Help! My man is ’n narsis

Agter ’n masker van jovialiteit en ’n breë glimlag wat “s-u-k-s-e-s” uitspel, skuil daar soms ’n man wat glo dat hy die belangrikste persoon in die wêreld is. Die mense wat die naaste aan hom is, moet deurgaans sy onblusbare ego poets. Of, as hulle dit nalaat, die ernstige gevolge dra …


“Ek het op ’n plaas grootgeword en Christo* het gereeld vir my broer kom kuier. Hy het gou my voete onder my uitgeslaan, en dit was nie lank nie of ek het voor sy sjarme, duur geskenke en toegewyde aandag geswig.

“Min het ek geweet dat daardie oorrompelende persoonlikheid bloot ’n masker was.”

Só vertel Sonet*. Hulle is ná ’n warrelwindromanse getroud. Daar was nie tyd om die “werklike Christo” beter te leer ken nie. “Sy selfvertroue en komplimente het my veilig laat voel.”

Dit was egter nie lank voordat hy sy ware kleure begin wys het nie. Sonet was te skaam om teenoor haar familie te erken dat daar probleme in hul huwelik is. Hulle sou haar in elk geval nie glo nie. Voor haar ouers en vriende was hy sy sjarmante self – net om weer in ’n humeurige buffel te verander wanneer die deure agter hulle toegaan.

Vandag voel dit vir haar asof sy in ’n tronk vasgekeer is. Sy vertel: “’n Mens word moeg daarvoor om elke dag op eiers te loop. Ek weet nooit wanneer die bom gaan bars en wanneer hy weer oor die kleinste ou dingetjie sy humeur gaan verloor nie. Alles is altyd my skuld.”

Dit het Sonet lank geneem om te besef dat sy nie die “onnosel vrou” is waarvoor sy dikwels uitgekryt word nie.

Die onderskeid tussen iemand met ’n goeie selfbeeld en een wat ’n narsis is (ook “narsissis” genoem), is nie altyd so vanselfsprekend nie. ’n Leek sal dit moeilik kan bepaal.

Sielkundiges kan dit wel doen. Volgens hierdie kundiges kan ’n narsis trouens maklik uitgeken word; hulle beskryf hom as “iemand wat vol van homself is, wat die mense om hom manipuleer en nie regtig tussen die waarheid en leuens kan onderskei nie.”

Kortweg: ’n Narsis is verlief op homself.

Waarna moet ek oplet?

Velma Scott is ’n sielkundige. Volgens haar kan ’n narsis aan twee basiese eien­skappe uitgeken word:

’n Oordrewe selfbeeld en onversadigbare selfliefde

Hy is arrogant en ly aan ’n grootheidswaan. Hy het ’n onrealistiese beeld van homself en hy sien op ander neer. Hy is daarvan oortuig dat hy bo ander verhewe is, en hy wil behandel word op ’n manier wat by sy “superieure” menswees pas.

  • ’n Narsis het ’n onversadigbare behoefte aan bewondering, goedkeuring, en om geprys te word. En hy probeer dit op allerlei ontoepaslike maniere verkry.
  • Hy het fantasieë oor sy eie belangrikheid. Hy glo werklik die wêreld draai om hom en sy behoeftes.
  • Sy arrogansie en snobisme is duidelik waarneembaar.
  • Hy manipuleer ander mense om te kry wat hy wil hê. Wat hom betref, is daar net een manier – “mýne!”
’n Gebrek aan empatie
  • ’n Narsis het ’n onvermoë om ander se behoeftes en gevoelens raak te sien en te erken.
  • Hy hou ander mense emosioneel op ’n afstand, behalwe as hy iets by jou wil hê. ’n Narsis glo hy is geregtig op spesiale aandag – en as hy dit nie kry nie, ly dit dikwels tot woede-uitbarstings of stilstuipe. Hy beskik nie oor emosionele warmte nie en het nie die vermoë om ’n intieme verhouding in stand te hou nie.
  • Jy, die eggenoot, is elke dag “in die moeilikheid”. Daar is gewoonlik iets onbenulligs wat dan tot ’n groot rusie ly. Slagoffers vertel hoe so ’n bakleiery selfs op aanranding uitloop. Dit blyk dan dat die narsis dit geniet om sy slagoffer te sien swaarkry.
  • Stilstuipe is deel van jul lewe saam.
  • Sy foute en mislukte projekte is altyd ander se skuld.
  • Die narsis tree anders op by jou, die eggenoot, as wanneer hy tussen ander mense is.
  • Hy jok gereeld en verdraai feite om sy eie agenda te regverdig, en dikwels ook om sy eie prestasies beter te laat lyk.
  • Sommige slagoffers vertel dat hulle aanvanklik die narsis se besitlike jaloesie as “liefde” ervaar. “Hy probeer om jou en jou tyd te beheer, en is dikwels so suksesvol met hierdie manipulering dat jy spoedig finansieel en emosioneel van hom afhanklik word.”

