Rethie Van Niekerk

Gesprekke met Andrew Murray-wenners

Prof Amie van Wyk


Frits Gaum het aan prof Amie van Wyk, skrywer van Augustinus en wenner van die 2019 Andrew Murrayprys, gevra:

Wie is Amie van Wyk?
Hy is ’n afgetrede predikant wat nog dikwels preek. Hy is ook afstandsrektor van ’n Gereformeerde teologiese skool in die DRK. Hy is lief vir teologiese studie en die skryf van artikels en speel ook gholf.

Hy is in 1937 gebore op ’n familie­plaas in die Karoo. Hy studeer teologie, bedien drie Gereformeerde gemeentes en doseer daarna teologie in Hammans­kraal en Potchefstroom. Hy was ook redakteur van In die Skriflig asook Die Kerkblad. In 2004 ontvang hy die Totius­prys vir teologie. In 1997 het hy en drie ander ’n skuldbelydenis oor apartheid die lig laat sien.

Hy is getroud met Ria, het twee kinders en nege kleinkinders. Hy is ’n gewone mens wat lewe van die genade van God in Christus.

Wie was Augustinus?
Hy was ’n kerkvader wat in Noord-Afrika gelewe en gewerk het (354-430). Hy was een van die grootste teoloë wat ooit geleef het (sonder enige bepaalde teologiese opleiding) en wat die kerk- sowel as kultuurgeskiedenis van die Weste diepgaande beïnvloed het. As jong man het hy nogal ’n wilde lewe gehad en selfs by ’n Christelike sekte aangesluit. In 386 kom hy in Milaan tot bekering en sy lewe verander daarna radikaal. Hy keer hierna na Afrika terug, waar hy eers priester en daarna biskop word.

Wat is Augustinus se belangrikste na­la­tenskap?
Hoe vat ’n mens die teologie saam van ’n teoloog wat ongeveer 5 miljoen woor­de geskryf het? Ek noem slegs enkele van sy belangrikste bydraes:

In die periode voor Augustinus het teoloë nogal sterk klem gelê op die mens se vrye wil, maar Augustinus het Paulus ontdek en daarmee die boodskap dat die mens net uit genade en deur geloof gered word. Vandaar sy spreuk: “Gee wat U vra, en vra dan wat U wil”. Sy tweede belangrike boodskap is die beklemtoning van die eenheid van die kerk. Mens behoort nie die heiligheid van die kerk ten koste van die eenheid te beklemtoon nie. Die derde is sy fokus op die koninkryk van God, die ‘stad van God’, wat alle aardse koninkryke oorleef en uitloop op die nuwe hemel en nuwe aarde.

Wat sy etiek betref: Nederigheid was vir hom ’n sentrale tema, want hy het hoogmoed gesien as die hoofkenmerk van sonde. Christus se vernedering dien hier as groot voorbeeld. Tweedens was waarheid ook vir hom belangrik en het hy hom teen alle vorms van leuens verset. Ook ’n noodleuen is verwerp. Laastens was liefde vir hom die hoof­kenmerk van die Christelike lewe, lief­de tot God en tot die naaste. Oor self­liefde was hy skepties.

Het Augustinus in bepaalde opsigte “gedwaal”?
Ja, ek kan slegs enkeles noem: Volgens hom word die oorspronklike sonde deur die mens se lusbegeerte oorgedra en voortgeplant, met die gevolg dat seksualiteit in die huwelik gesien word as ‘vergeefbare sonde’; genade word deur die doop ingestort, sodat alle ongedoopte kinders verlore gaan; sommige meen dat volgens Augustinus niemand van sy saligheid seker kan wees nie en dat genade verliesbaar is.


Prof Jaap Durand

Rethie van Niekerk het aan prof Jaap Durand, skrywer van In awesome wonder en wenner van die 2019 Andrew Murray-Desmond Tutuprys, gevra:

Hoekom ’n boek oor geloof en twyfel? Wie is die leser wat u in gedagte gehad het en wat hoop u gebeur met die leser terwyl hulle die boek lees?
Geloof dra altyd ’n moment van twyfel: soms minder, soms meer. Vir ’n Christen kan dit soms ’n worsteling beteken wat hom of haar diep ongelukkig, selfs onrustig, maak. Ek praat uit ervaring. Daarom het ek die boek vir myself en vir ander soos ek geskryf.

