Jou skuif, dominee!

Hierdie is 'n opiniestuk.
Die skrywer se standpunte weerspieël nie noodwendig dié van Kerkbode nie.

“Gister het môre in skaakmat gevang,” sê die gedig van Koos van der Merwe. Ons weet eenvoudig nie hoe môre gaan lyk nie. Vir baie van die vrae wat gevra word, is daar geen duidelike antwoorde nie. Dit is asof Covid-19 dreig om ons ook teologies in skaakmat te sit. Hierdie gevoel van om in skaakmat te wees, is ernstig. Hierdie vasgekeerde gevoel ont­staan wanneer ons nie meer beteke­nis aan die gebeure in die lewe kan gee nie. Kan die Bybel ons help? Dit hang seker af van hoe ons dit gebruik, want ons het nie nog ’n paar teksverse nodig nie! Jare gelede het Ferdinand Deist ’n boek geskryf met die titel Sê God so?. Daarin spreek hy die misbruik van die Bybel aan en wys uit hoe maklik mense aanmatigend kom met “God sê so!”.

Die Bybel sê eenvoudig niks oor Covid-19 nie. Dit beteken egter nie dat die Bybel niks te sê het oor geloof te midde van oënskynlike skaakmatsituasies nie. Die Bybel is ’n boek wat uit die werklike lewe opkom en diepgaande nadenke oor die lewe in al sy skakeringe weerspieël. Dit is die moeite werd om verder na hierdie uiteenlopende per­spek­tiewe te kyk. Maar dan moet ons weet hoe om op verantwoordelike wyse met die Bybel om te gaan.

Dit kan net goed wees om herinner te word aan Gerben Heitink se Biografie van de dominee. Vanuit Nederlandse konteks toon hy aan dat die dominee-beroep dalk op sy sterfbed lê. Hy beskryf die geskiedenis van die dominee-beroep en die skuiwe wat oor tyd plaasgevind het so noukeurig dat jy nie anders kan nie as om saam met hom te wonder “Hoe zal het verder gaan met ‘de dominee’?” En sy antwoord op hierdie vraag is ont­stellend (veral as jyself ’n dominee is): “De dominee van weleer is voor een groot deel voorbij gegaan.”

Ons dominees se tyd is verby. Ons is deur die tyd oorbodig verklaar. Maar daar is tog iets bevrydend in Heitink se woorde. Dit is “de dominee van weleer” wie se tyd verby is. Die dominee wat die sweep klap en mense laat verstaan hoe sondig hulle is, die dominee wat maklik voorskryf wat reg en verkeerd is, die dominee wat met werklikheidsvreemde vroom taal mense met ’n kluitjie in die riet stuur, die dominee wat oor alles seker is. Dié dominee “is voor een groot deel voorbij gegaan”.

Gelukkig is daar ’n groot groep domi­nees in die kerk wat die ou-dominee-kleed neergelê het en nuut dink oor hulle rol. Heitink praat daarvan as ’n nuwe vitale amp. Hulle het nie antwoorde op alles nie, maar hulle maak erns met hulle taak om die antieke teks van die Bybel op ’n relevante wyse met mense te deel en saam te soek na die egte uitlewing daarvan. Hulle sien hulle self nie as mense wat vanaf die kansel, van bo af, die waarheid af-kondig nie. Hulle wil eerder saam met ander soek na die waarheid vir ons tyd. Hulle sien die gesag van die Bybel as ’n oorredende gesag en dreig niemand met die waarheid nie.

Gister het môre skaakmat gevang. Dit is oënskynlik so, maar die ou mees­ters van die tradisie wat ons in die Bybel sien skuiwe maak, kan ons help met die komplekse spel van die lewe.

Dr James Kirkpatrick is ’n leraar by NG Stellastraat in Pretoria.