“Hoe op aarde het ek hier beland?”

Dit begin gewoonlik soos ’n romantiese liefdesverhaal. Narsiste kom meestal baie hartlik voor, is klaarblyklik suksesvol en vol selfvertroue. Hulle gebruik hul aangename persoonlikheid om ander te beïndruk.

Maar sodra jy jou in ’n verhouding met so ’n mens begewe, word daar spoedig ’n web van leuens en stiltes om jou geweef, en só word jy beheer.

Die eens so sjarmante man wys nou eers sy ware kleure.

Velma sê dat die sjarme spoedig en sonder waarskuwing verdwyn en plek maak vir ’n afbrekende en manipulerende houding. “’n Narsis is nie werklik op soek na ’n maat nie, maar na ’n gehoorsame bewonderaar wat sy onversadigbare ego gereeld streel en vertroetel.”

Wat staan my nou te doen?

Stel gesonde grense

Die grondslag van enige gesonde verhouding is liefde en wedersydse respek. Ongelukkig is ’n narsis nie daartoe in staat om hom in ’n ander persoon se situasie in te dink en van homself te gee nie. Hy kan jou nie sien vir wie jy is nie, en hy begryp nie dat jy ’n mens met eie behoeftes en drome is nie.

Dis dus nie vreemd dat hy persoonlike grense ignoreer nie. Dat hy byvoorbeeld jou persoonlike e-pos lees, ’n gesprek afluister, ongevraagd sy mening lug nie.

Hanteer hierdie soort optrede deur doodgewoon grense in jul verhouding te stel sodat jou privaatheid beskerm word. En vra jou af: Wat is die belangrikste verandering wat jy in jul verhouding wil aanbring?

Wees egter daarop bedag dat die narsis waarskynlik nie die nuwe reëls gaan aanvaar of respekteer nie. As jy egter nou hierop toegee, behaal hy bloot nóg ’n oorwinning, en sal hy jou in die toekoms vir seker nie ernstig opneem nie.

Dis vir enige narsis van groot belang om alle verhoudings waarin hy betrokke is, te beheer. En hy sal nie sonder konflik sy “mag” afstaan nie.

Moenie dinge persoonlik opneem nie

’n Narsis erken nie sommer dat hy enige tekortkomings of foute het nie; dit gebeur dikwels dat jý die skuld vir iets kry wat hy gedoen het. Probeer om dit nie persoonlik op te neem nie. Moenie dat sy negatiwiteit jou selfbeeld beïnvloed sodat jy aan jou eie menswees begin twyfel nie.

Dis feitlik onmoontlik om ’n argument met ’n narsis te wen. Moet dus nie met hom probeer stry nie. Lig hom bloot in dat jy inderdaad van hom verskil – en stap dan weg.

Kry ondersteuning

As jy besluit om in die verhouding te bly, moet jy eerlik met jouself wees oor wat jy van jul verhouding verwag. Hy gaan nie sy gedrag eensklaps verander of summier begin om jou emosioneel te ondersteun nie. Hy blý die belangrikste persoon in sy eie lewe.

Jy sal op ander mense moet staatmaak om jou te ondersteun as jy jul verhouding (nog) ’n kans wil gee. Bring tyd deur by mense wat werklik vir jou omgee en wat jou respekteer. Narsiste neig om jou van vriende en familie te probeer isoleer. Wend dus ’n daadwerk­like poging aan om weer ou vriend­skapsbande te herstel. Sorg dat jy jou familie gereeld sien. Leef jou drome uit. Ontgin jou talente.

’n Huwelik met ’n man wat met ’n narsistiese persoonlikheidsversteuring gediagnoseer is, is nie maklik nie. En die feit dat só ’n persoon daarvan oortuig is dat hy nie ’n probleem het nie, maak dit nog moeiliker.

Velma sê dis van wesenlike belang dat ’n persoon wat in só ’n huwelik vasgevang is professionele hulp kry. Jy moet jouself bemagtig, ten einde:

  • jou selfbeeld te bou en selfwaarde te vind
  • te leer dat daar gesonde maniere is om daardie behoeftes te vervul wat nie deur jou man bevredig word nie
  • kennis te bekom sodat jy jul situasie beter kan verstaan
  • vaardighede te ontwikkel om – sagkens – grense te stel. En om selfhandhawend op te tree sónder om verdere konflik uit te lok.

Hierdie storie het oorspronklik in Kerkbode se susterpublikasie LiG verskyn. Die November-uitgawe van LiG is op die rakke.