Ek hoop dat die lesers van my boek gehelp kan word om nie in ’n staat van twyfel vasgevang te word nie, maar ook sal weet dat daar ’n pad uit die twyfel is, omdat God in ons twyfel steeds met ons besig is. Daarom is daar uitsig uit die donker van twyfel, omdat God ons nie in die twyfel alleen laat nie. Hy bly getrou en die boek wat ek aan myself geskryf het, is maar net ’n hulpmiddel om dit te onthou – ook vir ander mense soos ek.

Wat is die rol van geloof in Jaap Durand se lewe? En twyfel?
Ek kan nie veel byvoeg by wat ek reeds gesê het nie. Net dit: Twyfel het nie by my opgekom in krisistye (soos byvoorbeeld die kanker-dood van my vrou) nie. Dit was asof God op een of ander manier, wat net Hy weet, my geloof staande gehou het. Twy­fel pak my soms op onverwagte tye, wanneer vrae opkom wat moeilik is om te beantwoord. Dit word hopelik, miskien op ’n lompe manier, in die boek dui­delik.

Met die lees van die boek was ek deurgaans bewus daarvan dat hierdie deur­­lééfde teologie is. U verwys self ook na u eie lewensfase. Hoe help die ouderdom ’n mens om (anders?) te praat oor God, geloof en twyfel?
Inderdaad bring die ouderdom nie net meer rypheid in jou teologiese denke nie, maar ook meer vrae en die wete dat teoloë te maklik praat oor sake waarin hulle meer beskeie moet wees.

Wat beteken dit vir u om die ontvanger van ’n Andrew Murray-Desmond Tutuprys te wees?
Verras en dankbaar omdat ek, in alle opregtheid, nie daarna gestrewe het nie.

Een van die vrae wat die boek ook behandel, is: Hoe is God betrokke by lyding? Kan u vir Kerkbode se lesers ’n kort antwoord hierop gee?
Uit eie ervaring, meer as een keer, dat God juis in lyding Immanuel, God met ons, is. Dit was ook my ervaring hier by die aftree-oord waar ons bly: dat mense in tye van lyding soms getroos word op ’n wyse wat ons nie kan begryp nie. Dat God ook – en veral – in lyding die mens nie aan hom- of haarself oorlaat nie, is ’n ervaringsgetuienis wat telkens na vore kom as jy bereid is om iemand wat in nood is, te begelei – selfs woordeloos.


Siya Khumalo

Charlene van der Walt het aan Siya Khumalo, skrywer van You have to be gay to know God en wenner van die 2019 Desmond Tutu-Gerrit Brandprys, gevra:

Jou boek getuig dat ons seksualiteit nie iets is wat ons van God vervreem nie, maar juis iets is wat ons in staat stel om in ’n verhouding met God te leef. Vertel iets van jou reis wat jou tot by hierdie insig gebring het.
Ons samelewing smee dikwels ’n komplot om mense te weerhou van die beste en gesondste weergawes van hulle­self, beide as dit kom by seksua­liteit en spiri­tualiteit. Soveel leuens word in stand gehou wanneer verkrag­ting, gesins­geweld en ander vorme van geweld verdoesel word om valse pretensie te be­skerm. Ek het by ’n punt gekom waar ek gevoel het dat ek nie meer leuens in stand wil hou nie. Ek wou nie meer van God verwyder voel omdat ek nie kon voldoen aan die he­te­roseksuele huweliksmodel van verhoudings nie. Ek het tot inkeer gekom toe ek besef dat ek self nie geglo het dat ek werd is om te lewe nie, omdat ek gay is. Ek moes myself vergewe omdat ek is wie ek is. Dit was ’n skok vir my om te besef op hoeveel verskillende maniere ek myself gestraf het, bloot omdat ek bestaan. Ek het hard geveg om my weg terug te vind na myself en na die besef dat die God van ge­regtigheid nie teen­oor my ervaring van my seksualiteit staan nie, maar juis daarin teenwoordig is. My proses het my op ’n plek gebring waar ek nie my seksualiteit wil onderdruk nie, maar waar ek volkome oortuig is dat my seksualiteit deel is van my geloof in skoonheid, genade en integriteit.

