’n sportstadion waarvan die dak toegemaak word. Die fiksasie is dan so op die spelreëls dat die wêreld buite die stadion by wyse van keuse totaal bui­te rekening gelaat word. Die resultaat is ’n beper­ken­de kennisleer.

Die aanname dat die onderrig van kinders in ’n “neu­trale wetenskaplike ruimte” kan geskied, is daarom myns insiens per definisie vals. Leerders kom uit hulle ouerhuise en wêreldblootstelling met oortuigings en geloof, met aannames en idees. So kom hulle leerkragte ook by die skool aan, met oortuigings en aannames. So skryf ander leerkragte ook aan kurrikulums en vakinhoude, met aannames en ’n wêreldbeskouing.

Godsdienstige neutraliteit is ’n mite. Selfs sekulari­teit berus op mense se oortuigings en aannames. En die skeidsregter oor wie se aannames (en mites) die beste is, kan beslis nie die staat wees nie. Daarom is openbare skole die regte ding vir ’n land met ’n duurverworwe grondwet wat gelykheid, en menswaardigheid respekteer en daarom vryheid bied vir ’n diversiteit van oortuigings. Openbare skole moet eenvoudig ’n keuse kan maak vir ’n bepaalde lewens- en wêreldbeskouing, etos en geloofsoortuiging.

Maar die Bybel en ons land se grondwet vereis ook geregtigheid. Daarom behoort skole met ’n Christelike etos vanuit hulle diep oortuiging oor hoe God verhoudings tussen mense sien, kliphard te fokus op godsdienstige praktyke in skole wat niemand in verleentheid stel, domineer, dwing, teen hulle diskrimineer en hulle onwelkom laat voel nie.

Daar rus ’n dure plig op skoolgemeenskappe wat gekies het vir ’n Christelike etos vir hulle skool, om nie so daarmee om te gaan dat hulle eerder “preaching” as “teaching” beoefen nie. Die God wat hulle aanbid, vra juis groot sensitiwiteit vir andersdenkendes en onseker mense, versigtigheid, deernis, geregtigheid en liefde. Skole wat hulle godsdienstige keuses, selfs onbedoeld, op ’n dwingende wyse aanbied, voldoen nie aan die eise van die wet nie, maar sal ook weer moet dink of hulle so Christelik is as wat hulle bedoel om te wees.

Ds Nelis Janse van Rensburg is voorsitter van die Algemene Sinodale Moderamen.

Protes

Die politieke gebeure die afgelope weke in ons land was intens en uitdagend. Die president en sy medeleiers moet eenvoudig verantwoor­de­lik gehou word vir die politieke en ekonomiese toe­stand waarin ons land verkeer.

Verskeie staatsdepartemente het oor die afgelope aantal jare hopeloos gefaal in hulle verantwoordelikheid teenoor die mense van Suid-Afrika. Hierin het swak aanstellings plus ’n gebrek aan ’n kultuur van ver­antwoordbaarheid ’n groot bydrae gelewer.

Die president is nooit deur sy party of die parlement verantwoordbaar gehou vir onder meer die Nkand­la-skande nie. Die konstitusionele hof moes hom dwing om verantwoordelikheid te aanvaar. Die hof het ook gesê dat hy as president nie sy verantwoor­de­likheid teenoor die grondwet van Suid-Afrika nagekom het nie. Ook het ministers die een mislukking na die ander in hulle portefeuljes aangeteken sonder dat hul­le verantwoordelik gehou is óf hulle posisie in die regering in gedrang gekom het.

Die onlangse kabinetskommeling het klaarblyklik niks te doen gehad met die meriete van ministers se werk nie. Die sekerste bewys hiervan is die heraanstelling van Batabile Dlamini. Die hoogste hof het pas aangedui dat sy misluk het as Minister van Welsyn met haar hantering van die uitbetaling van staatstoelae. Sy het die land gelei tot op die rand van ’n afgrond. Maar sy is weer aangestel in die nuwe kabinet.

