Om Christus radikaal te volg

Hierdie is 'n opiniestuk.
Die skrywer se standpunte weerspieël nie noodwendig dié van Kerkbode nie.

Korrupsie vier hoogty in Suid-Afrika. Selfs die staat is op ’n nippertjie na deur mense van buite en binne gesteel. Daarom verdien die #Integritas-beweging wat onlangs vanuit die Hugenote Kollege se Skool vir Goeie Regering in Afrika begin is, ons almal se aandag. #Integritas wil mense bewus maak van die voorkoms en hantering van korrupsie op alle vlakke van die lewe en samelewing.

Die media is altyd gesien as die wêreld se waghond teen korrupsie. Daarom is mediavryheid as een van die belangrikste pilare van die vrye westerse wêreld beskou. Maar vandag leef ons in ’n post-inligting era. Die vraag is nie meer na inligting nie, maar na betroubare inligting. Die Netflix dokumentêre films The great hack en The social dilemma se verkenning van die gevaarlike invloed wat sosiale media kan uitoefen op die besluitneming en gedrag van mense, is maar enkele nagevorsde waarskuwings dat “fake news” monsteragtige afmetings kan aanneem. Terloops, die fliek The social dilemma se punt dat as jy nie betaal vir ’n produk nie, jy die produk is, is sekerlik waar van Facebook, Instagram en talle ander sosiale media platforms wat jou gebruikersdata oes. Hoe meer verbruikersdata ingesamel kan word, hoe meer kan modelle gebou word wat ons gedrag voorspel. Wie die beste modelle het, kan natuurlik die beste beïnvloed en manipuleer. Die ergste is dat dit dan gebruik word om die slegste eienskappe van mense na vore te laat tree, alles met die oog op manipulasie en wins. In die proses kan die mees essensiële eienskappe van menswees vernietig word.

Die Amerikaanse president se aanval op die integriteit van sy land se media is volgens sommige ’n aanval op demokrasie self. Maar hy was ten minste in dié opsig reg dat ons in ’n wêreld leef waarin integriteit skaars is. Wolf loop al te dikwels in skaapsklere rond. Dit sluit ook geestelikes in. Vandeesweek se onthullings deur News24 oor die KwaSizabantu-sending onderstreep juis hierdie punt. Die onderneming se vroom missiestelling verraai nouliks die ondertone van die misbruik en dwang wat nou beweer word.

Tog bly die kerk die een instelling wat vertrou word met die waghondfunksie teenoor maghebbers. Die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke (SARK) se stem teen korrupsie in die openbare en privaatsektor kom in ’n tyd waarin daar na helder leiding gesoek word. Die geloofwaardigheid van baie van hierdie kerklike profete is hoog. Dit was immers hulle wat ook vroeër protes aangeteken het teen apartheid en die magsmisbruik wat toe geheers het. Tydens die Zuma-era het een van hierdie leiers na ’n optog vanaf die Zonnebloem-kampus voor die parlement gestaan en gesê: “We have walked these streets before. We know their names. We will walk them again until this government fall or refrain from stealing …”

Die kerk ís ’n allerbelangrike waghond. #Integritas wil ons opnuut bewus maak van die vaardighede van ’n betroubare waghond. ’n Betroubare waghond oor die waarheid is nie bang vir die waarheid nie, maar onverskrokke. Hy speel nie belangespeletjies as dit kom by waar of onwaar nie. Hy kom nie met ideologiese truuks vorendag wanneer die waarheid hom nie pas nie. Hy werk nie onder skuilname nie. Hy grom nie vandag vir die leuen, maar môre swaai hy sy stert vir halwe waarhede nie. Hy praat nie van ander kwaad voor hy nie met hulle self gepraat het nie. Hy kyk mense in die oë en vra die regte vrae. Hy maak nie verdag agter die rug, maar aan die voorkant is hy oordadig vroom nie. Hy speel binne die ooreengekome reëls. Hy is nie selektief en gebruik sy bronne soos dit hom pas nie. Hy is konsekwent. Hy pas dieselfde norme toe vir almal. Hy is eerlik en deursigtig.

In ons land word daar natuurlik besondere eise aan die waghond gestel. Die ongelykhede in ons samelewing maak immers dat mense se nood nie gesien word vir wat dit is nie … as menslike nood. Mense word objekte: die armes, die pensioentrekkers, die werkloses, die haweloses, die immigrante, die dit en die dat. God se waghonde oor die waarheid beskerm mense teen objektivering – of dit nou die in-mense is wat hulle daaraan skuldig maak, of die rykes of die stadsraad of die werkgewers of politici of opportuniste of wie ookal. Dan skop die waghond se instinkte in en druk hy vorentoe om te beskerm en te waarsku – geen miskenning nie asseblief, geen magsmisbruik nie, geen selfsugtige aannames voordat daar nie geluister is nie. Geen selektiewe toepassing van reëls nie. Geen uitspraak of optrede voordat ons nie goed gehoor het wat die menslike implikasies is nie. Geen hoorsê voordat ons nie seker weet nie. Die waarheid is die waarheid.

As die NG Kerk hierdie pad wil loop, God se roeping hieroor ernstig wil neem, sal ons ons hand diep in eie boesem moet steek. Ons sal nie ander kan blameer sonder om ook na onsself te kyk nie. Ons sal moet kyk na ons eie arbeidspraktyke, na die vergoeding van werknemers, na die nakoming van die Suid-Afrikaanse Inkomstediens (SARS) se reëls oor nie-essensieel kerklike inkomstes, na die wegsteek van inkomstes en bates ter wille van sinodale berekeninge, na die nakoming van kerklike prosedures, na die hantering van mense se menswaardigheid, na die etiese hantering van inligting, na die bereidheid om te luister voordat ons aannames maak. Ons sal moet werk om ’n prestasierekord te bou van onverskrokke eerlikheid, ongeag wie die geïmpliseerdes is. Ons sal weer moet leer dat die toets vir etiese gedrag meer behels as om net aan die wet gehoorsaam te wees. Ons sal moet reguit praat, of dit swart of wit, ryk of arm is wat nie die toets van etiese gedrag slaag nie. Hiervoor sal ons Christus radikaal moet volg wat die elite van sy tyd voortdurend konfronteer met die waarheid van mense se Godgegewe waarde en die liefde wat oor alle grense strek.

  • Ds Nelis Janse van Rensburg is die moderator van die NG Kerk.