Die komplekse reis na die integrasie van seksualiteit en spiritualiteit is op ’n besondere manier verbind aan ons beliggaming en tog is godsdiens dikwels so negatief oor ons lyflikheid. Deel met ons iets oor jou gedagtes en jou persoonlike reis in dié verband.
Godsdiens het inderdaad geweldige probleme met my beliggaming, beide omdat ek ’n swart man is en omdat ek gay is. Die beste ding wat ek vir myself en my eie proses kan doen, is om my weg vir eers te vind buite “die kerk”, in die eng sin van die woord. Die prys wat ek tans vir my geestesgesondheid betaal, is dat ek afgesny is van ’n gemeenskap wat my juis soveel kan leer van lewe en saam­wees en betekenis. Ek probeer eg­ter teenwoordig in my liggaam leef en probeer verantwoordelik leef in verhou­ding met mense en die aarde.

Waarom sou jy wou hê mense moet die boek lees?
My grootste begeerte is dat mense sal ontdek dat hulle verby vrees en angs die vermoë het om mense lief te hê ver bo hulle eie verwagtings.

As jy een boodskap het vir die kerk rakende gender en seksualiteit, wat sal dit wees?
Ek dink ek sou ’n vraag wou vra: Werk die huidige raamwerk van gender en seksualiteit in die kerk of is dit myle verwyder van regte mense en van die lewende Christus?

’n Boek onder die Kersboom

As jy nie van die vorige uitgawes van die Leefstyl-Bybel vir vroue het nie, dan moet jy onge­twyfeld hierdie rondte een aanskaf (Lux Verbi, 2018)! Onder redaksie van Christina Landman bied hierdie Bybel jou die teologiese insig en refleksie van mense soos Julie Claassens, Yolanda Dreyer, Stephan Joubert, Nico Koopman, Elna Mouton, Piet Naudé, Mary-Anne Plaatjies-Van Huffel, Jan van der Watt – om maar net enkele van die uitmuntende bydraers te noem. Dis ’n omvattende kommentaar met ’n spesifieke fokus op vroue en hul geloofservaring. Met stewige respek vir Skrifgesag én Bybelwetenskappe, het elke Bybelboek ’n inleiding met agtergrondinligting. ’n Agtergrond-rubriek gee toeligting uit Bybelse tye. Vroueportrette belig spesifieke Bybelse vroue. Verder word daar ook gekyk na mites oor vroue, lewenskwessies en geloofswaarhede. Hierdie Bybel is onmisbaar op elke teoloog en predikant se rak. Vir gewone gelowiges breek dit die Bybel en teologie op ’n toeganklike, verstaanbare manier oop. Vroue word nuut in hul geloofsbron ingenooi. Ook mans sal hierdie teologies uitnemende, omvattende bron inspirerend en verhelderend vind.

In Uit ’n ouerhart (Christelike Uitgewersmaatskappy, 2018) deel Norma Rossouw “50 waarhede vir elke kind se lewensreis”. Die boek praat met ouers oor ’n lewe voor en met God. Op eenvoudige dog praktiese wyse word daar gefokus op waardes soos diens­baarheid, respek, selfsug, leuens, ens. Die boek is vol wyshede soos: “Rykdom is wat jy in jou hart het en nie wat in jou beursie is nie”, of “Ware liefde maak altyd ’n draai by die kruis”. Elke gedeelte begin met ’n kort oorsig, gevolg deur ’n toepassing. In die kunstig verpakte boek word daar na elke gedeelte riglyne en spasie gegee vir nadenke, toepassing met jou kind en ’n plek waar julle ’n lofgebed kan skryf. ’n Inspirerende boek wat ouers inneem op ’n reis wat bevestig: “Dit gaan nie oor hoeveel keer jy deur die Bybel is nie, maar hoeveel keer die Bybel deur jou is.”