Bekwame ministers moes egter waai. Die uiters verdagte verslag oor Pravin Gordhan wat kwansuis die re­gering in die buiteland sou gaan saboteur, spreek boek­dele oor die moraliteit wat in hierdie prosesse ge­geld het. Ministers wat die president se leierskap be­vraag­teken het, het in die slag gebly.

Dis duidelik dat ons land by ’n kruispad gekom het.

Die frustrasie van opposisiepartye en die burgerlike samelewing, waarby ingeslote ekumeniese liggame soos die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke (SARK), The Evangelical Alliance of South Africa (TEASA), die Nasionale Kerkleiersforum, en die Tussenkerkli­ke Raad (NG Kerk, Gereformeerde Kerke en die Her­vorm­de Kerk) met die president en die regering se on­be­­­kwaamheid in baie departemente, het kookpunt be­reik.

Die land ly tans ongekende skade, nie net oor Stan­dard & Poor se rommelstatusbesluit nie, maar ook as gevolg van ontoereikende basiese onderwys, gebrek­ki­ge naskoolse opleidingsgeleenthede, te min werksge­leenthede, mislukte polisiëring op talle plekke, be­denk­like ekonomiese transaksies en … en … en.

Die vraag is hoe ons protes kan aanteken. In ’n de­mo­kratiese staat is daar ’n veeltal opsies. Die stembus het waarskynlik die sterkste impak. Daar is egter ook die parlement waarin openbare debat gevoer word en misbruike aan die kaak gestel kan word. Daar is die openbare media waarin debat gevoer kan word, en beweerde onreg aan die lig gebring kan word. Daar is ge­leenthede vir openbare protes by wyse van petisies en op­togte as ’n demonstrasie van verset. Daar is howe waarin leiers tot verantwoording gedaag kan word op grond van wetlike of gemeenregtelike oorwegings. Daar is die Artikel 9-instellings soos die Openbare Be­sker­mer en die Ouditeur-generaal. Daar is burgerreg­te­like organisasies en talle nie-regeringsorganisasies wat geleenthede bied om op ’n ordelike wyse protes aan te teken.

Die NG Kerk het onlangs saam met TEASA ’n baie sterk appèl gemaak op ANC-LP’s om die president ver­­antwoordbaar te hou en nou in belang van Suid-Afrika se mense op te tree. Hierdie oproep het gevolg op talle ander appèlle op die president en die regering.

Christene het ’n dure verantwoordelikheid om hier­die opsies te benut en te stry teen die verontregting van mense. Dit is immers armes en randfigure wat die implikasies van swak leierskap die ergste voel.

Ons moet profeties onreg uitwys en op die naam noem. Ons moet doelgerig deelneem aan die geleent­hede vir protes en verset. Maar, en dit is baie belang­rik, ons moet dit doen met behoud van ons Christelike waar­digheid.

Vloek en skel pas immers nie by ons getuienis nie. Karaktermoord is nie ons ding nie. Rassisme is nie hoe Jesus ons geleer het nie. Moedeloosheid en neerslagtigheid is nie die styl van dissipels van Jesus nie. Die verkondiging van onwaarhede net omdat die doel die middele heilig, sal ons net so skuldig maak soos diegene teen wie ons protesteer. Veralgemenings oor men­se, dit wil sê om mense in groepe te plaas en dan as sodanig te vervreem met afwysende of neerhalende uitsprake, pas nie by ons nie.

Geesvervulde mense is mense met hoop. In Handelinge 2 sê Petrus, dit is mense wat gesigte sien en dro­me droom van Jesus se heerskappy. Die Heilige Gees gee ons oë vir ’n beter toekoms en laat ons ’n wêreld vi­sualiseer wat ’n voorloper is tot die ewige koninkryk. Daarin is liefde en goedgesindheid teenoor alle mense die onderliggende motief. Daarin is vergifnis en ge­na­de die fondasie. Daarin is geregtigheid ’n hoek­steen. Ons sal nie goed doen as ons in die komende maan­de praat soos almal, protesteer soos almal, haat en rasse-ste­reotipes versterk soos baie nie.

