Dante: Hoop vir die nou, maar ook vir die na-dood

Lesers ken hom vir verskeie teologiese werke soos Dáárom glo ek! en poësie, soos die onlangse Vlug van die Gees, maar Cas Vos het ook onlangs met die vertaling van ’n deel van Dante Alighieri se Commedia La Divina die oog gevang van RETHIE VAN NIEKERK, wat by hom wou hoor:


KERKBODE (KB): Vanwaar die be­langstelling in Dante en spesifiek dan in “Il Paradiso”?

Prof Niek Schuman was vir jare aan die Vrije Universiteit verbonde. Ek het die voorreg gehad om Nederland verskeie kere te besoek. Ons het van die eerste sien af besef ons is geesgenote en twee­lingbroers. Niek het byna alle denkbare tale gepraat. Hy het Dante se La Divina Commedia uit sy kop geken. By hom het ek Dante leer ken en hy het my aangemoedig om Italiaans te leer en Dante te vertaal. Hiervoor sal ek hom altyd dankbaar bly. Hy is op Kersdag 2018 paradys toe.

KB: Hoe is “Il Paradiso” relevant vir ons wêreld?

Il Paradiso kom uit die dertiende eeu. Dante het van 1265 tot 1321 geleef. Tog bly die merkwaardige gedig meer as re­levant. Dante het in teologie, filosofie, letterkunde en aptekerswese gestudeer. Sy tyd was vol politieke en kerklike spanninge en twiste. Hy het onder andere op die stadsbestuur van Florence gedien. Maar sy vyande het hom van wanbestuur aangekla. Hy was onskuldig, maar is skuldig bevind en verban. Dante het die Il Paradiso in ballingskap geskryf. Dante het teologiese sieninge in fyn poësie uitgedruk. Met hierdie briljante epos beoog hy om hoop aan die inwoners van Florence te gee. Is dit nie wat ons ook broodnodig het nie? Hoop en nogmaals hoop. Ons samele­wing is ’n ashoop vol wanhoop. Daar is soveel onreg, selfsug, konflikte, korrupsie en leuens, noem maar op. Daar is ook in die kerk onverdraagsaamheid en onnodige konflikte. Elkeen dink hy/sy het die waarheid beet. Waar kom al die onheil vandaan?

In Canto VI, 74-75 dig Dante:
“hoogmoed, jaloesie en hebsug is die vonke wat hul
harte aan die brand steek en in vlamme laat opgaan.”

Ons samelewing en kerk het meer omgee vir ander nodig. Veral in ons krisistyd. Ook hiermee help Dante se gedig ons. In Canto XIII, 130-132 dig hy aangrypend mooi:
Mense moet liefs sagweg met hul oordeel omgaan;
anders is hulle soos dié wat are optel
lank voordat die oes ryp in die halm staan.

Dante Alighieri

In Dante se tyd was malaria die lewensbedreiger. In ons dag is dit korona. Ons kort almal in ons tyd hoop om hier en nou te kan leef en te oorleef. Maar ook hoop vir die na-dood. Ons kan tree vir tree met hierdie reis van Dante meegevoer word. Ons is ook op pad paradys toe. Dante dig oor geloof in God, engele wat ons op ons reis vergesel, lofsange aan God. Daar in die paradys word die groot Hosannas vir Hom gesing. Siekte, lyding en moedeloosheid is verby. Hierin kan ons ons verbly. Ons het ’n toekoms en ons is daarheen onderweg. Dante voer ons met sy gedig mee na die heerlike toekoms.

KB: Op watter maniere help Dante ons om God beter te ken of beskryf?

Dante beskryf die Drie-eenheid manjifiek (Canto XXVII, 1-6):
1 “Eer aan die Vader, die Seun en Heilige Gees,”
die intoglied in die volmaakte paradys,
die hemelse lied is ingegee deur u Gees.

4 Alles wat ek gesien het, was soos ’n glimlag
van die heelal; druppels verwondering het
my gehoor en gesig bedek, dit was melksag.

Dante dig ook oor Christus, ons Verlosser. Hy het sy lewe gegee sodat ons kan lewe. Dante dig in Canto XXXI, 3: Christus het sy bruid met sy bloed gekoop.

Hy het uit die dood opgestaan sodat ons ewig kan lewe. In die paradys waarheen ons onderweg is, is daar net lig omdat God self die Lig is.

Mistiek was in die Middeleeue baie belangrik. Ook vir Dante. Dit moet nog steeds van belang wees. Dit verwys na die eenwording met God en aanbidding van Hom. Mistiek beteken dat ons die deur van ons hart vir God en sy Woord oopmaak. Eintlik is dit die Heilige Gees wat ons hart oopmaak. God gee geloof. Daarom vra Hy ook van ons geloof (Augustinus). In stilwees voor God is Hy teenwoordig. Mistiek beteken ook dat ons ons hart moet ondersoek en die boosheid moet uitban.

Mistiek lei ons daarna toe om met liefde, deernis, omgee en vergifnis te leef.

KB: Wat het die tyd in die geselskap van Dante – en Dante se blik op die Pa­radys – vir Cas Vos persoonlik beteken?

Dit was vir my die wonderlikste reis wat ek ooit meegemaak het. Op pad na die paradys toe. Daar waar God heers en alle pyn verdwyn. Daar waar ek ewig lewe en my lewe om Hom draai. My toekoms, en elke Christen s’n, is wonderlik. Ons sal eendag met verwonde­ring voor God kan staan en lof aan Hom bring. Dante se Il Paradiso het vir my meer beteken as al die teologiese boeke wat ek gelees of self geskryf het.

KB: Is daar dalk ’n gedeelte wat ’n persoonlike gunsteling is?

Al die tersines (driereëlige gedigte) is verruklik. Ek stel graag Dante aan die woord (Canto XXXIII, 70-75):
70 Ek vra U: gee aan my woorde tog soveel krag
dat dit ’n geringe vonk van u glorie
mag nalaat aan die toekomstige nageslag;
73 want deur ’n vleugie hoop aan my herinnering
in al hierdie verse klankvol te laat eggo,
sal siele u grootheid majesteitlik besing.

KB: Jy het onlangs 75 geword – baie geluk! Wat is volgende vir Cas Vos? Gaan jy ons verder op die reis met Dante neem?

Daar is ’n nuwe digbundel by die uitgewer. Ek het Hooglied verklaar en digterlik vertaal en dan twaalf van my eie gedigte bygevoeg. Die titel is: Onder die vlerke van jou liefde. Dan is ek pas klaar met die vertaling van Dante se Inferno (die hel). Die vertaling verskyn DV gedurende volgende jaar. Maar dit is ’n gesprek vir ’n ander dag.
7 O geluk! O onuitspreeklike verblyding!
Lewe wat oorloop van liefde en vrede!
O vaste rykdom vry van elke hunkering!
(Canto XXVII, 7-9).