In Lewe in sy oorwinning (heruitgawe van ’n Nuwe hemel en ’n nuwe aarde, Christelike Uitge­wers­maatskappy, 2018) neem Ewald van Rensburg die leser op ’n gemaklike, toeganklike speurtog deur die boek Openbaring. Met 365 dagstukkies word die le­ser deur die hele boek Openbaring begelei. Vir elke gedeelte is daar “speurleidrade”, Ou-Testamentiese verwysings of ander agtergrond wat die betekenis verhelder. Daarna is daar ’n “oplossing”, dikwels in die vorm van ’n storie, wat die boodskap van die gedeelte vir vandag uitlig, gevolg deur “vars spore” – iets om te doen of te oordink. Die krag van die boek is Van Rensburg se vermoë om deurgaans op die evangelie te fokus. Selfs waar daar omstredenheid oor interpretasie bestaan, word hierdie omstredenheid bloot genoem, terwyl die evangelie steeds voorop gehou word. Saam met die skrywer se vars skryfstyl, bly Openbaring deurgaans Goeie Nuus wat op ’n besondere manier oopgebreek én toegepas word vir vandag se leser.

In Die groot aanhalingsboek (Lux Verbi, 2018) vind jy “wyse woorde vir die Christelike lewe”. Temas word alfabeties gelys van aanbidding, deur fanatici (“’n Fanatikus is iemand wat nie van gedagte wil verander nie en nog minder die onderwerp wil verander” – Winston Churchill) en satan (“Waar God ’n kerk bou, bou die duiwel die konsistorie” – Martin Luther) tot by ywer. ’n Handige afdeling is die spesiale aanhalings vir spesiale geleenthede, soos verjaarsdae, romanse (“Sonder jou liefde is die graaf te swaar vir my en val die geil reëns sonder doel” – DJ Opperman) en heildronke. Daar is selfs ’n vrolike heildronk op ’n ekonoom! Danksy die afdeling “Spreuke uit verskillende lande”, weet ek nou saam met die Nederlanders dat ’n klein potjie maklik kook. Hierdie boek is ’n oulike Kersgeskenk, maar onthou: “Hulle wat Kersfees nie in die hart het nie, soek dit tevergeefs toegedraai in geskenkpapier onder ’n Kersboom,” aldus Roy L Smith.

Met pragtige, lewendige illustrasies en ’n kin­dervriendelike lettertipe vertel Cor en Letitia Uys van Oom Karoolus en Lente se ­Jesus-avonture vir kaalvoeters (Christian Art Kids, 2018). Elke storie is ’n avontuur wat Oom Karoolus gebruik om op ’n praktiese, vermaaklike manier vir Lente iets te leer van geloof. Na elke storie is daar ’n vertel-aktiwiteit, ’n nuwe woord wat kinders kan neerskryf en ’n doen-aktiwiteit, asook ’n kort gebed. Persoonlik sal dit vir my seer wees om in die pragtige boek te skryf, soos wat die aktiwiteite kinders aanmoedig! Kinders sal dit egter, saam met die stories, illustrasies en CD met liedjies, baie geniet.

Jimi le Roux se Hou vas aan die hoop (Christelike Uitgewersmaatskappy, 2018) is ’n pragtige kuns­werkie. Le Roux bied die dagstukkies binne ’n groter raamwerk van geestelike dissiplines aan en besweer so die huiwering rondom dagstukkies. Hy moedig lesers aan om dit deel te maak van ’n groter proses van Skrifmeditasie, waar Skriflesing Skrif-oordenking word – deur die hele dag heen. In ’n eenvoudige, gemaklike skryfstyl werk hy deur die Psalms, elke dag met ’n kort refleksie van net twee paragrawe. Die kunswerk van Amylee Weeks is verweef in die teks, sodat die boekie beeldskoon is. ’n Mens hoop dat die skoonheid van die blad nie die mark sal beperk nie. Hierdie is ’n aan­trek­like reis deur die Psalms en die le­we, gemik op alle gelowiges.