Ons ware karakter blyk dikwels die beste wanneer ons kwaad is. Ons moet nou ons ware kleure wys. Dis die kleure van mense wat Paasfees gevier het, en die heerskappy van Jesus ook in hulle protes en verset beliggaam.

Ds Nelis Janse van Rensburg is voorsitter van die Algemene Sinodale Moderamen.

Brief van moderator oor Zuma-debakel

Ds Nelis Janse van Rensburg, moderator van die Algemene Sinode van die NG Kerk, het die volgende brief aan lidmate geskryf na aanleiding van President Zuma se onlangse kabinetskommeling en die implikasies hiervan.


Liewe lidmaat

DIE NG KERK EN DIE POLITIEKE LEIERSKAP IN SA

Die NG Kerk as instelling wil nie in party-politiek betrokke raak nie. Tog kon ons oor die afgelope jare nie swyg wanneer die president en regeringslui so optree dat dit die vrede, versoening en geregtigheid van ons mense in gedrang bring nie. Die kerk het immers ‘n profetiese roeping om geregtigheid na te jaag en om veral die stem te wees vir die magteloses en die wat deur beleid en sisteme buite rekening gelaat word of benadeel word.

Die NG Kerk het daarom die afgelope jare saam met die ekumeniese kerk in Suider-Afrika profeties geprotesteer teen verskeie vergrype van die regering en in die besonder teen die optrede en leierskap van die president, mnr Jacob Zuma. Die NG Kerk is ‘n baie aktiewe lid van die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke wat reeds oor die laaste jare aktief en aanhoudend protesteer teen magsmisbruik en korrupsie in die regering. Die NG Kerk neem ook aktief deel aan die National Church Leaders Forum, tans onder leiding van Aartsbiskop Thabo Makgoba van die Anglikaanse Kerk. Ons het ook bande met die South African Christian Leaders Initiative (SACLI) en The Evangelical Alliance of South Africa (TEASA) met wie ons ten nouste saamwerk in ons protes teen magsmisbruik. Verder is daar die Tussen Kerklike Raad, ‘n verband tussen die NG Kerk, die Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika, en die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika. Saam met al hierdie liggame het ons die afgelope jare ernstige protes aangeteken en ons profetiese stem laat hoor. 

Mnr Zuma het meestal verkies om nie met die hoofstroom kerke te praat nie. Vertoë om met hom ‘n afspraak te kry, is dikwels geïgnoreer of lank uitgestel. Mnr Zuma het vroeg in sy presidentstermyn self ‘n aantal kerklikes geïdentifiseer van wie hy advies sou aanvaar. Hy het egter binne 48 uur na sy afdanking van Minister Nhlanhla Nene as minister van finansies op 9 Desember 2015, ‘n onderhoud met leiers van die SARK toegestaan. Hy was immers diep in die moeilikheid. Tydens die lang en indringende gesprek is groot druk op hom geplaas om sy posisie as president te heroorweeg. Hy het egter voortgegaan met sy soort leierskap en bestuur van sake. Na die bevinding van die Konstitusionele Hof oor sy aandadigheid aan die Nkandla-fiasko en die feit dat hy nie sy grondwetlike verpligtinge nagekom het nie, is daar weereens uit die genoemde kerklike kringe baie druk op hom en die regering geplaas. Die NG Kerk moderatuur het toe reeds ons stem by ander kerklike liggame gevoeg dat hy behoort te bedank.

Mnr Zuma se verhouding met mnr Pravin Gordhan, Minister van Finansies en sy adjunk, mnr Mecbisi Jonas was uit die staanspoor kompleks. Verdagte pogings om Mnr Gordhan te diskrediteer het groot reaksie in die geld- en finansiële markte ontketen. Dit het al meer duidelik geword dat Mnr Zuma se leierskap en aanslag die land baie geld en werksgeleenthede kos. Die Ministerie van Finansies en Tesourie het gelukkig in die pad gestaan van ‘n groot aantal van Mnr Zuma se planne. Toe Mnr Jonas die beskuldiging maak dat hy op 23 Oktober 2016 deur die Gupta familie geld aangebied is om Mnr Nene as minister van finansies te vervang, was die slagordes opgestel. Mnr Zuma se weerstand teen samewerking met die Openbare Beskermer en die regsproses wat uit haar voorlopige bevindinge oor ‘n moontlike staatskaping voortgespruit het, het die geloofwaardigheid van die regering en die leierskap van die ANC nuwe laagtepunte laat bereik.