Diep, toeganklike teologie met poëtiese skoonheid

MOSAÏEK VAN MARIA: MIRIAM VAN NASARET, INGEWEEF IN GOD SE VERHAAL
Deur Lisel Joubert
Bybel-Media, 2018 (Koop nou – R130)
Resensie deur Rethie van Niekerk


Lisel Joubert skryf op die agterblad van Mosaïek van Maria dat sy al lankal ’n boek oor Maria wou skryf, om verskeie redes: “Sy is Jesus se ma, maar ook ’n doodgewone meisie wat deur ’n engel verras is. Sy is die vrou in die Jesusverhaal. Sy was nog altyd vir baie mense ’n ware toonbeeld van geloof. Natuurlik, omdat ek in ’n Protestantse tradisie grootgemaak is, het sy ook ’n stukkie gevaar aan haar. My ervaring is dat Maria heeltyd op die agtergrond ís, maar dat niemand oor haar praat nie … in hierdie boek gee ek jou verskeie blikke op Maria. In die proses word daar nuwe moontlikhede en vars insigte gebore. En gebore is die woord wat alle gelowiges oor die hele spektrum van geloofstradisies aan Maria sal koppel.”

Joubert spring weg met die plot van Maria se verhaal. In deel een speur sy Maria se geskiedenis na, vanaf die Bybel, regdeur die historiese ontwikkelings en interpretasies. Deel twee bespreek die subplot, die problematiek van die verskillende interpretasies. Regdeur slaag die skrywer daarin om baie tegniese punte, soos hermeneutiek, baie eenvoudig, gesels-gesels vir die leser oop te maak en uit te pak. Die boek lewer goeie, stewige teologie op ’n baie toeganklike manier.

Deel drie kyk na die alternatiewe storielyn en bied teo­logiese refleksie oor Maria vandag. Dit is veral in die bespreking van Maria van­uit die gereformeerde tra­disie dat ek gevoel het dinge begin in plek val, hier kan ek myself in die verhaal begin vind. Joubert praat van die verrassende genade van uitverkorenheid: “dat God se werk ook deur my in die wêreld tot vrug kom.” Sy sê tereg dat ’n gereformeerde lees ons help om te “besef dat daar oorgenoeg in die skrapse tekste en uitbeeldings van Maria is om ons verbeelding aan te gryp en ons weer verras te laat staan oor hoe God werk.”

Die juweel van die boek was vir my die slot – riglyne vir Bybelstudie oor roeping en liggaamlikheid. Hier kan die lesers lekker hulle tande inslaan, herkou en die verhaal van Maria met hul eie konteks in gesprek bring.

Mosaïek van Maria is dun maar diep, ’n deeglik nagevorsde, omvattende teologie oor Maria. Die diep dog toeganklike teologie is verweef met poëtiese skoonheid, tot by Nico Simpson se asemrowende doodle op die laaste bladsy.

▶ Ds Rethie van Niekerk is predikant by die NG gemeente Somerstrand in Port Elizabeth.

Gebruik die toep: YouVersion

As jy ’n slimfoon (enige selfoon met internettoegang) het, kan jy die YouVersion-toep daarop aflaai.

Met meer as ’n 1 000 Bybelvertalings kan jy bykans alle Afrikaanse vertalings daarop lees. Jy kan kies en keur uit ’n reeks uitstekende Engelse vertalings, of verskeie van ons land se ander amptelike tale soos isiXho­sa (twee vertalings!). Van sommige vertalings is daar ook ’n oudioweergawe beskikbaar.

Net soos in jou gewone Bybel kan jy teksverse onderstreep met ’n verskeidenheid kleure. Jy kan ook notas maak by die teks, ’n boekmerk insit, die gedeelte vinnig-vinnig met ander vertalings vergelyk, dit op verskeie platforms deel of ’n pragtige prent maak en dié vir jouself bêre of met ander deel.

Verder bied die toep ’n magdom leesplanne. Jy kan op meer as een manier herinner word aan dagstukkies of teksverse.

YouVersion maak Bybellees ook ’n sosiale ervaring. Jy kan met jou vriende connect soos op sosiale media. Jy en jou vriende kan, afhangende van jul privaatheid­stellings, sien watter tekste julle onderstreep, watter lees­planne julle volg en hoe julle vorder. Julle kan kommentaar lewer en ’n lekker gesprek voer, of net gewoon “hou van” mekaar se onderstreepte gedeeltes of prente.

Ons gemeente het ’n YouVersion-profiel, wat bete­ken dat ons leraars lekker stiltetyd-interaksie kan hê met die lidmate wat “vriende” is met die gemeente.