Die kerk (ekumenies) het so gereeld as moontlik beswaar gemaak teen Mnr Zuma se optrede. Alle vertoë het klaarblyklik op dowe ore geval. Reeds op 19 Mei 2016 het die moderatuur van die NG Kerk aan Mnr Gordhan ‘n persoonlike brief van ondersteuning vir sy standpunte en etiek gestuur. Dit het gevolg nadat hy onder geweldige druk was en gevra het vir publieke steun. Die brief het wyd byval gevind. Op 19 Oktober het Mnr Gordhan en Mnr Jonas die Nasionale Kerkleiers Forum in Johannesburg in sy vertroue geneem oor die druk waaronder hulleself, die Departement van Finansies en Tesourie verkeer. Sy weergawe van die werklikheid was baie sorgwekkend. 

Mnr Zuma se besluit om sy kabinet te skommel en Mnre Gordhan en Jonas af te dank, ander ministers oor wie daar selfs deur die hof bevind is dat hulle bevoegdheid tekort skiet, te behou en ministers in portefeuljes wat diepte kennis van die spesifieke veld waarvoor hulle verantwoordelik sal wees, vereis, aan te stel, sonder dat hulle enige agtergrond van die veld het, plaas die land in ‘n geloofwaardigheids- en bestuurskrisis. Dit laat ook die staat besonder kwesbaar vir manipulasie en uitbuiting in ‘n tyd waarin daar meer as net gerugte van misbruik en korrupsie is. Dit is daarom geen wonder dat Standard & Poor’s die land se kredietstatus afgegradeer het nie, met al die skadelike gevolge.

Die moderatuur van NG Kerk het in die laaste aantal dae sedert die kabinetskommeling, as deel van die ekumeniese kerk, weereens ernstige beswaar aangeteken teen Mnr Zuma se optrede. Die ekumeniese liggame in SA waarby ons aansluiting vind en waaraan ons behoort, is onthuts oor Mnr Zuma se optrede en ondersteun verantwoordelike verset teen sy leierskap. Ons het onder meer saam met SACLI ‘n dringende beroep gedoen op ANC parlementslede om nou hulle leiers verantwoordbaar te hou vir die enorme skade wat ons land aangedoen is. Ons het ook saam met ander kerke ‘n beroep gedoen op die regerende en opposisie partye om drasties op te tree om die geloofwaardigheid van ons land te herstel.

As moderatuur wil ons graag alle lidmate aanmoedig om alle moontlike demokratiese maatreëls saam met ander landsburgers in te span in verset teen die misbruik van mag deur die politieke leiers van ons land. Ons wil egter ook Christene oproep om hulle waardigheid te behou en veral so op te tree dat dit steeds Christus se liefde en vrede waardig sal wees. Dit is nou die tyd vir gelowiges om met ons optrede van die lewende hoop in Christus te getuig. Mag die Heilige Gees vir ons almal in hierdie tyd ‘n verbeelding gee vir ‘n land waarin mense versoenend en menswaardig saam leef en werk, en waar, soos Amos 5:24 sê, die reg aanrol soos watergolwe en geregtigheid soos ‘n standhoudende stroom.

Ons roep ook hiermee ons lidmate op om saam met ons toegewyd en dringend vir ons land en ons leiers te bid. Mag Hy dan ons land begenadig met leiers met ‘n visie wat tot almal se voordeel strek.

Vriendelike groete

Nelis Janse van Rensburg
Namens die Moderatuur van die Algemene Sinode
Nederduitse Gereformeerde Kerk


Volg hierdie skakel om grafika af te laai wat verband hou met hierdie brief.